Nhiều người tin rằng những nàng tiên hang động chính là hậu duệ của bộ tộc cổ xưa Tuatha-de-Danann, những kẻ từng cai trị Ireland trước khi bị người Milesian đánh bại.
Người Tuatha vốn là những bậc thầy phù thủy vinh quang, tinh thông mọi phép thuật và xuất chúng trong các lĩnh vực xây dựng, thơ ca lẫn âm nhạc. Ban đầu, người Milesian định tiêu diệt họ tận gốc, nhưng rồi dần dần bị mê hoặc và chinh phục bởi tài năng cùng quyền năng của người Tuatha đến mức họ cho phép những vị thần dân này ở lại xây dựng các pháo đài. Tại đó, họ mở hội lớn với âm nhạc, ca hát và những khúc ngâm của các thi sĩ. Giống ngựa do họ gây dựng không nơi nào trên thế gian sánh kịp—chúng nhanh như gió, cổ cong, ngực nở, phập phồng cánh mũi, với đôi mắt lớn chứng minh chúng được tạo nên từ lửa và ánh sáng chứ không phải từ đất bùn nặng nề, thô kệch. Người Tuatha đã làm chuồng cho chúng trong những hang động lớn trên đồi; chúng được đóng móng bằng bạc, mang cương bằng vàng, và tuyệt đối không một tên nô lệ nào được phép cưỡi lên lưng chúng. Đoàn kỵ mã của các hiệp sĩ Tuatha-de-Danann quả là một cảnh tượng lộng lẫy. Bảy mươi cặp chiến mã, mỗi con có một viên ngọc trên trán sáng rực như sao, cùng bảy mươi kỵ sĩ đều là vương tử, khoác áo choàng xanh viền vàng, đội mũ giáp vàng, mang giáp ống chân bằng vàng, và tay mỗi hiệp sĩ đều cầm một ngọn giáo vàng.
Và cứ thế, họ sống qua cả trăm năm hơn thế, bởi nhờ bùa phép mà họ có thể chống lại quyền năng của cái chết.
Rồi có một hôm, quốc vương vùng Munster trông thấy một thiếu nữ xinh đẹp đang tắm; ngài đem lòng yêu nàng và lập nàng làm vương hậu. Trong khắp cả xứ sở, không có người phụ nữ nào kiều diễm nhường ấy như nàng Edain xinh đẹp, và tiếng tăm về sắc đẹp của nàng đã truyền đến tai vị tù trưởng kiêm quốc vương hùng mạnh của người Tuatha-de-Danann, mang tên Midar. Thế là ông bèn cải trang thành một thi sĩ lang thang, đến hoàng cung của quốc vương Munster để được chiêm ngưỡng nhan sắc của Edain. Ông thách đấu cờ vua với nhà vua.
— Ngươi là kẻ nào mà ta phải chơi cờ cùng? — nhà vua cất tiếng hỏi.
— Hãy thử tài ta đi — kẻ lạ mặt đáp — ngài sẽ thấy ta là một đối thủ xứng tầm.
Bấy giờ nhà vua mới nói: — Nhưng bàn cờ đang ở trong tẩm cung của vương hậu, và ta không thể làm phiền nàng.
Thế nhưng, khi vương hậu nghe tin có kẻ lạ mặt thách đấu cờ vua với nhà vua, nàng liền sai tiểu đồng mang bàn cờ vào, rồi tự mình thân chinh ra chào đón khách lạ. Midar bị lóa mắt trước nhan sắc của nàng đến mức không thốt nên lời, chỉ biết ngắm nhìn nàng đắm đuối. Vương hậu dường như cũng bấn loạn tâm thần, và một lúc sau nàng rời đi, để mặc họ lại với nhau.
— Nào, chúng ta đánh cờ vì phần thưởng gì đây? — nhà vua hỏi.
— Kẻ chiến thắng hãy tự định đoạt phần thưởng cho mình — kẻ lạ mặt đáp — và bất cứ thứ gì hắn mong muốn, hãy trao cho hắn thứ đó.
— Thống nhất như vậy — vị quân vương đáp lời.
Rồi họ bắt đầu ván cờ và kẻ lạ mặt giành chiến thắng.
— Ngươi đòi hỏi điều gì đây? — nhà vua kêu lên. — Ta đã hứa danh dự rằng bất cứ thứ gì ngươi nêu tên cũng sẽ thuộc về ngươi.
— Ta đòi phu nhân Edain, vị vương hậu, làm phần thưởng cho mình — kẻ lạ mặt đáp. — Nhưng ta sẽ chưa bắt ngài phải giao nàng cho ta cho đến đúng ngày này năm sau. Nói dứt lời, kẻ lạ mặt liền biến mất.
Bấy giờ nhà vua vô cùng bối rối và hoang mang, nhưng ngài vẫn ghi nhớ kỹ thời hạn. Đêm hôm ấy, đúng tròn một năm sau, ngài mở một yến tiệc linh đình tại Tara cho toàn thể các vương hầu, đồng thời bố trí ba vòng chiến binh tinh nhuệ vây quanh cung điện, nghiêm cấm bất kỳ kẻ lạ nào bén mảng tới dưới hình phạt tử hình. Cảm thấy mọi thứ đã vô cùng an toàn, ngài an vị tại bữa tiệc cùng nàng Edain xinh đẹp ngồi bên cạnh, toàn thân lấp lánh ngọc ngà và đội chiếc vương miện vàng trên đầu, và cuộc vui cứ thế kéo dài đến tận nửa đêm. Đúng lúc đó, kinh hoàng làm sao, nhà vua ngẩng lên và thấy kẻ lạ mặt đang đứng lững thững giữa đại sảnh, thế nhưng dường như chẳng ai nhìn thấy hắn ngoại trừ nhà vua. Hắn đăm đăm nhìn vương hậu, rồi tiến về phía nàng, gảy cây hạc cầm bằng vàng trên tay và cất tiếng ca trầm bổng, ngọt ngào:
Hỡi Edain, nàng có muốn cùng ta
Đến một cung điện kỳ diệu của ta?
Răng trắng ngần và đôi mày đen thẳm,
Môi người tình đỏ thắm tựa rượu mead.
Hỡi người phụ nữ, nếu nàng đến với dân tộc kiêu hãnh của ta,
Một vương miện vàng sẽ quấn quanh trán nàng,
Nàng sẽ sống bên những dòng suối ngọt ngào của xứ sở ta,
Và uống rượu mead cùng rượu vang trong vòng tay người tình.
Đoạn, hắn dịu dàng vòng tay ôm lấy eo vương hậu, kéo nàng đứng dậy khỏi ngai vàng hoàng gia, rồi cùng nàng bước đi giữa muôn vàn khách quý mà không một ai ngăn cản; bản thân nhà vua lúc ấy như kẻ đang mơ màng, chẳng thể cất lời cũng chẳng thể chuyển động. Nhưng khi định thần lại, ngài mới nhận ra kẻ lạ mặt chính là một trong những thủ lĩnh tiên tộc của người Tuatha-de-Danann đã bắt cóc nàng Edain xinh đẹp về dinh thự thần tiên của hắn. Thế là ngài liền sai sứ giả đi khắp các vương quốc của xứ Erin, hạ lệnh phá hủy toàn bộ pháo đài của giống loài Tuatha đáng ghét, chém giết không từ một ai cho đến khi vương hậu, người vợ trẻ của ngài, được đưa trở về. Thế nhưng nàng vẫn chẳng bóng chim tăm cá. Khi ấy, vì quá căm hận, nhà vua ra lệnh cho thuộc hạ bịt kín tất cả các chuồng ngựa nơi nuôi dưỡng những con chiến mã hoàng gia của dòng tộc Danann, để chúng phải chết đói; nhưng lũ ngựa vốn mang dòng máu quý tộc, chẳng chiếc xà lim hay then cài nào giữ chân được chúng, chúng phá vỡ rào chắn rồi lao vụt ra ngoài tựa cơn lốc xoáy, lan tỏa khắp mọi miền đất nước. Các vị vua chúa khi trông thấy vẻ đẹp của loài ngựa ấy liền quên bẵng đi công cuộc tìm kiếm Vương hậu Edain, mà chỉ lom lom tranh giành làm sao để bắt và giữ cho riêng mình những con chiến mã rực lửa mang móng bạc cương vàng. Nhà vua nổi cơn thịnh nộ tột cùng, bấy giờ liền sai người triệu thủ lĩnh các pháp sư Druid đến, tuyên bố rằng ông ta sẽ phải chịu án tử hình nếu không tìm ra nơi giấu giếm vương hậu. Thế là vị pháp sư đi khắp đất Ireland, lùng sục, làm phép với những ký tự Ogham, và cuối cùng, sau khi khắc bốn ký tự Ogham lên bốnh khúc gỗ phỉ, điềm báo đã hé lộ cho ông ta rằng sâu thẳm trong một ngọn đồi ở ngay trung tâm Ireland, Vương hậu Edain đang bị giấu kín trong cung điện ma thuật của Midar, thủ lĩnh tiên tộc.
Nhà vua bèn tập hợp một đại quân, họ vây kín ngọn đồi và đào bới liên hồi cho đến tận trung tâm; và ngay khi họ chạm tới cổng cung điện thần tiên, bằng phép thuật của mình, Midar đã phái năm mươi người phụ nữ xinh đẹp từ sườn đồi bước ra nhằm đánh lạc hướng các chiến binh. Tất cả đều có vóc dáng, đường nét khuôn mặt và y phục giống hệt vương hậu, đến nỗi chính nhà vua cũng không thể phân định rõ ràng liệu vợ mình có nằm trong số đó hay không. Thế nhưng Edain, khi trông thấy phu quân ở khoảng cách gần nhường ấy, trái tim nàng đã xao động bởi tình nghĩa phu thê, sức mạnh bùa phép bỗng chốc tan biến khỏi tâm hồn nàng. Nàng bước đến bên nhà vua, và ngài ôm lấy nàng đưa lên lưng ngựa, dịu dàng hôn nàng rồi rước nàng trở về an toàn tại hoàng cung Tara, nơi họ sống hạnh phúc mãi mãi về sau.
Nhưng chẳng bao lâu sau, quyền lực của người Tuatha-de-Danann đã lụi tàn vĩnh viễn, và tàn dư sót lại đành tìm nơi trú ẩn trong những hang điều, nơi họ tồn tại cho đến tận ngày nay, luyện tập phép thuật, làm bùa chú và được an toàn tránh khỏi cái chết cho đến ngày phán xét.
Trong số giống ngựa tuyệt vời ấy, một vài con vẫn còn tồn tại qua vài thế kỷ, và có thể nhận ra ngay lập tức nhờ vóc dáng cùng phẩm chất quý phái của chúng. Con cuối cùng thuộc quyền sở hữu của một đại lãnh chúa ở Connaught, và khi ông qua đời, toàn bộ tài sản bị đem ra đấu giá, con chiến mã hoàng gia ấy cũng lên sàn búa và được mua lại bởi một đặc phái viên của Chính phủ Anh—kẻ đang muốn sở hữu một mẫu vật thuộc giống ngựa cổ đại tráng lệ của Ireland để vận chuyển sang nước Anh.
Thế nhưng, khi tên nài ngựa toan leo lên lưng con vật đầy kiêu hãnh ấy, nó lồng lên, quăng kẻ hạ tiện sinh ra từ chốn bùn nhão xuống đất cái rầm, giết chết hắn ngay tại chỗ.
Đoạn, nhanh như chớp, con ngựa phi nước đại đi mất, để rồi cuối cùng lao thẳng xuống hồ nước và biến mất không tus tích. Thế là chấm dứt giống loài chiến mã vĩ đại của người Tuatha-de-Danann tại Ireland, một giống loài mà từ đó về sau chưa thế gian nào từng thấy lại một lần nữa về sự uy nghi và lộng lẫy.
Đỉnh điểm có khi những nàng tiên hang động còn tạo ra một lối đi thẳng ngoài biển khơi nối liền hòn đảo này với hòn đảo khác, bên dưới mặt nước, tất cả đều được lát bằng san hô; thế nhưng chẳng ai có thể đặt chân lên đó ngoại trừ tiên tộc. Những ngư dân trở về nhà muộn vào ban đêm, khi nhìn xuống dòng nước, thường xuyên trông thấy họ đi qua đi lại—một toán đàn mang sắc đen gồm những gã đàn ông thấp bé đi cùng những con chó đen dữ dằn sẵn sàng lao vào cắn xé nếu có ai dám bén mảng chạm vào.
Từng có một lão già tên là Con, sống cô độc trên một hòn đảo nhỏ ngoại trừ một con chó đen bầu bạn. Hết thảy dân làng đều biết rõ lão chính là một vị vua tiên, có thể đi trên mặt nước vào ban đêm giống như những nàng tiên khác. Thế nên họ vô cùng khiếp sợ lão, thường đem cúng dường những chiếc bánh ngọt và gà vịt, bởi họ sợ lão cùng con quỷ dữ là con chó của lão. Vì thường xuyên, những người đàn ông trở về nhà muộn đã nghe thấy tiếng bước chân của con chó này cùng tiếng thở sát rạt bên tai, dẫu họ chẳng thể nhìn thấy nó; và từng có một người suýt chết khiếp, chỉ được cứu sống nhờ vị linh mục đến cầu nguyện cho.
Thế nhưng các nàng tiên hang động có thể biến hóa khôn lường dưới muôn hình vạn trạng.
Vào một buổi chiều hè, một thiếu nữ trẻ tuổi, con gái của chủ nông trại, đang vắt sữa bò ngoài sân thì bất ngờ xuất hiện ba vị phu nhân vô cùng xinh đẹp khoác áo trắng tinh, cất lời xin nàng một ngụm sữa. Vốn là một cô gái hiểu rõ rằng không thể tùy tiện cho đi sữa nếu không thực hiện vài biện pháp đề phòng những mưu mô xảo quyệt của loài tiên, nàng chần chừ vì sợ mang lại vận rủi cho đàn bò.
— Đó là cách ngươi đối xử với bọn ta sao? — một trong các vị phu nhân lên tiếng, rồi tát thẳng vào mặt cô gái.
— Nhưng ngươi sẽ nhớ đến bọn ta thôi — vị phu nhân thứ hai nói, rồi chộp lấy ngón cái của cô gái và bẻ quặt ra khỏi khớp.
— Và người tình của ngươi sẽ phản bội ngươi — vị phu nhân thứ ba nói, và dứt lời, ả xoay ngược chiếc áo choàng của cô gái lại, mặt sau ra phía trước.
Đoạn, vị phu nhân đầu tiên cầm lấy một chiếc bình rồi vắt sữa bò, tất cả bọn họ uống thỏa thuê số sữa ấy; sau đó họ quay sang cô gái và cảnh báo nàng hãy cẩn trọng, chớ có mạo phạm lần nữa các linh hồn hang động, bởi họ vô cùng quyền uy và sẽ không đời nào buông tha dễ dàng cho nàng vào lần tới.
Cô gái tội nghiệp ngất lịm đi vì hoảng sợ, và được tìm thấy trong trạng thái hoàn toàn bất tỉnh khi người ta đến tìm nàng; thế nhưng những vị phu nhân áo trắng đã biến mất tăm. Dẫu câu chuyện hẳn là hoàn toàn có thật, y như những gì nàng thuật lại khi tỉnh mởi, bởi chẳng còn sót lại một giọt sữa nào trong xô, và cũng chẳng thể vắt thêm được một giọt sữa nào từ đàn bò trong suốt buổi tối hôm ấy.