Đó có lẽ là một trải nghiệm lạ lùng khi bạn đột nhiên đứng đối diện, với tư cách một người lớn, trước một trong những anh hùng của thời thơ ấu và tuổi trẻ của bạn. Đây chính xác là những gì tôi cảm thấy khi đến trước văn phòng của Jesper Christopher Haraldsen ở Youngstorget vào ngày 9 tháng 4 năm 1968. Thời trẻ, tôi từng quan tâm đến công việc của ông dưới vai trò vừa là một trong những luật sư hàng đầu của Na Uy vừa là một thành viên nội các, người từng nắm giữ một số cương vị quan trọng qua nhiều đời thủ tướng khác nhau. Tuy nhiên, sự hâm mộ của tôi với ông xuất phát từ những giai thoại đầy chất anh hùng về nỗ lực của ông trong vai trò một nhà lãnh đạo của Mặt trận Tổ quốc trong thời kỳ chiếm đóng. Và tôi phải thừa nhận rằng giờ đây, tôi nôn nóng không chỉ vì những gì ông có thể kể cho tôi nghe về Harald Olesen, mà còn vì tôi sắp được gặp một huyền thoại bằng xương bằng thịt.
Người đàn ông đứng sau chiếc bàn rộng và ngăn nắp giống hệt như những gì tôi hình dung: lưng thẳng, uy quyền và nhanh nhẹn khi di chuyển, với một cái bắt tay chặt và đôi mắt sáng. Lòng kiên nhẫn có lẽ không phải là một trong những thế mạnh của ông, mặc dù ông đã hơn năm mươi tuổi. Ông cắt ngang nỗ lực tóm tắt vụ án của tôi chỉ sau hai phút, với lời giải thích mình vẫn đọc tin tức và yêu cầu tôi đi thẳng vào vấn đề.
Trả lời cho câu hỏi của tôi liên quan những đóng góp và tầm quan trọng của ông Harald Olesen trong chiến tranh, Jesper christopher Haraldsen nói ngắn gọn rằng cả hai cái đó đều lớn lao, nhưng không phải trên bình diện quốc gia như ông. Harald Olesen đã tham gia nhiều hoạt động khác nhau, cũng như đưa người tị nạn qua biên giới, và có lúc từng giữ vai trò là một lãnh đạo vùng của Phong trào Kháng chiến tại Hedmark và Oppland. Ông Jesper Christopher Haraldsen cho rằng ngoài may mắn thì sự thông minh và tự chủ là những phẩm chất tốt đẹp nhất của ông Olesen khi chiến đấu cho Mặt trận Tổ quốc. Tuy bất ngờ với hai chữ may mắn, tôi ghi nhận ý kiến rất xác đáng của ông thẩm phán tòa án tối cao rằng may mắn là một phẩm chất tốt mà một số người có được - mà ông Olesen thì lại có rất nhiều.
Ông Haraldsen bác bỏ giả thiết cho rằng có thể có một số xung đột nội bộ trong Mặt trận Tổ quốc dẫn đến việc ai đó thù hận ông Harald Olesen. Ông tin hơn vào giả thiết rằng nó có thể là một vụ trả thù muộn bởi một tên Phát xít, và không hề có mối liên hệ với một sự kiện hoặc một nhân vật cụ thể nào. Ông Haraldsen nhíu mày trong vài phút khi tôi hỏi về người từng tham gia phong trào Kháng chiến dưới bí danh Chân nai. Sau đó ông trả lời rằng mình chưa từng nghe đến nhân vật này, và có vẻ nó không giống một bí danh của một người chiến sĩ Kháng chiến Na Uy. Ông Haraldsen bối rối ra mặt, nhưng tôi thấy khó mà xác định được đó là do một điều mà ông đã biết, hay do một điều mà ông cảm thấy lẽ ra mình phải biết. Theo ông Haraldsen, ông Olesen từng là một thành viên nội các vững vàng và có thiện chí, tuy chưa bao giờ là một nhà lãnh đạo sáng chói. Ông ta ít khi đương đầu với những vấn đề quan trọng nhất của chính phủ.
Khi tôi hỏi về mối liên hệ khả dĩ với cơ quan tình báo Mỹ, ông Jesper Christopher Haraldsen nghiêng người qua bàn và giọng ông đanh thép hẳn. Ông cảm thấy không thích hợp khi dựng lên một thuyết âm mưu phức tạp chống lại đồng minh quan trọng nhất của Na Uy, chỉ vì một chuyện đơn giản là có một nhân viên ngoại giao Mỹ sống trong cùng tòa nhà với nạn nhân. Ông cũng cảm thấy đó là điển hình của thế hệ trẻ, những người không nhìn một tên cựu Phát xít cũng sống ở đó với cùng một mức độ nghi ngờ. Ông khẳng định mình không biết ông Olesen từng có mối quan hệ mật thiết nào với cơ quan tình báo Mỹ hay không, và nói thêm rằng nếu quả có việc như thế, ông chắc hẳn phải biết và còn nhớ.
Trong chừng mực những gì ông Haraldsen biết, ông Harald Olesen luôn là một người biết nhìn xa trong các chính sách đối ngoại và là một người bạn trung thành của Mỹ. Hoàn toàn không thể hình dung được người Mỹ lại tham gia ám sát chính trị dưới bất kỳ hình thức nào tại Na Uy. Ngoài ra, nếu có chuyện đó thì càng không thể hiểu được vì sao họ lại nhắm đến một người bạn cũ đã không còn nắm giữ chức vụ gì. Bất kỳ ai có trí thông minh hơn mức trung bình đều phải nhận ra điều đó. Nếu như, dựa trên những kinh nghiệm lâu năm của bản thân, ông có thể cho tôi vài lời khuyên, thì đó sẽ là tôi nên tìm kiếm hung thủ nơi những nhóm cực đoan bên lề xã hội, dù là cực hữu hay cực tả. Những tên độc tài cực hữu hay cực tả cũng đều điên rồ như nhau, nhưng ông rất tiếc phải nói rằng ông cần đến ngay tòa án tối cao vì một vụ quan trọng. Hiểu ra hàm ý, tôi vội bắt tay ông và cáo từ.
Giờ đây tôi có bằng chứng rõ ràng rằng những tin đồn liên quan đến tính cách mạnh mẽ và sự thông minh của ông Haraldsen đều là sự thật. Nhưng tôi cũng phải thừa nhận, dù không mong muốn, những tin đồn về tính kiêu ngạo và cứng đầu của ông cũng không phải không có cơ sở. Liên quan đến cuộc điều tra, tôi nhận thấy chưa có chi tiết rõ ràng nào có thể gợi ra mối liên hệ với công việc của nạn nhân thời còn là một thành viên nội các hoặc một nhà lãnh đạo của Mặt trận Tổ quốc tại khu vực Oslo.
Tôi rời văn phòng ông Jesper Christopher Haraldsen và đi đến gặp một thần tượng khác của thời trẻ, người mà tôi hy vọng có thể làm rõ lịch sử hoạt động chính trị của Harald Olesen và vai trò khả dĩ của manh mối liên quan đến nước Mỹ.
