NGÀY THỨ NĂM

6

Thứ Hai ngày 8 tháng 4 năm 1968, việc đầu tiên tôi làm lúc 8 giờ rưỡi là gọi điện thoại đến bệnh viện Oslo. Họ khuyên tôi nên đến ngay khi có thể nếu có điều gì quan trọng cần hỏi ông Anton Hansen. Tôi cảm ơn và yêu cầu họ thông báo để ông biết tôi sẽ đến gặp ông trong ngày.

Nghiên cứu sinh ngành sử học Bjorn Erik Svendsen đứng đầu danh sách tiếp xúc của tôi trong ngày. Tôi không cần phải chờ đợi lâu. Đúng 8 giờ 45 phút, cậu ta thở hồng hộc xuất hiện trước mặt tôi và hết sức xin lỗi không thể đến sớm hơn, do trễ xe buýt. Tôi nhận ra Bjorn Erik Svendsen là người học ngành lịch sử ngay khi cậu ta xuất hiện ở lối vào. Thân hình cò hương, mắt kính xỏ dây đeo lủng lẳng trên cổ, ba lô sau lưng, kiểu tóc của ‘The Beatles’, các huy hiệu chống chiến tranh Việt Nam và ủng hộ Đảng Nhân dân Xã hội, đó gần như là một trong những bức vẽ nhận dạng của những sinh viên ‘bị truy lùng’ mà tôi và vài đồng nghiệp trẻ hay làm để giải khuây vào giờ nghỉ trưa. Cậu ta bắt tay tôi thật chặt; và chất giọng thân thiện của cậu trở nên linh hoạt hơn ngay khi cái tên Harald Olesen được đề cập.

Câu chuyện về mối quan hệ giữa Bjorn Erik Svendsen với ông Harald Olesen khá đơn giản và có thể tin được. Ba năm về trước, cậu ta bắt đầu làm luận án về mối liên quan giữa phong trào Kháng chiến và những người cộng sản. Sau khi tìm tòi một năm, cậu đã tìm cách liên lạc với vài nhân vật chủ chốt của Mặt trận Tổ quốc. Ông Jesper Christopher Haraldsen cùng vài nhà lãnh đạo khác tỏ ra khá kiêu căng và từ chối tiếp, trong khi ông Harald Olesen đồng ý gặp cậu ngay. Mặc dù có những khác biệt về tuổi tác và hiểu biết chính trị, hai người rất tâm đầu ỷ hợp. Svendsen lý giải tình bạn của họ là do ông Olesen có năng lực trí tuệ đáng nể. Cậu ta nói thêm rằng cũng có thể do ông Olesen không có con và góa vợ nên cuộc sống của ông thật lê thê cô quạnh. Đề tài luận án sau đó được định hướng lại, tập trung nhiều hơn vào vai trò của ông Harald Olesen. Ông đã đọc bản nháp đầu tiên một cách rất thích thú, và lập tức đồng ý khi Bjorn Erik Svendsen đề nghị viết tiểu sử. Luận án của cậu ta mới được nộp cho hội đồng bốn tháng trước, nhưng Svendsen rất hứng khởi nên đã bắt đầu viết bản thảo cho quyển tiểu sử.

Khi tôi yêu cầu giới thiệu ngắn gọn những hoạt động của Harald Olesen trong chiến tranh, Svendsen lập tức bắt đầu một bài thuyết trình nho nhỏ. Vai trò của ông Olesen trong chiến tranh rất đáng chú ý vì ông chưa bao giờ bị lộ vỏ bọc của mình, mặc dù sự tham gia của ông rất đáng kể và phức tạp. Ông từng có thời là một trong những lãnh đạo của Mặt trận Tổ quốc, và đã tổ chức những hoạt động phá hoại cũng như các phong trào đấu tranh chống chính quyền. Bản thân ông cũng lén đưa người tị nạn qua biên giới. Tuy nhiên, tiết lộ quan trọng nhất của bản thảo là một chuyện xảy ra vào những tháng cuối cùng của chiến tranh và những năm ngay sau đó. Hợp tác chặt chẽ với các điệp viên Mỹ tại Na Uy, ông Olesen đã thu thập thông tin về những người cộng sản Na Uy từ hồ sơ lưu trữ rò rỉ của CIA. Như vậy, ông Olesen không chỉ đáng chú ý vì là một anh hùng từ thời Kháng chiến, mà còn do vai trò của ông trong sự hợp tác giữa chính phủ với nước Mỹ sau chiến tranh.

Svendsen tin chắc rằng câu chuyện về cuộc đời ông Olesen sẽ làm mọi người quan tâm, trước cả khi vụ án mạng kinh hoàng xảy ra. Hiểu biết của cậu ta về vụ án mạng này khá ít ỏi nên cậu ta chưa đặt ra ‘giả thiết nào về nguyên nhân của nó’, nhưng dựa trên những phát hiện của mình, cậu ta có thể đề ra một số khả năng. Cả tay điệp vụ người Mỹ lạ lùng lẫn ông Phát xít già khao khát trả thù đều có động cơ khả dĩ. Khi được hỏi, cậu ta đồng ý rằng những cựu đảng viên cộng sản cũng có thể có động cơ, dù cá nhân cậu ta cảm thấy một vụ tấn công từ phía đó ít có khả năng xảy ra hơn. Svendsen cũng cho rằng sự nghiệp chính trị của ông Olesen ít có khả năng dẫn đến việc ông bị ám sát. Là một thành viên của nội các và kiêm nhiệm những vai trò khác, ông rất được kính trọng bởi người trong và ngoài đảng. Ông chưa bao giờ gây ồn ào trong bất kỳ cuộc tranh luận chính trị quan trọng nào trong suốt thời gian là thành viên nội các, và đã kết thúc sự nghiệp của mình mà không tạo ra mâu thuẫn lớn nào. Thành công lớn lao và quan trọng nhất của ông là trong thời chiến. Ông tự nhận rằng mình chưa bao giờ là một thành viên nổi bật của nội các. Harald Olesen cho biết ông thậm chí đã từng xin từ nhiệm, do biết rằng mình sẽ sớm bị gạt ra rìa.

Hứng khởi với những giả thiết của cậu ta về tay điệp vụ Mỹ và người cựu Phát xít, tôi đọc tên một số người hàng xóm khác cho Bjorn Erik Svendsen và hỏi liệu cậu ta có biết ai trong số họ trong một hoàn cảnh khác. Cậu ta trả lời rằng mình đã từng ghi lại tất cả những cái tên đó khi đến gặp ông Harald Olesen, nhưng chưa bao giờ gặp họ ở bất kỳ nơi nào khác. Cậu ta nghĩ việc một nhà ngoại giao người Mỹ sống ngay cạnh ông Olesen là một ‘sự trùng hợp lạ lùng’, nhưng không tìm thấy tên của người này trong các nguồn tư liệu mình có. Ngoài ra, cậu ta cũng chưa từng nghe ông Olesen nói điều gì đặc biệt về những người hàng xóm. Svendsen chỉ từng trao đổi ngắn gọn với vợ chồng người gác dan. Ông gác dan rõ là một người nghiện rượu và không được khỏe mạnh, nhưng ông đã trả lời các câu hỏi với sự mạch lạc đáng nể. Bà vợ thì tỏ ra không thích chuyện đó và đã lắc đầu bỏ ra ngoài phòng khi chồng bà bắt đầu sụt sịt.

Svendsen không có gì nhiều để nói về đời tư của ông Harald Olesen. Ông Olesen chung thủy với vợ, và trong vài dịp đã nói rằng một trong những điều đau buồn nhất trong cuộc đời là hai người không thể có con. Ông thân thiết với anh trai và em gái, trong khi mối quan hệ giữa ông và các cháu có vẻ càng ngày càng rời rạc và căng thẳng. Harald Olesen đã từng thở dài khi nhắc đến họ và bảo rằng, với sự nghiệp lâu dài của ông, chắc chắn ông xứng đáng có những người thừa kế có phẩm chất tốt hơn. Tuy nhiên, ông không đề cập đến việc này bao giờ nữa, và Svendsen không biết bất kỳ bi kịch tiềm ẩn nào liên quan đến di chúc.

Điều ngạc nhiên lớn nhất trong cuộc trò chuyện này là khi Svendsen cho tôi biết ông Harald Olesen trong những năm sau này vẫn đều đặn viết nhật ký. Khi tôi hỏi những cuốn nhật ký đó đang ở đâu, cậu ta lập tức lấy ra từ trong ba lô hai quyển sổ gáy xoắn có để “1963-4” và “1965-6”, mà mình đã mượn để viết tiểu sử. Với vẻ nuối tiếc, cậu ta nói thêm rằng trong đó không có gì nhiều để thu lượm cho vụ án mạng này. Ông Harald Olesen không hề phó mặc may rủi khi cho mượn những quyển nhật ký mình đã viết. Ông chỉ ghi lại chính xác những thông tin liên quan đến cuộc sống thường nhật của mình. Với nét chữ nắn nót, ông viết về những lá thư và các cuộc điện thoại từ bạn bè, người quen cũ, thêm vài ghi chú ngắn gọn về những sự việc hiện tại. Người cháu trai và cháu gái được nhắc đến một đôi lần trong nhật ký, còn những người hàng xóm thì gần như là không.

Svendsen đã đọc lại các quyển nhật ký sau vụ án mạng nhưng chỉ tìm thấy duy nhất một việc có thể có liên quan. Ở ngày “17 tháng 11 năm 1966”, có một ghi chú nhỏ đáng lưu ý, một phần vì ông Olesen không ghi tên đầy đủ của những người liên quan, phần khác vì nội dung của nó: Vô tình gặp lại Sj đi cùng với P đáng sợ. S yếu và chỉ còn là cái bóng của người tôi từng biết nhiều năm trước nhưng trí nhớ vẫn còn minh mẫn lắm. Một cuộc chạm trán rất đáng lo ngại.

Tôi đọc lại bốn lần đoạn ghi chép ngắn đó, và cảm thấy những dòng chữ có thể cực kỳ quan trọng này càng lúc càng đáng chú ý hơn. Do không có thêm chỉ dẫn nào về thời điểm và hoàn cảnh của cuộc gặp với S, thật khó để biết người đó là ai và chuyện gì đã xảy ra. Theo lời Bjorn Erik Svendsen thì quyển nhật ký không đề cập đến S hay P ở bất kỳ chỗ nào khác, và sẽ rất thú vị nếu biết được liệu S hay P có được đề cập đến trong quyển nhật ký gần nhất viết về các năm 1967 và 1968 hay không.

Tôi nhìn chằm chằm vào ba dòng chữ bí ẩn của ngày 17 tháng 11 năm 1966, và gương mặt tôi hẳn là trông hoặc rất đáng sợ, hoặc hoàn toàn rối bời khi rốt cuộc tôi cũng nhận ra tầm quan trọng của mẩu thông tin vừa được tiết lộ. Bjorn Erik Svendsen vội vàng nói rằng cậu ta nên đề cập đến quyển nhật ký đó ngay, nhưng cậu ta đoán thể nào nó cũng đã được tìm thấy khi lục soát căn hộ. Có vài lần khi đến chơi, cậu ta đã thấy ông Harald Olesen lật giở một quyển nhật ký mới đánh dấu “1967-8” mà ông từ chối đưa cho cậu ta. Ông đã giải thích rằng mình vẫn đang viết dở và cần cân nhắc kỹ càng về việc có nên tiết lộ một vài thông tin. Có lần Svendsen từng thấy quyển nhật ký nằm trên bàn phòng khách. Ông Olesen luôn để mắt đến quyển nhật ký nhưng Svendsen không hề biết ông ấy cất nó ở đâu.

Tôi thật thà trả lời là mình không tìm thấy dấu vết gì của một quyển nhật ký như thế trong căn hộ. Giờ đây không những chúng tôi thiếu vũ khí gây án mà chắc hẳn hung thủ đã lấy đi; mà còn thiếu một quyển nhật ký vốn có thể chứa đựng lời giải của vụ án bí ẩn này.

Tôi yêu cầu Bjorn Erik Svendsen để những quyển nhật ký lại và chờ tôi ở quầy tiếp tân. Sau khi nhắc cậu ta nhớ đây là việc điều tra án mạng; tôi giải thích rằng cậu ta phải chờ tôi ở đó trong khi tôi đọc chúng. Svendsen tỏ ra hoàn toàn thông cảm và nói thêm rằng vụ án mạng bí ẩn dĩ nhiên quan trọng đối với quyển sách của mình; rồi nhanh chóng rời phòng.

Tôi tin Svendsen khi cậu ta nói rằng chỉ có đoạn viết kia là quan trọng trong hai quyển nhật ký trước khi đặt chúng xuống bàn trước mặt tôi. Sau hai mươi phút căng thẳng tăng dần trong nỗ lực sử dụng những tế bào chất xám của mình; tôi bỏ cuộc và nhấc điện thoại. Trong khi chờ bên kia trả lời; tôi tự giải khuây bằng cách thử nghĩ xem Bjorn Erik Svendsen sẽ nói gì nếu biết tôi đang gọi điện trực tiếp cho tòa Bạch Ốc.