Lược thuật về loài yêu tinh Leprehaun, chúng là những tiểu yêu vui vẻ, chăm chỉ và ranh mãnh, chuyên làm toàn bộ công việc đóng giày, thợ may và thợ sửa giày cho giới quý tộc tiên tộc, và thường được nhìn thấy lúc hoàng hôn dưới chân hàng rào vừa hát vừa khâu vá. Chúng biết tất cả bí mật về kho báu giấu kín, và nếu cảm mến ai, chúng sẽ dẫn người đó đến đúng nơi chốn trong gò tiên, nơi hũ vàng được chôn giấu. Người ta tin rằng một gia đình hiện đang sống gần Castlerea đã phất lên giàu có một cách kỳ lạ, tất cả nhờ vào sự giúp đỡ tốt bụng của một thiện ý từ yêu tinh Leprehaun. Và truyền thuyết ấy đã được truyền qua nhiều thế hệ như một sự thật hiển nhiên.
Thuở ấy có một cậu bé nghèo, là hậu duệ của họ, hàng ngày vẫn đánh xe chở than bùn đi đi về về, kiếm chút tiền qua việc buôn bán; nhưng cậu là một đứa trẻ kỳ lạ, rất ít nói và hay ủ rũ, và người ta bảo cậu là đứa trẻ bị tiên tộc tráo đổi, bởi cậu chẳng tham gia trò chơi nào và hầu như chẳng bao giờ nói chuyện với ai, mà chỉ dành cả đêm để đọc mọi mảnh sách cũ nhặt được trong những lúc lang thang. Điều khao khát duy nhất trên đời của cậu là trở nên giàu có, để có thể từ bỏ chiếc xe chở than bùn mệt mỏi ngày nào, và sống trong sự bình yên lặng lẽ một mình với xung quanh toàn sách vở, trong một ngôi nhà xinh đẹp cùng khu vườn chỉ có riêng mình cậu.
Bấy giờ, cậu đã đọc được trong những cuốn sách cổ rằng loài Leprehaun biết rõ tất cả những nơi bí mật chôn giấu vàng, và ngày qua ngày, cậu ngóng chờ được nhìn thấy bác thợ đóng chiếc giày nhỏ bé, đồng thời lắng nghe tiếng búa gõ lách cách khi bác ngồi dưới hàng rào vá giày.
Cuối cùng, vào một buổi tối nọ ngay khi mặt trời vừa lặn, cậu nhìn thấy một tên lúi xúi dưới một chiếc lá ngưu bàng đang miệt mài làm việc, mặc toàn đồ xanh lục, đầu đội chiếc mũh hếch vành. Thế là cậu bé liền nhảy phóc khỏi xe và chộp lấy cổ nó.
“Này, ngươi đừng có hòng nhúc nhích khỏi đây,” cậu quát, “cho đến khi ngươi chỉ chỗ tìm kho báu giấu kín cho ta.”
“Từ từ nào,” Leprehaun nói, “đừng làm đau tôi, tôi sẽ kể hết cho nghe. Nhưng mà này, tôi hoàn toàn có thể làm hại cậu nếu muốn, bởi tôi có phép thuật; nhưng tôi sẽ không làm thế, vì chúng ta vốn là họ hàng xa. Thế nên vì là bà con gần gũi, tôi sẽ tốt bụng chỉ cho cậu chốn giấu vàng bí mật mà không ai có thể sở hữu hay giữ gìn ngoài những kẻ mang dòng máu tiên tộc. Nào, hãy đi theo tôi đến pháo đài cổ Lipenshaw, vì vàng nằm ở đó. Nhưng hãy mau lên, bởi khi tia nắng đỏ rực cuối cùng vụt tắt thì vàng cũng sẽ biến mất, và cậu sẽ chẳng bao giờ tìm lại được nữa.”
“Đi thôi thế thì,” cậu bé nói, rồi xách tên Leprehaun bỏ lên xe chở than bùn và đánh xe đi. Chỉ trong chớp mắt, họ đã đến pháo đài cổ và bước vào qua cánh cửa làm bằng bức tường đá.
“Giờ thì, hãy nhìn xung quanh đi,” Leprehaun nói; và cậu bé thấy khắp mặt đất ngập tràn những đồng tiền vàng, cùng những chiếc bình bạc bày la liệt nhiều đến mức dường như toàn bộ sự giàu có trên thế gian này đều đã hội tụ ở đây.
“Giờ thì muốn lấy gì thì lấy,” Leprehaun nói, “nhưng hãy nhanh lên, bởi nếu cánh cửa kia khép lại, cậu sẽ chẳng thể rời khỏi nơi này chừng nào còn sống.”
Thế là cậu bé vơ vét đầy hai tay vàng với bạc, ném lên xe; và đang trên đường quay lại lấy thêm thì cánh cửa sập xuống kêu một tiếng rầm tựa sấm sét, và toàn bộ khung cảnh tối sầm như mực. Cậu chẳng còn thấy bóng dáng Leprehaun đâu nữa, thậm chí còn chẳng kịp nói một lời cảm ơn.
Cậu đành nghĩ tốt nhất là nên đánh xe về thẳng nhà ngay với kho báu của mình, và khi về đến nơi lủi thủi một mình, cậu đếm tài sản của mình, toàn là những đồng tiền vàng óng ánh, đủ để chuộc cả một vị vua.
Và cậu rất khôn ngoan khi chẳng nói với ai một lời; trái lại, ngay hôm sau liền đến Dublin gửi toàn bộ kho báu vào ngân hàng, để rồi nhận ra mình nay thực sự giàu có chẳng kém gì lãnh chúa.
Thế là cậu cho xây một ngôi nhà nguy nga với những khu vườn rộng thênh thang, đồng thời tậu đầy tớ, xe ngựa và sách vở thỏa chí lòng mong. Cậu tụ hội những bậc hiền triết xung quanh để thụ giáo học vấn của một bậc vương giả; và cậu trở thành một nhân vật lớn có thế lực trong vùng, nơi mà ký ức về cậu vẫn được tôn trọng hết mực, còn con cháu cậu cho đến ngày nay vẫn sống trong cảnh giàu sang sung túc; bởi gia tài của họ chưa từng suy suyển dẫu họ luôn hào phóng ban phát cho người nghèo, và nổi tiếng hơn hết thảy vì một tấm lòng nhân hậu cùng bàn tay rộng mở.
Nhưng loài Leprehaun có thể vô cùng thâm độc nếu chúng bị xúc phạm, và người ta phải hết sức thận trọng khi giao thiệp với chúng, luôn luôn đối xử với chúng thật lịch sự, bằng không chúng sẽ trả thù và chẳng bao giờ hé lộ bí mật về kho báu giấu kín.
Có lần một thanh niên trẻ đang làm việc ngoài đồng thì trông thấy một gã nhỏ xíu, cao chưa bằng bàn tay, đang vá giày dưới một chiếc lá ngưu bàng. Cậu ta liền bước tới, mắt không rời dù chỉ một giây vì sợ gã biến mất; và khi đến sát bên, cậu chộp lấy sinh vật ấy, nhấc bổng lên rồi đút vào túi áo.
Rồi cậu ta cắm cổ chạy về nhà nhanh nhất có thể, và khi đã nhốt tên Leprehaun an toàn trong nhà, cậu dùng một sợi xích sắt trói nó vào chân lò sưởi.
“Này, bảo tao đi,” cậu ta nói, “đâu là chỗ tao tìm hũ vàng? Hãy khai ra ngay nếu không tao phạt.”
“Tôi chẳng biết hũ vàng nào cả,” Leprehaun nói; “nhưng hãy thả tôi ra để tôi vá cho xong đôi giày.”
“Thế thì tao sẽ buộc mày phải khai,” chàng trai trẻ bảo.
Nói rồi cậu ta nhóm một đống lửa thật to, đặt gã nhỏ bé lên đó và thui đốt.
“Ôi, nhấc tôi ra, nhấc tôi ra!” Leprehaun kêu la, “rồi tôi sẽ bảo. Ngay kia kìa, dưới tán lá ngưu bàng nơi cậu tìm thấy tôi, có một hũ vàng đấy. Đi đi; đào lên mà lấy.”
Chàng trai trẻ vô cùng mừng rỡ, chạy ngay ra cửa; nhưng ngặt nỗi đúng lúc ấy người mẹ đang bước vào cùng chiếc xô đựng sữa tươi, và vì quá vội vàng cậu ta đã va phải làm rơi xô sữa khỏi tay bà, khiến toàn bộ số sữa đổ lênh láng trên sàn nhà.
Đoạn, khi người mẹ nhìn thấy Leprehaun, bà nổi giận lôi đình và đánh tơi bời gã. “Biến đi, cái đồ khốn kiếp nhỏ mọn!” bà thét lên. “Mày đã yểm bùa làm hỏng sữa và mang lại vận rủi rồi.” Rồi bà đá văng nó ra khỏi nhà.
Nhưng chàng trai trẻ vẫn cắm cổ chạy đi tìm chiếc lá ngưu bàng, dẫu cho lúc chiều tối quay về với nỗi buồn tê tái, bởi cậu đã đào bới cật lực suýt thủng cả mặt đất; thế nhưng chẳng hề thấy bóng dáng hũ vàng nào.
Cũng vào đêm hôm ấy, người chồng đang trên đường đi làm về, và khi đi ngang qua pháo đài cổ, ông nghe thấy tiếng nói cười râm ran, và có một tiếng vang lên—
“Chúng đang đi tìm hũ vàng; nhưng chúng nào có ngờ rằng một vò vàng đang nằm tận đáy mỏ đá cũ, giấu dưới những hòn đá sát bờ tường vườn. Nhưng kẻ nào muốn lấy nó buộc phải đi vào đêm tối mịt mùng lúc mười hai giờ đêm, và hãy cẩn thận đừng dại dột dẫn theo vợ.”
Thế là người đàn ông vội vã chạy về nhà bảo vợ rằng ông sẽ đi ngay trong đêm nay, vì trời tối đen như mực, và bà phải ở nhà trông chừng, không được bén mảng rời khỏi nhà cho đến khi ông trở về. Đoạn ông một mình bước vào màn đêm tối mịt.
“Phen này,” người vợ thầm nghĩ khi chồng đã đi rồi, “giá mà mình đến được mỏ đá trước mặt ổng thì mình sẽ ôm trọn hũ vàng làm của riêng; chứ nếu ổng lấy được thì mình chẳng còn gì.”
Nghĩ đoạn, bà bước ra ngoài và chạy nhanh như bay cho đến khi tới mỏ đá, rồi bắt đầu rón rén trèo xuống thật khe khẽ trong bóng tối đen đặc. Nhưng có một hòn đá lớn chắn ngang đường, khiến bà vấp phải rồi ngã lăn lộn xuống tận đáy, để rồi nằm đó rên rỉ vì cú ngã đã làm gãy chân.
Đúng lúc ấy người chồng đến bờ mỏ đá và bắt đầu leo xuống. Nhưng khi nghe thấy tiếng rên rỉ, ông hoảng sợ.
“Thánh Giá Chúa che chở chúng con!” ông thốt lên; “cái gì ở dưới kia thế? Là yêu ma, hay là phước lành?”
“Ôi, xuống đây, xuống đây mà cứu tôi với!” người đàn bà kêu khóc. “Vợ ông đây mà, chân tôi gãy rồi, tôi chết mất nếu ông không cứu.”
“Và đây là hũ vàng của tôi đấy phỏng?” người đàn ông tội nghiệp thốt lên. “Chỉ là vợ tôi bị gãy chân nằm dưới đáy mỏ đá thôi mà.”
Và ông ta rối trí chẳng biết phải làm sao, vì đêm tối như bưng chẳng nhìn thấy bàn tay trước mặt. Cuối cùng ông đành gọi một người hàng xóm dậy, rồi hai người cùng nhau kéo người vợ tội nghiệp lên và khiêng về nhà, đặt lên giường trong tình trạng hồn xiêu phách lạc vì hoảng sợ, và phải mất bao nhiêu ngày sau bà mới lại đi lại bình thường được; quả thực bà đã thọt cả cuộc đời còn lại, khiến người ta bảo rằng lời nguyền của Leprehaun đã ứng vào người bà.
Còn về cái hũ vàng, từ ngày đó cho tới tận bây giờ, chẳng một ai trong gia đình, từ cha đến con hay bất cứ kẻ nào thuộc về họ, từng được nhìn thấy nó. Tuy nhiên, gã Leprehaun nhỏ bé ấy vẫn ngồi dưới lá ngưu bàng bên hàng rào mà cười nhạo họ trong lúc mài giày bằng chiếc búa nhỏ — lách cách, lách cách — nhưng họ chẳng dám chạm vào gã nữa, bởi giờ đây họ thừa biết gã có thể trả thù bất cứ lúc nào.