Câu chuyện tiếp theo tôi chọn được viết theo một âm hưởng nhẹ nhàng và hiện đại hơn. Mọi yếu tố quen thuộc của một câu chuyện cổ tích đều tề tựu ở đây, nhưng cốt truyện vẫn hoàn toàn mới mẻ đối với trẻ thơ; và nếu được minh họa sinh động, nó sẽ là một sự bổ sung thú vị, mới lạ cho kho tàng truyền thuyết có phần cũ kỹ mà bao thế hệ trẻ em từ trước đến nay vẫn hằng nương tựa để lớn lên.
Ngày xửa ngày xưa, tại nơi Lâu đài Ballytowtas tọa lạc bây giờ, có một người đàn ông nghèo tên là Towtas. Đó là thời kỳ mà mana rơi xuống mặt đất theo hơi sương mỗi buổi chiều tối, và Towtas sống bằng nghề thu lượm hạt mana ấy để qua ngày đoạn tháng. Chàng vốn nghèo túng và chẳng có gì khác trong tay.
Một ngày nọ, có một người thợ rao hàng đi ngang qua nơi ấy cùng với cô con gái xinh đẹp.
– Xin hãy cho cha con tôi tá túc qua đêm, – hắn nói với Towtas, – vì chúng tôi đã mệt mỏi rã rời.
Và Towtas liền rộng lòng đồng ý.
Sáng hôm sau, khi họ chuẩn bị lên đường, lòng chàng bỗng vương vấn bóng hình thiếu nữ. Chàng liền bảo người thợ rao hàng: – Hãy gả con gái ông cho tôi làm vợ.
– Anh lấy gì để nuôi nó đây? – người thợ rao hàng hỏi.
– Còn tốt hơn những gì ông có thể, – Towtas đáp, – vì nàng sẽ chẳng bao giờ phải thiếu thốn thứ gì.
Rồi chàng kể cho ông ta nghe toàn bộ câu chuyện về hạt mana; về cách chàng cất bước ra đi mỗi buổi sáng khi chúng hãy còn nằm trên mặt đất đẫm sương để thu lượm chúng, y như cha và tổ tiên chàng từng làm trước kia, và cứ thế sống nhờ vào hạt mana suốt cuộc đời mình, đến mức chàng cùng tất cả người thân chưa từng biết đến cảnh túng quẫn là gì.
Bấy giờ, cô gái liền bày tỏ mong muốn được ở lại cùng chàng thanh niên, người thợ rao hàng cũng ưng thuận, thế là Towtas và nàng thiếu nữ xinh đẹp nên duyên vợ chồng; rồi người thợ rao hàng từ biệt họ để tiếp tục hành trình. Cứ thế, năm tháng trôi qua, họ sống vô cùng hạnh phúc và chẳng bao giờ phải lo thiếu thốn; họ sinh được một người con trai khôi ngô, tuấn tú, lại vừa thông minh vừa tài hoa.
Nhưng rồi, khi thời điểm đến, lão Towtas qua đời. Sau khi chôn cất chồng, người vợ liền đi ra ngoài để thu lượm hạt mana như nàng từng thấy chồng mình làm khi sương còn đọng trên mặt đất; thế nhưng chẳng mấy chốc nàng đã mệt mỏi và tự nhủ: – Tại sao ta phải làm công việc này mỗi ngày cơ chứ? Ta hãy cứ gom một lần cho đủ dùng cả tuần, rồi từ đó ta có thể thảnh thơi nghỉ ngơi.
Nghĩ là làm, nàng tham lam vơ vét những đống mana lớn rồi mang thẳng vào nhà. Nhưng từ đó về sau, tội lỗi của lòng tham đã giáng xuống đời nàng; và kể từ chiều hôm ấy, chẳng còn một hạt mana nào rơi xuống cùng làn sương nữa, và cũng không bao giờ có lại được lần nào nữa. Nàng trở nên nghèo khó, lả đi vì đói, và buộc phải ra đồng làm lược để kiếm từng nhúm thức ăn duy trì sự sống cho hai mẹ con; nàng còn phải ngửa tay xin tiền bố thí của người đi đường khi họ bước vào nhà nguyện, và chính nhờ số tiền ấy mà con trai nàng mới được đến trường. Cậu tiếp tục con đường học vấn, và chẳng có ai trong cả vùng sánh được với cậu về dung mạo lẫn trí tuệ.
Một hôm, cậu nghe mọi người bàn tán về một vị đại công gia sống trên Dublin, người có cô con gái xinh đẹp tuyệt trần đến mức chẳng ai bì kịp; tất cả các công tử quyền quý đều mê mẩn đến chết đi sống lại vì nàng, nhưng nàng chẳng màng gả cho ai. Cậu liền trở về nhà nói với mẹ: – Con sẽ đi gặp con gái của vị đại công gia này. Biết đâu vận may sẽ mỉm cười với con, vượt lên trên tất cả các vị công tử giàu sang đang say đắm nàng.
– Đi đi, cái đồ ngốc nghếch nghèo hèn, – người mẹ nói, – kẻ nghèo tuổi gì mà dám với tới chốn phú quý?
Nhưng cậu vẫn khăng khăng đòi đi. – Dù có phải bỏ mạng dọc đường, – cậu nói, – con cũng phải thử một phen.
– Vậy thì chờ đến Chủ nhật hãy đi, – bà đáp, – mẹ kiếm được bao nhiêu sẽ cho con một nửa. Thế là bà đưa cho cậu một nửa số tiền lẻ xin được trước cửa nhà nguyện, và dặn cậu lên đường trong danh nghĩa của Chúa.
Cậu đi chưa được bao xa thì gặp một người hành khất cất lời xin dăm đồng vì lòng trắc ẩn dành cho Chúa. Cậu liền rút tiền của mẹ cho ông ta một ít rồi tiếp tục bước đi. Chẳng bao lâu sau, lại có người khác chặn đường xin chút tiền mua đồ ăn vì danh Chúa, cậu cũng rộng lòng cho rồi lại tiếp tục hành trình.
– Xin hãy rủ lòng thương cho tôi chút ít vì danh Chúa, – một giọng nói vang lên, và cậu nhìn thấy người ăn xin thứ ba đang đứng trước mặt mình.
– Tôi chẳng còn lại gì ngoài mấy xu lẻ, – Towtas nói, – nếu cho ông hết, tôi sẽ chẳng còn tiền mua thức ăn và chắc chắn sẽ chết đói mất. Nhưng thôi, hãy đi cùng tôi, bất cứ thứ gì tôi mua được bằng số tiền này tôi đều sẽ chia sẻ với ông.
Và trong lúc họ đang tiến về quán trọ, cậu kể hết câu chuyện đời mình cho người hành khất nghe, rằng cậu muốn đến Dublin nhưng hiện tại trong túi chẳng còn một cắc. Khi đến quán trọ, cậu gọi một ổ bánh mì và một vại sữa. – Hãy cắt ổ bánh mì đi, – cậu bảo người hành khất. – Ông lớn tuổi hơn tôi mà.
– Tôi không làm thế đâu, – người kia đáp vì cảm thấy ngượng ngùng, nhưng Towtas cứ nài ép cho bằng được.
Thế là người hành khất đành cắt bánh, và kỳ lạ thay, dù họ ăn bao nhiêu đi nữa, ổ bánh mì vẫn không hề nhỏ đi một mẩu; còn vại sữa, dẫu họ uống thỏa thích theo ý mình, nó cũng chẳng vơi đi chút nào. Đến khi Towtas đứng dậy trả tiền, mụ chủ quán bước tới nhìn ngó rồi thốt lên: – Sao lại thế này? Các người có ăn gì đâu. Ta sẽ không lấy tiền của cháu đâu, cậu bé tội nghiệp; nhưng cậu vẫn nài nỉ bắt mụ nhận lấy một ít; rồi họ rời khỏi quán, tiếp tục đồng hành cùng nhau.
– Này nhé, – người hành khất nói, – hôm nay cậu đã đối xử tốt với ta ba lần, vì ta đã gặp cậu ba lần, và lần nào cậu cũng giúp đỡ ta vì danh Chúa. Giờ thì nhìn đây, ta cũng có thể giúp lại cậu, – ông ta vừa nói vừa trao một chiếc nh chiếc nhẫn vàng cho chàng thanh niên khôi ngô. – Bất cứ nơi nào cậu đặt chiếc nhẫn này xuống và thầm ước, vàng sẽ xuất hiện—vàng ròng sáng chói, để cậu chẳng bao giờ phải thiếu thốn bất cứ thứ gì khi đang giữ nó trong tay.
Towtas liền bỏ chiếc nhẫn vào hết túi này đến túi khác, cho đến khi tất cả các túi của cậu nặng trĩu vàng khiến cậu đi đứng suýt không nổi; thế nhưng khi cậu quay lại để cảm ơn người hành khất tốt bụng, ông ta đã biến mất tự bao giờ.
Cứ thế, vừa đi vừa tự thầm kinh ngạc về những kỳ ngộ của mình, cuối cùng cậu cũng nhìn thấy bóng dáng cung điện của vị lãnh chúa hiện ra trước mắt — một tòa lâu đài đẹp đến sững sờ; nhưng cậu quyết định chưa bước vào vội mà đi mua sắm những bộ y phục thật sang trọng, tự trang hoàng cho mình lộng lẫy chẳng kém gì một vị hoàng tử; đoạn cậu hiên ngang tiến vào. Nhìn phong thái ấy, người ta liền đón tiếp cậu vào trong và kháo nhau: – Chắc chắn đây là vương tử con vua rồi.
Đến giờ ăn tối, ái nữ của vị lãnh chúa liền khoác tay Towtas và mỉm cười với chàng. Chàng cạn những ly rượu nồng đượm và say đắm đến cuồng si; nhưng rồi hơi men quá nén đã quật ngã chàng, khiến các gia nhân phải khiêng chàng về phòng nghỉ; và trên đường bước vào phòng, chàng đã đánh rơi chiếc nhẫn khỏi ngón tay lúc nào không hay.
Sáng hôm sau, ái nữ của vị lãnh chúa bước ngang qua đó, tình cờ liếc mắt nhìn xuống ngưỡng cửa phòng chàng, và kìa, ngay sát đó chính là chiếc nhẫn nàng từng thấy chàng đeo trên tay.
– A, – nàng thốt lên, – phen này ta phải trêu chọc anh ta về cái nhẫn này mới được.
Nàng bèn cất nó vào hộp của mình, và thầm ước rằng mình giàu có như con gái nhà vua để vị vương tử kia có thể cưới nàng làm vợ; và kỳ diệu thay, chiếc hộp bỗng đầy ắp vàng đến nỗi nàng không sao đóng lại được; nàng bèn lấy nó ra chuyển sang một chiếc hộp khác, và chiếc hộp đó cũng đầy ắp vàng y như thế; bấy giờ nàng đâm hoảng sợ trước quyền năng của chiếc nhẫn, cuối cùng đành nhét nó vào túi áo vì cho rằng đó là nơi an toàn nhất.
Nhưng khi Towtas thức dậy và bàng hoàng nhận ra chiếc nhẫn đã biến mất, lòng chàng đau như cắt.
– Thôi rồi, phen này vận may của ta đã tận thật rồi, – chàng thầm kêu lên.
Chàng dò hỏi tất cả gia nhân rồi gặng hỏi cả con gái vị lãnh chúa, và nàng liền bật cười mỉm chi, qua đó chàng thừa hiểu nàng đang giữ nó; thế nhưng dẫu dùng trăm phương nghìn kế nịnh nọt dỗ ngọt, chàng cũng không tài nào đòi lại được. Thấy mọi nỗ lực đều vô ích, chàng đành rời khỏi nơi đó, lên đường quay trở về mái tranh xưa.
Lòng mang nỗi buồn sầu trĩu nặng, chàng ngả mình xuống bãi dương xỉ gần một pháo đài cổ, ngóng chờ màn đêm buông xuống vì sợ quay về làng vào ban ngày sẽ bị mọi người cười chê vì thói dại dột. Tầm chập tối, có ba con mèo từ trong pháo đài bước ra, vừa đi vừa trò chuyện rôm rả với nhau.
– Sao đầu bếp của chúng ta đi lâu thế nhỉ? – con này cất tiếng hỏi.
– Không biết đã có chuyện gì xảy ra với hắn ta rồi? – con khác tiếp lời.
Trong lúc chúng đang lầm bầm phàn nàn thì con mèo thứ tư xuất hiện.
– Sao bây giờ anh mới ló mặt về? – lũ mèo tức giận nhao nhao chất vấn.
Bấy giờ nó mới kể lại câu chuyện của mình — rằng nó đã gặp Towtas như thế nào và trao chiếc nhẫn ra sao. – Và ta chỉ tò mò ghé qua cung điện của lãnh chúa để xem cậu thanh niên kia cư xử thế nào thôi, – nó kể tiếp, – thế rồi lúc ta đang nhảy nhót trên bàn ăn thì con dao của vị lãnh chúa chém trúng đuôi ta, khiến ba giọt máu rơi tõm vào đĩa thức ăn của ông ta; ngặt nỗi ông ta chẳng hề hay biết gì và đã nuốt chửng chúng cùng với thịt. Thế nên giờ đây trong bụng ông ta đang có ba con mèo con làm ổ, khiến ông ta đau đớn đến chết đi sống lại và tuyệt đối không thể chữa khỏi, trừ khi uống ba ngụm nước từ giếng Ballytowtas.
Nghe đám mèo bàn tán đến đây, chàng thanh niên Towtas liền vùng đứng dậy, tức tốc chạy về nhà bảo mẹ chuẩn bị sẵn ba bình đầy nước giếng Towtas, rồi giả dạng làm thầy thuốc để quay lại cứu mạng vị lãnh chúa.
Thế là chàng lên đường trở lại Dublin. Bấy giờ, tất cả các danh y khắp xứ Ireland đều đang quây quần quanh vị lãnh chúa, nhưng chẳng một ai chuẩn đoán được bệnh trạng của ông hay biết cách nào để chữa trị. Đúng lúc ấy, Towtas bước vào vàõng dạc tuyên bố: – Ta sẽ chữa khỏi bệnh cho ngài.
Họ liền tiếp đón chàng trọng thể và sắp xếp phòng ốc chu đáo; và sau khi đã nghỉ ngơi lại sức, chàng cho vị lãnh chúa uống ba ngụm nước giếng mang theo, lập tức ba con mèo con từ trong miệng ông nhảyót tót ra ngoài. Thế là muôn người khóc cười sung sướng, mở hội ăn mừng lớn và đối đãi với Towtas như thể một bậc vương tôn công tử.
Mặc dù vậy, chàng vẫn không tài nào đòi lại được chiếc nhẫn từ tay ái nữ của vị lãnh chúa, nên đành thất thểu lên đường về nhà trong tâm trạng hoàn toàn chán nản, tự nhủ: – Phải chi ta được gặp lại người đàn ông đã cho ta chiếc nhẫn ấy một lần nữa, thì biết đâu vận may sẽ lại mỉm cười với ta?
Chàng ngồi xuống một góc trong rừng để nghỉ chân, và tình cờ nhìn thấy ba cậu thiếu niên đang đánh nhau chí chóe dưới gốc cây sồi không xa mấy.
– Thật hổ thẹn cho các ngươi khi cứ lao vào đánh đấm thế này, – chàng bước đến quở trách. – Các ngươi tranh chấp chuyện gì vậy?
Bấy giờ họ mới kể sự tình cho chàng nghe. – Cha chúng tôi trước khi lâm, – họ nói, – đã chôn giấu dưới gốc cây sồi này ba báu vật: một chiếc nhẫn có thể đưa bạn đến bất cứ nơi nào chỉ trong vòng hai phút nếu bạn thầm ước; một chiếc cốc luôn đầy ắp khi đặt thẳng và chỉ cạn khô khi bị lật nghiêng; và một cây đàn hạc có thể tự động tấu lên bất kỳ bản nhạc nào mà bạn gọi tên hoặc mong muốn.
– Tôi muốn chia đều những món đồ này ra, – cậu em út đòi hỏi, – rồi mỗi người chúng ta sẽ tự đi tìm vận may cho riêng mình.
– Nhưng ta mới là người có quyền hưởng trọn vẹn tất cả, – cậu cả cãi lại.
Và họ tiếp tục lao vào hỗn chiến, cho đến khi Towtas lên tiếng can thiệp—
– Ta sẽ chỉ cho các ngươi cách phân xử vụ này. Sáu ngươi hãy có mặt ở đây vào ngày mai, đêm nay ta sẽ suy nghĩ thấu đáo, và ta hứa là khi sáng mai quay lại, các ngươi sẽ chẳng còn gì để mà cãi vã nữa.
Thế là đám thanh niên đồng ý giữ hòa khí cho đến khi gặp lại vào sáng hôm sau, rồi tản đi các ngả.
Khi thấy họ đã đi khuất hẳn, Towtas liền xới đất đào chiếc nhẫn, chiếc cốc và cây đàn hạc lên, đoạn tự nhủ: – Ta ổn cả rồi đây, ngày mai tụi nó đố mà còn cớ gì để mà tranh chấp nữa.
Chàng lập tức mang theo chiếc nhẫn, chiếc cốc cùng cây đàn hạc lên đường quay lại lâu đài của vị lãnh chúa; nhưng trên đường đi, chợt nhớ đến uy lực thần kỳ của chiếc nhẫn, chỉ trong vòng hai phút chàng đã đứng sừng sững giữa đại sảnh rộng lớn — nơi các vị lãnh chúa và phu nhân đang chuẩn bị ngồi vào bàn tiệc.
Cây đàn hạc tự động tấu lên những khúc nhạc ngọt ngào tựa rót mật vào tai khiến tất cả say sưa lắng nghe; chàng nâng chiếc cốc không bao giờ vơi để thưởng thức thức uống thơm nồng, và đến khi cảm thấy đầu óc hơi chếnh choáng men say, chàng tự nhủ: – Thế là đủ rồi.
Đoạn, một tay ôm lấy eo ái nữ của vị lãnh chúa, tay kia cầm chắc đàn hạc và chiếc cốc, chàng thầm thì: – Ước gì ta đang đứng ở pháo đài cổ bên bìa rừng — và chỉ trong chớp mắt, hai người đã có mặt tại địa điểm mong muốn.
Nhưng hơi men rượu khiến đầu óc chàng nặng trĩu, chàng đặt cây đàn hạc xuống bên cạnh rồi chìm vào giấc ngủ sâu. Vừa thấy chàng ngủ thiếp đi, nàng liền gỡ chiếc nhẫn khỏi ngón tay chàng, vơ lấy cây đàn hạc và chiếc cốc trên mặt đất, rồi biến mất tăm, quay trở về lâu đài của cha mình trước khi hai phút kịp trôi qua.
Khi Towtas tỉnh dậy và phát hiện chiến lợi phẩm cùng toàn bộ báu vật đã không cánh mà bay, chàng tức giận đến phát điên; chàng lững thững lang thang khắp chốn cho đến khi đi ngang qua một vườn cây ăn trái, nơi có một cội cây trĩu trịt những quả táo đỏ mọng rực rỡ. Đang lúc đói khát bứt rứt, chàng liền với tay hái một quả ăn ngấu nghiến.
Nào ngờ vừa nuốt xuống, trán chàng bỗng nhú lên những chiếc sừng nhọn hoắt, chúng cứ thế đâm chồi vươn dài ra cho đến khi chàng nhận ra trông mình chẳng khác nào một con dê đực, và mặc sức vùng vẫy thế nào đi nữa chúng cũng không chịu rụng xuống. Lúc này thì chàng thực sự phát cuồng lên được, nghĩ đến cảnh tượng lũ láng giềng sẽ cười nhạo bộ dạng kỳ dị của mình; và giữa lúc đang gầm gào điên dại vì hổ thẹn, chàng bỗng lia mắt phát hiện một cội cây táo khác với những quả còn rực rỡ hơn, lấp lánh sắc vàng kim.
– Dù có mọc thêm năm mươi cặp sừng đi nữa, ta cũng phải hái cho được một quả ở cây này, – chàng lẩm bẩm; và vừa tóm lấy một quả nếm thử, lập tức những chiếc sừng trên trán rụng phăng xuống đất, đồng thời chàng cảm thấy cơ thể mình trở nên cường tráng và khôi ngô hơn bao giờ hết.
– Cuối cùng thì ta cũng túm được ngươi rồi, – chàng hân hoan thốt lên. – Phen này ta sẽ tròng sừng lên đầu tất cả bọn chúng, và sẽ không đời nào gỡ xuống cho đến khi chúng dâng nàng làm cô dâu cho ta trước toàn thể triều đình.
Không chần chừ thêm một phút nào, chàng lên đường tiến thẳng về cung điện của vị lãnh chúa, mang theo bên mình số táo nhiều nhất có thể hái được từ hai cội cây ấy. Khi nhìn thấy vẻ đẹp tuyệt mỹ của những trái cây lạ lẫm, ai nấy đều thèm thuồng nhỏ dãi; chàng liền hào phóng phân phát cho tất cả mọi người, để rồi chẳng mấy chốc, nhìn quanh phòng ăn không còn sót lại một cái đầu nào mà không mọc sừng lủm chủm.
Bấy giờ họ mới hoảng hốt kêu gào, van xin chàng hãy làm ơn gỡ những chiếc sừng quái ác ấy xuống, nhưng Towtas lạnh lùng đáp:
– Không đời nào; chúng sẽ cứ mọc chình ình trên đầu các người như thế cho đến khi nào con gái của vị lãnh chúa được gả làm vợ tôi, đồng thời hai chiếc nhẫn, chiếc cốc và cây đàn hạc của tôi được trao trả nguyên vẹn.
Và mọi yêu sách ấy đều được thực thi răm rắp ngay trước mắt toàn thể các bậc quyền quý; các bảo vật của chàng lần lượt được hoàn trả; vị lãnh chúa cúi đầu đặt bàn tay ái nữ của mình vào tay Towtas, cất giọng van nài:
– Hãy nhận lấy con bé đi; nó là vợ cậu đấy; chỉ xin cậu hãy làm ơn giải cứu tôi khỏi cặp sừng này.
Bấy giờ Towtas mới thong thả lấy những trái táo vàng ra; tất cả bọn họ tranh nhau ăn, và những chiếc sừng lập tức rụng rơi sạch sẽ. Chàng dắt người vợ mới cưới cùng toàn bộ báu vật lên đường trở về quê cũ, rồi cho xây dựng Lâu đài Ballytowtas ngay trên mảnh đất từng là mái tranh nghèo của cha mình, đồng thời cho xây tường kiên cố bao bọc lấy cái giếng linh thiêng nằm gọn bên trong.
Và sau khi đã chất đầy vàng bạc vào căn phòng kho báu đến mức chẳng ai có thể đếm xuể sự giàu có ấy, chàng đem chôn vùi những bảo vật tiên giới của mình sâu thẳm vào lòng đất, nơi không một ai hay biết, và cho đến tận ngày nay, chưa từng có một bóng người nào tìm ra tung tích của chúng.