Truyền Thuyết Cổ Xưa, Bùa Chú Huyền Bí & Mê Tín Dị Đoan Ireland

Lượt đọc: 1034 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Lời Tựa.

❊ ❊ ❊

Những truyền thuyết cổ xưa của mọi dân tộc trên thế giới, suối nguồn nuôi dưỡng các thế hệ loài người qua bao thời đại, mang sự tương đồng nổi bật đến mức khiến chúng ta tin rằng từng có một thời kỳ mà toàn bộ nhân loại chung một đức tin và một ngôn ngữ. Nhưng khi số lượng con người gia tăng, sự phân tán trở thành điều tất yếu; và cuộc di cư bất tận của các bộ tộc trên trái đất khỏi cái nôi phương Đông của giống nòi đã bắt đầu, tiếp diễn suốt hàng ngàn năm qua với cường độ không hề thuyên giảm.

Từ vùng đất Eden tươi đẹp ở đầu vịnh Ba Tư, nơi đức tin và nền văn hóa đâm chồi nảy lộc, những cuộc di cư đầu tiên đã khởi nguồn, tự nhiên hướng theo dòng chảy của các con sông lớn như Euphrates, Tigris và xuôi về phía nam theo dòng Nile. Tại đó, những đô thị hùng vĩ đầu tiên trên thế giới đã được xây dựng, và những vương quốc hùng cường đầu tiên của phương Đông bắt đầu phái các đoàn khai hoang đến chiếm lĩnh thế giới tĩnh lặng, vô danh quanh họ. Từ Ba Tư, Assyria và Ai Cập, các bộ tộc lang thang tỏa đi khắp Hy Lạp và những hòn đảo trên biển, mang theo làm bằng chứng về nguồn gốc của mình những mảnh vỡ của tín điều nguyên thủy cùng những phương ngữ đổ nát của tiếng nói nguyên thủy — những trang đầu tiên trong lịch sử nhân loại, vĩnh cửu và bất diệt, mà hàng trăm thế kỷ vẫn không thể xóa nhòa khỏi tâm trí con người.

Tuy nhiên, khi các bộ tộc tiên khởi rời xa cội nguồn trung tâm, tín điều và ngôn ngữ bắt đầu mang những hình thái mới, tùy theo thói quen sinh sống và phương thức tư duy mới nảy sinh giữa những dân tộc di cư, dưới ảnh hưởng của khí hậu cùng sự chiêm nghiệm trước những hiện tượng tự nhiên mới mẻ, kỳ vĩ tại các vùng đất họ dừng chân hoặc chọn làm quê hương. Mặc dù vậy, ở mọi dân tộc vẫn tồn tại một nền tảng của tín điều và ngôn ngữ nguyên thủy, dễ dàng lần theo qua mọi biến đổi do hoàn cảnh tác động lên tư duy con người, dù là qua nền văn hóa bậc cao hay qua sự suy đồi mà cả ngôn ngữ lẫn biểu tượng phải chịu đựng giữa các bộ tộc thô sơ, mù chữ.

Tái dựng lại tín điều và ngôn ngữ nguyên thủy của nhân loại từ những mảnh vỡ rời rạc ấy là sứ mệnh đang thu hút sâu sắc năng lượng của các nhà nhân chủng học nhiệt huyết và bác học ở châu Âu; quả thực, cho đến nay, thành tựu đạt được về mặt ngôn ngữ hãy còn rất nhỏ nhoi, bởi các nhà ngôn ngữ học có lẽ chỉ phát hiện ra không quá hai mươi từ có thể đã thuộc về tiếng nói nguyên thuỷ. Nghĩa là, một số sự vật hoặc ý niệm nhất định xuất hiện trong mọi ngôn ngữ bằng cùng một từ ngữ, và do đó, nhà ngôn ngữ học kết luận rằng những từ này chắc chắn đã gắn liền với các ý niệm ngay từ buổi bình minh của ngôn ngữ; và vì các từ ấy chủ yếu diễn tả mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình nhân loại, chúng vẫn neo giữ trong tâm trí các bộ tộc lang thang, không bị chạm đến hay thay đổi bởi mọi trải nghiệm sống khác nhau sau đó của họ.

Trong khi đó, tại châu Âu diễn ra việc nghiên cứu miệt mài các thần thoại, truyền thuyết và truyền thống cổ xưa trên thế giới, nhằm rút ra từ đó những thông tin về phương thức tư duy thời sơ khai vốn phổ biến ở các giống nòi nguyên thủy, cũng như những con đường của các cuộc di cư đầu tiên — điều mà không di tích cổ đại nào khác có khả năng cung cấp tốt bằng. Các truyền thống, tựa như những tia sáng, mang màu sắc của môi trường mà chúng đi qua; nhưng nhà nghiên cứu thần thoại học khoa học biết cách loại bỏ phần thêm thắt ngẫu nhiên để tìm về nền tảng nguyên thủy đích thực, vốn cố định và bất biến; và từ vô số thần thoại cùng truyền thuyết của các dân tộc trên trái đất, mang sự tương hợp nổi bật đến mức chỉ về một nguồn gốc chung, ông có thể tái dựng những điều khoản đức tin đầu tiên trong tín điều của nhân loại, và phán đoán gần như chắc chắn về nguồn cội ban đầu của những dòng chảy nhân sinh nay đang tỏa đi khắp các ngả trên quả địa cầu. Không có lý do gì để nghi ngờ rằng nguồn cội của mọi sự sống, đức tin và văn hóa hiện diện trên trái đất này sẽ được tìm thấy ở Iran, hay Ba Tư theo cách gọi của chúng ta, và trong những truyền thuyết cũng như ngôn ngữ cổ xưa của đại gia 1 tộc Iran, nhánh đứng đầu và cao quý nhất trong các chủng tộc Aryan. Được ban cho vẻ đẹp thể hình tuyệt mỹ, trí tuệ cao quý và một ngôn ngữ giàu tính âm nhạc, người Iran đồng thời sở hữu cảm quan sâu sắc về mối quan hệ giữa con người với thế giới tâm linh. Họ không dung nạp bất kỳ thần tượng nào trong đền thờ của mình; Thượng Đế của họ là Đấng Sáng Tạo Tối Cao và là Đấng duy nhất nâng đỡ vạn vật, với biểu tượng là mặt trời và ngọn lửa nguyên thủy tinh tuyết. Nhưng khi thế giới già cỗi hơn và trở nên tẻ nhạt, tội lỗi hơn, những giáo lý nguyên thủy thuần khiết bị lu mờ bởi trí tưởng tượng của con người, biểu tượng dần được tôn sùng thay thế cho Thượng Đế, và hệ quả là những hình thức thờ cúng thần tượng suy đồi của Babylon, Assyria cùng các dân tộc Canaan đã xuất hiện. Ai Cập — đất nước Ai Cập trang nghiêm, uyên bác, thông thái và u buồn — đã lưu giữ phần lớn chân lý nguyên thủy; nhưng chân lý ấy bị giới tư tế coi là quá trân quý đối với đám đông, nên họ cẩn trọng giữ gìn cho riêng mình và giai cấp của họ. Chỉ một mình họ thấu hiểu ý nghĩa cổ xưa và huyền bí của các biểu tượng; còn người dân chỉ được phép nhìn thấy dấu hiệu bên ngoài và hữu hình.

Từ Ai Cập, triết học, văn hóa, nghệ thuật và tôn giáo đã truyền đến Hy Lạp, nhưng người Hy Lạp đã nhào nặn những yếu tố tuyệt diệu ấy theo cách riêng của mình, đồng thời trùm lên lớp huyền bí u ám, trầm mặc của Ai Cập thứ ánh rực rỡ của cái đẹp. Mọi thứ gớm ghiếc, khủng khiếp và đáng sợ đều bị trục xuất khỏi Thần thoại Hy Lạp. Người Hy Lạp không xây dựng bất kỳ học thuyết nào về quỷ dữ, và không tin có địa ngục như một cõi vĩnh hằng riêng biệt dành cho những linh hồn lầm lạc của con người. Các vị thần Hy Lạp mang vẻ đẹp thần thánh, và vị thần nào cũng sẵn sàng cứu giúp phàm nhân cất tiếng khấn cầu họ. Người chết ở Âm phủ tiếc thương số phận của mình vì họ không còn được thưởng ngoạn vẻ đẹp huy hoàng của sự sống, nhưng không có tín điều khắc nghiệt hay lạnh lùng nào đày đọa họ vào những cực hình trừng phạt vĩnh viễn ở nơi đó. Trái đất, bầu không khí, thiên đường và biển cả, những cơn bão và ánh nắng, rừng cây, hoa cỏ cùng những chùm nho tím mọng mà họ dùng để vương miện hóa một vị thần — tất cả đối với tâm thức thi sĩ Hy Lạp đều là sự biểu hiện của một quyền năng và sinh khí tâm linh thấm đượm khắp vạn vật. Một chủ nghĩa Phếm thần siêu việt chính là đức tin của họ, nhìn thấy thần linh trong mọi sự, nhưng vẫn tôn thờ một vị Thượng Đế Tối Cao vượt lên trên tất cả. Tự do, cái đẹp, nghệ thuật, ánh sáng và niềm vui là những yếu tố trong tôn giáo Hy Lạp, trong khi Trí tuệ Vĩnh hằng, vị nữ thần vĩ đại Athené của điện Parthenon, là vị thần hộ mệnh được lựa chọn riêng cho giống nòi nửa thiêng liêng của chính họ.

Trong khi đó, các nhánh khác của dòng dõi nguyên thủy Iran đang lan rộng khắp những khu rừng hoang vu ở trung tâm châu Âu, nơi họ đặt nền móng cho các chủng tộc Teuton và Goth vĩ đại, những kẻ được định sẵn làm bá chủ thế giới; nhưng đối với họ, Thiên nhiên là một người mẹ u tối và đáng sợ, và cuộc sống dường như là một cuộc chiến tranh bất tận chống lại những con quỷ nguyên tố hung hãn, quyền năng của giá lạnh, băng tuyết và bóng tối — những kẻ đã sát hại vị thần Mặt Trời tươi đẹp và ngự trị đầy đắc thắng trong mùa giá lạnh kinh hoàng khi mặt đất hóa sắt, không khí hóa băng, và dường như chẳng có vị thần nhân ái nào ở gần để giúp đỡ. Những bức tượng thần gớm ghiếc tượng trưng cho các thế lực vô hình ấy, và chúng được xoa dịu bằng các nghi lễ đẫm máu; con người và vị thần do họ tạo ra đều hung ác và tàn nhẫn y như dã thú trong rừng sâu cùng cảnh sắc thiên nhiên hoang dã quanh họ.

Tuy vậy, những làn sóng sinh mệnh con người vẫn cuồn cuộn chảy về phía tây cho đến khi tràn ngập khắp các vùng đất và hải đảo của Biển Lớn, và những người thủy thủ lang thang, tìm kiếm quê hương mới, đã vượt qua Cột trụ Hercules để tiến Đại Tây Dương, rồi dọc theo bờ biển Tây Ban Nha và Pháp, họ thiết lập nên những quốc gia hãy còn mang dấu ấn nguồn gốc phương Đông và được lịch sử ghi nhận là giống nòi Celt; trong khi đó, phong tục, tập quán và truyền thống mà tổ tiên họ từng học được ở Ai Cập hay Hy Lạp được họ cẩn trọng gìn giữ, truyền lại như những bảo vật gia truyền cho các thuộc địa do họ thành lập. Từ Tây Ban Nha, những thủy thủ thuở ban đầu dễ dàng đặt chân lên hòn đảo xanh tươi ở phương Tây — nơi mà chúng ta, những người Ireland, đặc biệt quan tâm hơn cả. Và chính tại đất nước Ireland tươi đẹp của chúng ta, làn sóng cuối cùng của cuộc đại di cư Iran cuối cùng đã định cư lại. Mọi bước tiến xa hơn đều bất khả — đại dương vô tận đối với họ chính là rận giới của thế giới. Và cứ thế, những kẻ lang thang thuộc giống nòi nguyên thủy, với những mảnh vỡ của tín điều cổ xưa, kho tàng thơ ca thần thoại cùng phương ngữ đặc biệt của tiếng nói cổ, đã tạo nên một thứ trầm tích tại đây, thứ trầm tích vẫn giữ vững mối liên hệ đặc biệt với vùng đất cội nguồn — dẫu cho bao thay đổi và thăng trầm của ba ngàn năm đã quét qua con người, truyền thuyết và ngôn ngữ nơi đây. Do đó, chính ở Ireland, hơn bất cứ nơi nào hết, bản chất và nguồn gốc của các giống nòi nguyên thủy ở châu Âu mới cần được nghiên cứu. Ngay cả hình dáng hộp sọ của người Celt cũng cho thấy sự tương hợp rõ rệt với các giống nòi Hy Lạp, trong khi lại khác biệt căn bản so với các kiểu mẫu Saxon và Gothic. Đây là một trong nhiều bằng chứng củng cố cho giả thuyết rằng người Celt trong hành trình hướng tây đến Đại Tây Dương đã di chuyển dọc theo các bờ biển Địa Trung Hải, bởi dọc theo tuyến đường ấy, người ta đều tìm thấy cấu trúc hộp sọ tương tự. Các nhà ngôn ngữ học cũng khẳng định rằng tiếng Ireland gần gũi với tiếng Phạn hơn bất kỳ ngôn ngữ sống nào khác đang được sử dụng ở châu Âu; trong khi các truyền thuyết và thần thoại của Ireland có thể dễ dàng truy nguyên về phương Đông xa xôi, nhưng lại không có điểm gì chung với những thứ tín ngưỡng hoang dã, kỳ dị của thần thoại phương Bắc.

Việc nghiên cứu kho tàng truyền thuyết ấy, như một nền tảng cho lịch sử nhân loại, giờ đây được công nhận là một nhánh quan trọng đến mức một tờ tạp chí chuyên ngành về thần thoại so sánh gần đây đã được thành lập tại Paris, mời gọi mọi quốc gia đóng góp — từ người Slav, Teuton cho đến người Celt, trong đó các truyền thuyết Ireland được đánh giá là có tầm quan trọng đặc biệt, vì chứa đựng nhiều yếu tố nguyên thủy hơn so với các quốc gia phương Tây khác. Tất cả các quốc gia khác đều từng nhiều lần bị chà đạp bởi các bộ tộc, dân tộc và giống nòi ngoại lai, nhưng người Ireland vẫn giữ nguyên bản sắc, và thay vì dễ dàng tiếp nhận tập quán của kẻ xâm lược, họ lại thể hiện sức hút mãnh liệt đến mức chính những kẻ xâm lược cuối cùng lại trở thành "những kẻ Ireland hơn cả người Ireland" (Hibernicis ipsis Hiberniores). Người Đan Mạch từng chiếm giữ bờ biển phía đông Ireland suốt ba trăm năm, thế nhưng trong truyền thuyết Ireland lại chẳng hề có bóng dáng của Thor, Odin, những Người khổng lồ băng hay Con rắn Thế giới vĩ đại; thế mà nếu ta ngược dòng lịch sử thế giới về với khởi thủy của muôn loài, khi người Iran là những người thầy duy nhất của nhân loại, ta sẽ chạm đến cội nguồn cổ xưa đích thực của truyền thuyết Ireland, và nhận ra rằng các chất liệu nguyên bản hầu như chỉ bị thay đổi rất ít, trong khi ở các dân tộc khác, nền tảng ấy đã bị phủ lên một lớp chữ viết đè dày đặc do chính họ tự sáng tạo nên, dưới sự chi phối của môi trường sống đặc thù xung quanh.

Nằm trong số những biểu tượng tôn giáo sớm nhất của thế giới là Cây, Người phụ nữ và Con rắn — những ký ức không thể chối cãi về câu chuyện Địa đàng; và sự tôn sùng một số loài cây linh thiêng đã thịnh hành ở Ba Tư từ thời cổ đại nhất, rồi lan tỏa rộng rãi trong tất cả các dân tộc Iran. Phong tục ở Iran là treo những xiêm y đắt tiền lên cành cây như những vật phẩm cúng tế; và sử sách ghi chép rằng trước khi ra trận, Xerxes đã cầu xin chiến thắng bên Cây Linh Thiêng, đồng thời treo trang sức cùng y phục quý giá lên các cành cây. Và nhà thơ Saadi kể một giai thoại về những cây cối mang đậm sắc thái u buồn gợi cảm của phương Đông: Ông kể rằng có lần ông là khách của một cụ già rất giàu có, người có một người con trai nổi tiếng khôi ngô. Một đêm nọ, cụ già nói với ông rằng: "Suốt cuộc đời mình, ta chưa từng có đứa con nào khác ngoài nó. Gần nơi này có một Cây Linh Thiêng, nơi người ta tụ tập để dâng lời cầu khẩn. Đã nhiều đêm dưới gốc cây này, ta đã khẩn cầu Thượng Đế cho đến khi Ngài ban cho ta người con trai này." Không lâu sau, Saadi tình cờ nghe người thanh niên ấy thì thầm với bạn mình: "Tôi sẽ hạnh phúc biết bao nếu biết được cái Cây Linh Thiêng ấy mọc ở đâu, để tôi có thể cầu xin Thượng Đế cho cha tôi chết đi."

Tầng lớp nghèo khó ở Persia, vì không đủ khả năng dâng hiến những y phục đắt tiền, thường có thói quen buộc những mảnh vải đủ màu lên cành cây, và những mảnh giẻ rách ấy được cho là có công năng đặc biệt trong việc chữa bệnh. Những tán cây ấy thường mọc gần giếng nước hoặc bên mộ phần của một vị thánh, và nhờ đó được xem là vô cùng linh thiêng.

Lời mô tả này hoàn toàn có thể được viết ra dành cho Ireland, bởi đức tin và nghi thức ấy giống nhau đến kỳ lạ, và vẫn còn tồn tại cho đến tận ngày nay ở cả Iran lẫn Erin. Nhưng không phải mọi loài cây đều được coi là linh thiêng — chỉ những loài không đơm trái ăn được có thể nuôi sống con người mới nhận được vinh dự ấy; ký ức vương vấn về trái cây cấm trong vườn địa đàng có thể đã gây ra thành kiến này, trong khi Cây Sự Sống với lời hứa ban tặng sự bất tử lại là thứ được tha thiết kiếm tìm. Ở Ba Tư, cây phong ba được kính trọng đặc biệt; ở Ai Cập là cây cọ; ở Hy Lạp là cây ô liu hoang dã; và cây sồi đối với các dân tộc Celt. Đôi khi, những ngọn nến nhỏ được thắp lên giữa các cành cây, dùng ánh lửa để mô phỏng sự hiện diện của thần linh. Điều đáng chú ý, khi bàn về mối tương quan giữa Ireland và Iran, là từ tiếng Ba Tư cổ chỉ cái cây là *dar*, và người Ireland gọi cây sồi linh thiêng của họ là *darragh*.

Niềm tin về một giống loài siêu nhiên, đứng giữa con người và Thượng Đế Tối Cao, vừa xinh đẹp vừa nhân hỷ, một giống loài chưa từng nếm trải gánh nặng của kiếp người, cũng là một phần trong tín điều của dân tộc Iran. Họ gọi những sinh thể ấy là Peri, hoặc Feroüer (các tiên nữ); và họ lưu giữ một số truyền thuyết đẹp đẽ về nàng Dukhtari Shah Periân kiều diễm, tức "Công chúa của các Tiên nữ", người mà vì khao khát được chiêm ngưỡng nhan sắc ấy, đàn ông phải héo mòn trong vô vọng, và nếu may mắn được một lần nhìn thấy nàng, họ sẽ chết. Mọi quốc gia đều tin vào sự tồn tại của những linh hồn huyền bí này, với ảnh hưởng kỳ diệu và mạnh mẽ đối với cuộc sống cùng hành vi của con người, nhưng mỗi dân tộc lại hình dung về họ theo những cách khác nhau, tùy thuộc vào tập quán và môi trường sống của quốc gia mình. Chẳng hạn, người Nga tin vào bóng ma vùng Ukraine, một thiếu nữ xinh đẹp mặc áo choàng trắng, kẻ sẽ đón lấy người lữ hành trên những thảo nguyên tuyết hoang vắng, rồi ru ngủ anh ta bằng những nụ hôn vào giấc ngủ tử thần từ đó không bao giờ tỉnh lại nữa. Truyền thuyết của người Scandinavia cũng được đặt trong khung cảnh trải nghiệm của chính họ; tiếng băng vỡ và sấm rền chính là cú giáng từ chiếc búa của thần Thor; lớp sương giá là bộ râu của Người khổng lồ băng; và khi Balder, vị thần Mặt Trời của họ, bắt đầu lụi tàn vào giữa mùa hè, họ thắp những cành thông để soi đường cho ngài trên hành trình đi xuống địa ngục; và khi ngài quay trở lại thế giới thượng giới sau điểm chí mùa đông, họ đốt khúc gỗ Giây-lơ (Yule-log) và treo đèn lên cây linh sam để thắp sáng con đường trở về của ngài. Những truyền thuyết này là tàn dư của tục thờ mặt trời thời cổ đại, nhưng những người nông dân đốt lửa Baal vào giữa mùa hè, hay giới thượng lưu thắp sáng cây thông Giáng sinh rực rỡ, nay đã quên mất nguồn gốc của phong tục ấy, dẫu cho biểu tượng và tập quán cổ xưa tựa ngàn năm vẫn được bảo lưu.

Loài Sidhe, hay các Tiên nữ của Ireland, vẫn bảo toàn trọn vẹn những nét tính cách dịu dàng từ cội nguồn Ba Tư cổ đại của họ, bởi trong khí hậu ôn hòa, dễ chịu của xứ Erin, không hề có những hiện tượng thiên nhiên khủng khiếp nào cần được biểu tượng hóa bằng những hình ảnh mới mẻ; và những nàng tiên vui vẻ, ưa cười đùa tự bản thân họ đã là biểu hiện tốt nhất và chân thực nhất về thiên nhiên Ireland mà người ta có thể tưởng tượng ra. Các nàng tiên yêu âm nhạc, khiêu vũ và trò đùa; và trên hết, họ thích được để yên, không bị quấy rầy hay can thiệp vào những thói quen, phong tục và trò tiêu khiển kỳ lạ của xứ tiên. Giống như người Ireland, họ cũng có một cảm quan tinh tế về lẽ phải và sự công bằng, cùng tình yêu nồng nhiệt dành cho bàn tay rộng mở và lời nói ân cần. Mọi chốn hoang vắng trên hòn đảo đều được lấp đầy bởi những sinh thể rạng ngời, hạnh phúc và xinh đẹp ấy, và đối với tâm hồn Ireland vốn cần đến đời sống tâm linh, ưa chuộng những điều mơ hồ, huyền bí, mộng ảo và siêu nhiên, thì niềm tin rằng xung quanh mình có những linh hồn dịu dàng, luôn đồng cảm với những phu nhân phàm trần chịu nỗi oan khiên hoặc cần được giúp đỡ, mang một sức hút cưỡng lại không nổi. Nhưng các nàng tiên đôi khi cũng bướng bỉnh và thất thường như trẻ nhỏ, và sẽ trả thù cay đắng nếu có ai dám xây nhà đè lên vòng tròn tiên nữ của họ, hoặc dám nhìn trộm khi họ đang chải mái tóc vàng dài dưới ánh nắng mặt trời, hay khi đang nhảy múa trong rừng sâu, hoặc lướt đi trên mặt hồ. Cái chết là hình phạt dành cho bất kỳ ai đến quá gần hoặc tò mò soi mói vào những bí ẩn của tự nhiên.

Đối với người nông dân Ireland, mặt đất và bầu không khí đều tràn ngập những sinh thể huyền bí này, vừa khiến họ yêu mến vừa khiến họ kính sợ; do đó, họ xoa dịu các tiên nữ bằng những lời nịnh nót, gọi họ là "những người tốt lành", y như cách người Hy Lạp gọi những nữ thần đáng sợ là "Eumenides" (những vị thần hiền hòa). Tiếng nói của các tiên nữ vang lên trong tiếng vọng của núi non, hình bóng họ ẩn hiện trong làn sương núi tím vàng; họ thì thầm giữa nhữngh cành táo gai thơm ngát; tiếng lá thu xào xạc là bước chân chạy nhảy của lũ yêu tinh nhỏ bé — đỏ, vàng và nâu — do gió cuốn đi và đang nhảy múa trong niềm hân hoan; và sự uốn lượn của những bông đại mạch sóng sánh là do chuyến bay của Vua Tiên cùng triều đình qua các cánh đồng. Họ khiêu vũ với những bước chân không tiếng động, nhẹ nhàng đến mức những hạt sương họ giẫm lên chỉ rung rẩy chứ không vỡ tan. Âm nhạc của tiên nữ nhỏ nhẹ và ngọt ngào, "ngọt ngào đến lóa mắt", tựa như tiếng kèn của vị thần vĩ đại Pan bên bờ sông; họ chỉ sống bằng mật hoa trong những đài hoa, dẫu rằng trong cung điện tiên của mình, họ luôn bày ra những bữa yến tiệc thịnh soạn mời những phàm nhân bị họ bắt cóc — nhưng khốn thay cho kẻ nào nếm thử thức ăn tiên; ăn vào là nắm chắc cái chết. Mọi tội lỗi trên đời đều bắt nguồn từ việc ăn uống; giả như Eva chịu cưỡng lại trái táo ấy thì giống nòi chúng ta có lẽ vẫn còn ở chốn Địa đàng. Loài Sidhe nhìn những đứa trẻ phàm trần xinh đẹp bằng ánh mắt ganh tị và chực chờ bắt cóc chúng khi có cơ hội; và những đứa trẻ sinh ra từ liên minh giữa một thành viên tộc Sidhe với người phàm mẹ được đồn đại là lớn lên rất khỏe mạnh, quyền năng, nhưng mang bản chất độc ác và nguy hiểm. Người ta cũng tin rằng cứ mỗi bảy năm, các nàng tiên buộc phải nộp một vật tế thần cho Ác Quỷ, và để cứu lấy người của mình, họ tìm cách bắt cóc một thiếu nữ phàm trần xinh đẹp rồi dâng nương ấy cho Hoàng tử Bóng tối.

Tôn giáo tín điều và khoa học từ lâu đã bóp nghẹt năng lực kiến tạo thần thoại ở châu Âu văn minh. Giờ đây, nó chỉ còn tồn tại một cách tự nhiên và bản năng ở trẻ em, các thi sĩ, và những dân tộc mang tâm hồn trẻ thơ như người Ireland — giản dị, vui tươi, kính cẩn và mù chữ, những con người suốt bao thế kỷ vẫn bất biến, được bao bọc tách biệt khỏi phần còn lại của châu Âu bởi bức màn ngôn ngữ, thứ màn che mà khoa học, văn hóa cùng sự chế giễu lạnh lùng của giới hoài nghi chưa bao giờ xuyên thủng được.

Kitô giáo được người Ireland đón nhận một cách dễ dàng. Câu chuyện đầy xúc động về Nữ đồng trinh-Người mẹ xinh đẹp và Đứa con của Thượng Đế làm tâm điểm đã chạm đến những cung bậc cảm xúc sâu thẳm nhất trong trái tim dịu dàng, giàu yêu thương và đồng cảm của người Ireland. Tuy nhiên, những truyền thuyết thời cổ đại không bị xóa sổ, mà được tiếp nhận và dung hợp vào đức tin Kitô giáo mới. Những giếng thánh và cây linh thiêng vẫn còn đó, thậm chí còn trở nên linh thiêng hơn nhờ gắn liền với tên tuổi của một vị thánh. Và cho đến tận ngày nay, thần thoại cổ xưa vẫn giữ vững trận địa với sức sống mãnh liệt, không hề có dấu hiệu suy yếu hay tàn lụi. Người Hy Lạp, vốn cùng chung cội nguồn chủng tộc với dân tộc chúng ta, đã vươn lên nhờ ảnh hưởng của nền văn hóa đỉnh cao để đạt đến sự viên mãn và hoàn hảo của tuổi thanh xuân vĩnh cửu; thế nhưng người Ireland, dù không có nền văn hóa ấy, lại là những đứa trẻ vĩnh cửu, với mọi bản năng ngây thơ của sự mê tín vẫn còn nguyên sức mạnh, và có khả năng tin vào tất cả mọi thứ, bởi vì hoài nghi đòi hỏi phải có tri thức. Họ chưa bao giờ đạt được, như người Hy Lạp, quan niệm về một giống loài cao quý hơn chính họ — những người đàn ông mạnh mẽ và tài hoa hơn, mang ngọn lửa bất tử của thần linh trong huyết quản; những người phụ nữ đẹp tựa nữ thần, hay được thần linh soi sáng; thế nhưng, bù lại, người Ireland chưa bao giờ làm vấy bẩn hình ảnh của Thượng Đế trong tim mình bằng sự bất tín hay vô thần.

Một trong những trang sử cảm động và siêu việt nhất trong lịch sử nhân loại chính là lòng trung kiên bất biến của người Ireland đối với đức tin cổ xưa của tổ tiên, vượt qua những cuộc bách hại và các đạo luật trừng phạt mang tính lăng mạ, hạ nhục hơn bất kỳ sự áp bức nào mà một giáo phái Kitô giáo từng giáng lên một giáo phái Kitô giáo khác trên thế giới này.

Với bản chất tôn kính đặc trưng ấy, việc biến người Ireland thành một dân tộc hoài nghi là điều bất khả, ngay cả khi cả một binh đoàn các nhà Duy lý Đức có kéo đến đây để phát động một cuộc Thập tự chinh chống lại mọi niềm tin vào thế giới tâm linh và vô hình. Và những truyền thống lâu đời của giống nòi họ cũng đồng thời cắm rễ sâu chắc trong tâm hồn họ, bởi họ là một dân tộc nghệ thuật, cần những biểu tượng hữu hình để tôn sùng và yêu mến, chứ không phải những khái niệm trừu tượng khô khan chỉ để lý trí chấp nhận. Họ cũng là một dân tộc của các thi sĩ; sự hiện diện của Thượng Đế luôn ở ngay bên họ, và các vị thánh, các thiên thần cùng những bóng hình mờ ảo của đất trời liên tục kéo tâm trí họ, thông qua sự hòa quyện giữa tình yêu và nỗi sợ hãi, hướng về thế giới vô biên và vô hình. Có lẽ không một truyền thống hay phong tục nào bắt nguồn từ niềm tin tôn giáo lại bị thất truyền ở Ireland trong suốt chặng đường dài của các thời đại, kể từ khi những con người đầu tiên từ miền đất phương Đông đặt chân đến và định cư trên bờ biển của chúng ta. Những ngọn lửa Baal vẫn được thắp lên vào giữa mùa hè, dẫu không còn để tôn vinh mặt trời, mà để kính dâng thánh John; và những người nông dân vẫn lùa đàn gia súc của họ đi qua giữa hai ngọn lửa — quả thực không phải nhân danh thần Moloch như thuở xưa, mà nhân danh một vị thánh bổn mệnh nào đó. Rằng mọi truyền thuyết Ireland đều hướng về phương Đông thay vì phương Bắc để tìm về nguồn cội là điều chắc chắn; hướng về một vùng đất ấm áp, không phải chốn băng sơn và tiếng sấm gầm của những dòng sông đóng băng rạn nứt, mà là một miền đất nơi bóng râm của cây lá cùng ngụm nước mát lành từ dòng giếng lấp lánh là những ân huệ ban sự sống. Tục thờ giếng nước không thể bắt nguồn từ một xứ sở ẩm ướt như Ireland, nơi người ta có thể tìm thấy giếng ở mọi bước chân, và bầu trời lẫn mặt đất luôn nặng trĩu hơi nước. Nó ắt phải xuất hiện từ một dân tộc phương Đông, những kẻ lang thang trên vùng đất khô cằn khát cháy, nơi việc phát hiện ra một giếng nước tựa như sự can thiệp của thiên sứ cứu giúp con người.

Các sử gia cổ đại cũng kể lại rằng tục thờ rắn từng thịnh hành ở Ireland, và Thánh Patrick đã chém đứt bức tượng thần rắn Crom-Cruadh (con sâu lớn) rồi quăng nó xuống sông Boyne (từ đó sinh ra truyền thuyết rằng Thánh Patrick đã trục xuất mọi loài độc vật khỏi hòn đảo). Giờ đây, vì người Ireland chưa bao giờ tận mắt nhìn thấy loài rắn, bởi loài vật này không hề tồn tại ở Ireland, nên tục thờ phụng này chắc chắn phải bắt nguồn từ phương Đông xa xôi — nơi sinh vật vừa đẹp đẽ vừa chết chóc này được xem là biểu tượng của Ác Quỷ, được tôn sùng và xoa dịu bằng các lễ vật cúng tế, y như cách mọi thế lực hắc ám từng được đối xử trong thế giới thù sơ với hy vọng làm dịu đi lòng căm hận của chúng đối với nhân loại, đồng thời khiến chúng khởi lòng thương xót; giống như cách người Ai Cập xoa dịu cá sấu thần bằng những lời nịnh nót tinh vi và treo những món trang sức đắt tiền lên tai nó. Quả thực, người Ireland dường như chưa từng sáng tạo ra một thứ tín ngưỡng sùng bái nào mang tính cá biệt hay quốc gia. Các nghi lễ tang ma của họ gợi nhớ đến những nghi thức ở Ai Cập, Hy Lạp và các xứ sở cổ đại phương Đông khác — nơi họ mang theo phong tục về lễ thức thức canh người chết (Wake), khúc ca tiễn biệt, tiếng khóc than của những phụ nữ tang chế và các trò chơi trong đám tang. Tại Sparta, khi một vị vua hoặc thủ lĩnh lớn qua đời, họ cũng tổ chức lễ thức canh và tiếng khóc ai oán (keen) không phổ biến ở phần còn lại của Hy Lạp, nhưng họ cho biết mình đã học được điều đó từ người Phênicia; và tập quán kỳ lạ này mang sự tương đồng nổi bật với thực hành của người Ireland. Mọi đức tính của người đã khuất đều được xướng lên, và tiếng "Eleleu" của người Hy Lạp — chính là tiếng "Ul-lu-lu" của người Ireland — được cất lên khóc than bên thi thể bởi đội đồng ca gồm những phụ nữ tang chế được thuê mướn. Phong tục lựa chọn phụ nữ thay vì đàn ông để tham gia dàn đồng ca khóc than vốn thịnh hành khắp thế giới cổ đại, tựa hồ như việc biểu lộ nỗi buồn một cách công khai bị xem là hạ thấp phẩm giá của nam nhân. Chính Cassandra là người xướng lên khúc ca ai oán cho Hector, và Helen là người dẫn dắt việc ca ngợi công trạng của chàng. Những khúc ca tử biệt ở Ai Cập, Arabia và Abyssinia đều mang nét tương đồng rõ rệt với Ireland; quả thực tiếng khóc tang lễ ở đâu cũng giống nhau, và tiếng khóc than "Hi-loo-loo! Hi-loo-loo!" của người Ai Cập cất lên bên người chết rất có thể chính là dạng thức nguyên thủy của tiếng ai oán Ireland.

Người Hy Lạp luôn tìm cách làm giảm bớt nỗi kinh hoàng của cái chết, và vì lý do này, họ thiết lập các trò chơi tang lễ, biến các nghi thức tiễn đưa thành một ngày hội, nơi họ ăn uống và rót những chén rượu cúng tế để tôn vinh người đã khuất. Người Ireland cũng có những trò chơi tang lễ và các điệu múa đặc trưng của họ, khi họ cởi bỏ lớp áo ngoài, tay trong tay nắm thành vòng tròn và di chuyển theo nhịp chậm rãi quanh một người phụ nữ đang ngồi xổm ở trung tâm, hai tay che kín mặt. Một phần kỳ lạ khác trong nghi lễ là sự xuất hiện của một người phụ nữ mang đầu bò và cặp sừng, y như hình ảnh nàng Io xuất hiện trong vở kịch *Prometheus* của Aeschylus. Người phụ nữ này có lẽ mang ngụ ý tượng trưng cho mặt trăng có sừng hay hình lưỡi liềm, vị nữ thần Diana thời cổ đại, tức Nữ thần Cái chết. Phong tục cởi bỏ y phục không nghi ngờ gì nữa, vốn mang ý nghĩa nguyên thủy là sự cút bỏ lớp áo của cõi xác thịt. Chúng ta chẳng mang gì đến thế gian này, và chắc chắn cũng chẳng mang gì đi được. Linh hồn buộc phải đứng trước Thượng Đế trong tấm thân trần trụi.

Tại các hòn đảo ngoài khơi bờ biển phía tây Ireland, nơi những tập tục mê tín cổ xưa nhất vẫn còn tồn tại, họ có một phong tục kỳ lạ. Tuyệt đối không được cất lên tiếng khóc than tang lễ nào cho đến khi ba tiếng đồng hồ trôi qua kể từ thời điểm cái chết xảy ra, bởi vì, theo họ giải thích, âm thanh của tiếng khóc sẽ cản trở linh hồn trò chuyện với Thượng Đế khi nó đứng trước Ngài, đồng thời đánh thức hai con chó săn khổng lồ đang canh giữ các linh hồn người chết để nuốt chửng họ — và ngay cả Chúa tể Thiên đàng cũng không thể ngăn cản chúng một khi chúng đã tỉnh giấc. Truyền thống canh thức bên người chết trong sự tĩnh lặng, trong khi linh hồn đang diện kiến Thượng Đế, là một thứ tín ngưỡng đẹp đẽ và trang nghiêm, ắt hẳn phải bắt nguồn từ một dân tộc có đức tin mãnh liệt vào thế giới vô hình, và có lẽ có tuổi đời vô cùng cổ xưa.

Âm thanh của tiếng khóc than Ireland mang vẻ bi ai kỳ lạ. Không ai có thể lắng nghe tiếng khóc than âm giai thứ kéo dài của "Ul-lu-lu" mà không cảm thấy xúc động mạnh mẽ, thậm chí rơi lệ; và một khi đã nghe thì không thể nào quên được. Cũng chẳng có điều gì hạ thấp nỗi buồn trong ý tưởng thuê mướn những người khóc mướn; trái lại, việc yêu cầu xướng lên những lời ca ngợi người đã khuất một cách công khai trước sự chứng kiến của họ hàng bè bạn là một sự tôn vinh tuyệt diệu dành cho người chết; đồng thời, có điều gì đó không thể diễn tả nổi sự trang nghiêm trong khung cảnh những người phụ nữ tang chế ngồi xổm quanh cỗ quan tài với chiếc đầu trùm kín, khi họ đu đưa thân mình qua lại và cất lên khúc ca tử biệt cổ kính, trang nghiêm với nhịp điệu đều đặn, đôi khi vút cao thành tiếng khóc xé lòng. Họ trông giống như những phác thảo kỳ dị và mờ ảo từ một tầm nhìn của thế giới cổ đại, và ngay lập tức, trí tưởng tượng bị cuốn ngược về phương Đông xa xôi, về thời kỳ mà tất cả các biểu tượng tang lễ ấy đều mang một ý nghĩa huyền bí và đáng sợ. Đôi khi, một tiếng khóc than xuất phát từ nỗi đau đớn chân thật và cay đắng lại chen ngang vào khúc ngâm của đội khóc mướn. Một khúc khóc than Ireland được ghi lại từ chính miệng của một người mẹ mất con vài năm trước, có bản dịch tiếng Anh sát nghĩa như sau:

“Hỡi những người phụ nữ, hãy nhìn tôi! Hãy nhìn tôi, hỡi những người phụ nữ! Các người đã từng thấy nỗi buồn nào giống như nỗi buồn của tôi chưa? Các người đã từng thấy ai giống như tôi trong nỗi thống khổ này chưa? Arrah, thế đấy, đứa con cưng của tôi, đứa con cưng của tôi ơi, chính mẹ là người đang gọi con đây. Sao con ngủ say đến thế. Con có thấy tất cả mọi người vây quanh con không, hỡi đứa con cưng, và mẹ đang khóc đầm đìa đây? Arrah, sắc thái nhợt nhạt gì thế này trên gương mặt con? Chắc chắn ở xứ Erin chẳng có ai sánh được với con về vẻ đẹp và sự rạng ngời, và mái tóc con dày dặn tựa cánh quạ, làn da con trắng ngần hơn cả bàn tay của một tiểu thư quyền quý. Phải chăng người lạ sẽ phải khiêng tôi đến mồ, trong khi con trai tôi đang nằm đây?”

Khúc ai oán cảm động này mang hình thức và tâm tình đậm chất Hy Lạp đến mức người ta có thể nhầm tưởng nó là một phần trong đoạn đồng ca thuộc vở kịch *Hecuba* của Euripides. Ngay cả từ "Arrah" cũng gợi nhớ đến một từ tiếng Hy Lạp thường được người Hy Lạp sử dụng khi bắt đầu một câu nói hoặc khi đặt câu hỏi, mặc dù sự tương đồng ấy có lẽ chỉ nằm ở bề nổi.

Những câu chuyện cổ tích và truyền thuyết được kể lại bằng phương ngữ địa phương của người nông dân Ireland mang màu sắc kỳ dị, lạ lùng hơn rất nhiều và đậm đà hơi thở thế giới cổ đại hơn so với những câu chuyện cổ tích thông thường được kể bằng tiếng Anh trong dân gian, như có thể thấy qua câu chuyện thần thoại sau đây được dịch từ tiếng Ireland, và được cho là đã có tuổi đời một ngàn năm:

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.