Vào buổi trưa ngày hôm sau, vị khách của John Willet thong thả dùng bữa sáng tại tư gia của mình, xung quanh là đủ mọi tiện nghi đủ sức bỏ xa mức độ tiếp đón cao nhất của quán Maypole, khiến người ta không khỏi đem ra so sánh và càng thêm chê bai quán trọ lâu đời kia.
Bên cửa sổ cổ kính rộng rãi — rộng bằng nhiều chiếc sofa thời nay, được lót đệm sang trọng chẳng khác nào một chiếc ghế dài — bên bệ cửa sổ rộng trong căn phòng thoáng đãng, ông Chester đang thảnh thơi ngả người bên bàn ăn sáng dọn dẹp tươm tất. Ông đã thay chiếc áo khoác đi ngựa bằng một chiếc áo choàng buổi sáng bảnh bao, đôi bốt bằng giày đi trong nhà; ông đã tốn không ít công sức để bù đắp cho việc lúc thức dậy phải tự chải chuốt mà không có hộp đựng đồ và các dụng cụ trang điểm trợ giúp; và nhờ những điều đó mà dần quên đi cảm giác khó chịu của một đêm ngủ kém ngon cùng chuyến đi ngựa từ sáng sớm, ông đang chìm trong trạng thái hoàn toàn thỏa mãn, thảnh thơi và bằng lòng.
Thực ra, hoàn cảnh lúc bấy giờ vô cùng thuận lợi để nuôi dưỡng những cảm xúc ấy; bởi lẽ, chưa kể đến sức ì uể oải của một bữa sáng muộn và cô độc, với món ăn kèm mang tính chất an thần là một tờ báo, nơi ở của ông vốn dĩ đã mang một bầu không khí tĩnh lặng rất đặc trưng, thứ bầu không khí vẫn vương vấn ở đó ngay cả trong thời đại ngày nay, khi mà nơi này đã trở nên nhộn nhịp và bận rộn hơn xưa rất nhiều.
Vào một ngày oi ả, khu Temple vẫn còn những góc tốt hơn để phơi mình dưới nắng hoặc thảnh thơi nghỉ ngơi trong bóng râm. Nơi đây vẫn có sự ngái ngủ trong những khoảng sân, và vẻ ảm đạm màng ảo ảnh trong những tán cây cùng khu vườn; những ai rảo bước qua các lối đi và quảng trường vẫn có thể nghe thấy tiếng bước chân mình vang dội trên những phiến đá, và đọc được trên các cổng vào, khi bước ra từ sự hỗn náo của đường Strand hay Fleet Street: “Ai bước vào đây xin hãy để lại sau lưng mọi tiếng ồn.” Vẫn còn đó tiếng nước róc rách rơi ở Fountain Court nên thơ, và vẫn còn những góc khuất nơi những sinh viên bị chủ nợ săn đuổi có thể nhìn xuống từ căn gác xép đầy bụi của mình, ngắm tia nắng giang hồ vá víu lên bóng râm của những tòa nhà cao tầng, vốn hiếm khi bị quấy rầy bởi hình bóng của một người qua đường nào đó. Trong khu Temple vẫn còn phảng phất bầu không khí thâm nghiêm tựa tu viện, thứ không khí mà các văn phòng luật pháp công cộng chưa thể làm xáo trộn, và ngay cả các hãng luật cũng chẳng thể xua đuổi. Vào mùa hè, những chiếc máy bơm nước nơi đây gợi cho những kẻ lang thang khát khô cổ cảm giác về những mạch nước mát lành hơn, trong vắt hơn và sâu hơn những cái giếng khác; và khi dõi theo những vũng nước tràn từ các gác nước đầy trên nền đất nung dưới nắng, họ hít hà sự tươi mát, rồi thở dài, liếc nhìn đầy u sầu về phía sông Thames, nghĩ về những bồn tắm và những chiếc thuyền, để rồi tiếp tục lê bước trong nỗi thất vọng.
Chính tại một căn phòng ở Paper Buildings — dãy nhà khang trang được che bóng phía trước bởi những hàng cổ thụ, và nhìn ra Vườn Temple ở phía sau — vị công tử bột của chúng ta đang thảnh thơi ngả ngốn; lúc thì cầm lại tờ báo mà ông đã đặt xuống hàng trăm lần; lúc thì nghịch ngợm những mảnh thức ăn thừa; lúc lại rút chiếc tăm vàng ra,ngắm nhìn thong thả quanh phòng, hoặc nhìn ra ô cửa sổ hướng về những lối đi trong khu vườn được cắt tỉa gọn gàng, nơi một vài kẻ lang thang đi sớm đã bắt đầu đi qua đi lại. Ở đây, một đôi tình nhân gặp nhau để hờn ghen rồi làm hòa; đằng kia, một cô vú em mắt đen dường như chú ý đến các luật sư trẻ nhiều hơn là đứa trẻ đang được giao trông nom; bên này, một bà cô già độc thân cổ hủ, tay dắt con chó cảnh bằng sợi dây thừng, liếc nhìn cả hai hành vi tày trời ấy bằng ánh mắt khinh miệt; bên kia, một ông cụ gầy gò đang đưa mắt đưa tình với cô vú em, lại nhìn bà cô già với vẻ khinh miệt không kém và tự hỏi sao mụ ta không biết mình đã chẳng còn trẻ trung gì. Tách biệt khỏi tất cả những điều đó, bên bờ sông, hai ba cặp đôi đang bàn chuyện làm ăn thong thả bước lên bước xuống trong cuộc trò chuyện nghiêm túc; và có một thanh niên đang ngồi trầm ngâm một mình trên ghế băng.
“Ned mới kiên nhẫn làm sao!” ông Chester nói, liếc về phía người thanh niên vừa được nhắc đến khi ông đặt tách trà xuống và dùng chiếc tăm vàng, “quá sức kiên nhẫn! Nó đã ngồi đằng kia từ lúc ta bắt đầu thay đồ, và hầu như chẳng đổi tư thế từ lúc đó đến giờ. Thật là một kẻ kỳ quặc!”
Vừa dứt lời, bóng dáng ấy liền đứng dậy và rảo bước nhanh về phía ông.
“Quả thật, cứ như thể nó nghe thấy ta vậy,” người cha vừa nói vừa ngáp dài cầm lại tờ báo. “Ned thân mến!”
Chẳng mấy chốc, cửa phòng mở ra và người thanh niên bước vào; người cha dịu dàng vẫy tay và mỉm cười với anh.
“Cha có rảnh để trò chuyện một lát không ạ?” Edward nói.
“Tất nhiên rồi, Ned. Lúc nào ta cũng rảnh rỗi cả. Con biết bản tính của ta mà.—Con đã ăn sáng chưa?”
“Cách đây ba tiếng rồi ạ.”
“Đúng là một kẻ dậy sớm!” người cha thốt lên, vừa ngắm nhìn con từ đằng sau chiếc tăm với một nụ cười uể oải.
“Sự thật là,” Edward vừa nói vừa kéo một chiếc ghế ra ngồi xuống gần bàn, “tối qua con ngủ không ngon lắm nên đành dậy sớm. Nguyên nhân khiến con bất an hẳn cha phải rõ; và con muốn thưa chuyện chính là vì điều đó.”
“Con trai yêu quý của ta,” người cha đáp lại, “cứ thổ lộ với ta đi. Nhưng con biết bản tính của ta rồi đấy — đừng có dài dòng nhé, Ned.”
“Con sẽ nói thẳng và ngắn gọn,” Edward đáp.
“Đừng có hứa trước điều đó, anh bạn hiền,” người cha vừa bắt chéo chân vừa nói, “nếu không con chắc chắn sẽ làm ngược lại. Con sắp sửa nói với ta rằng—”
“Nói thẳng thế này ạ,” người con với vẻ mặt vô cùng lo lắng tiếp lời, “rằng con biết tối qua cha ở đâu — thực ra là do con có mặt ở tận nơi — và cha đã gặp ai, mục đích của cha là gì.”
“Thế cơ à!” người cha kêu lên. “Ta nghe mà mừng quá. Nó giúp chúng ta đỡ phải bận tâm và mệt mỏi với một màn giải thích dài dòng, lại là sự giải tỏa lớn cho cả hai. Ngay tại ngôi nhà đó luôn sao? Sao con không lên gặp ta? Ta rất lấy làm vinh hạnh được gặp con đấy.”
“Con biết rằng những điều con định nói sẽ được bày tỏ tốt hơn sau một đêm suy ngẫm, khi cả hai chúng ta đã bình tĩnh lại,” người con đáp.
“Có Chúa mới biết được, Ned,” người cha đáp lời, “tối qua ta đủ bình tĩnh rồi đấy. Cái quán Maypole đáng ghét ấy! Do một sự sắp đặt quái quỷ nào đó của người thợ xây, nó giữ gió và làm cho gió lúc nào cũng lồng lộng. Con còn nhớ cơn gió đông buốt giá thổi mạnh cách đây năm tuần chứ? Ta xin lấy danh dự ra thề rằng nó đang hoành hành trong cái ngôi nhà cổ kính đó vào tối qua, dẫu cho bên ngoài trời lặng gió như tờ. Nhưng con đang định nói…”
“Con muốn nói rằng, Trời đất chứng giám cho sự nghiêm túc và thành khẩn của con, rằng cha đã khiến con phải đau khổ, thưa cha. Cha có thể nghe con nói một cách nghiêm túc trong chốc lát được không?”
“Ned thân mến của ta,” người cha nói, “ta sẽ lắng nghe con với sự kiên nhẫn của một tu sĩ khổ hạnh. Làm ơn chuyền cho ta ly sữa nào.”
“Tối qua con đã gặp cô Haredale,” Edward tiếp lời sau khi đã làm theo yêu cầu; “ngay sau cuộc gặp gỡ của cha, trước mặt cô ấy, và dĩ nhiên là vì hậu quả từ cuộc gặp đó, chú cô ấy đã cấm cửa con, và với những lời lẽ lăng mạ mà chắc chắn là do cha xúi giục, chú ấy đã ra lệnh cho con phải rời đi ngay lập tức.”
“Về cách hành xử của ông ta, ta xin lấy danh dự đảm bảo rằng Ned ạ, ta hoàn toàn vô can,” người cha nói. “Con phải thông cảm cho ông ta thôi. Ông ta chỉ là một kẻ nhà quê cục mịch, một khúc gỗ, một tên thô lỗ, chẳng có chút phép ứng xử nào ở đời.—Đúng là một con ruồi trong vại sữa. Con ruồi đầu tiên ta thấy trong năm nay đấy.”
Edward đứng dậy, rảo bước quanh phòng. Người cha điềm nhiên nhấp ngụm trà của mình.
“Cha ơi,” người thanh niên dừng bước trước mặt ông, nói, “chúng ta không thể đùa cợt trong chuyện này được đâu. Chúng ta không được phép đánh lừa nhau hay tự dối mình. Xin hãy để con đi theo con đường quang minh chính đại mà con mong muốn, đừng cự tuyệt con bằng sự thờ ơ lạnh lùng này.”
“Ta có thờ ơ hay không,” người kia đáp, “ta xin nhường lại cho con trai yêu quý của ta tự phán xét. Một chuyến đi ngựa dài hai mươi lăm đến ba mươi dặm qua những con đường lầy lội — một bữa tối ở quán Maypole — một buổi gặp mặt riêng tư với Haredale, nếu bỏ qua sự tự phụ thì chẳng khác nào vở kịch Valentine và Orson — một chiếc giường ở Maypole — một chủ quán Maypole và một đám tùy tùng gồm toàn những kẻ đần độn và lũ nhân mã; — việc tự nguyện chịu đựng ngần ấy thứ trông có vẻ là sự thờ ơ hở Ned, hay là sự lo lắng tột cùng, sự tận tụy và đủ thứ kiểu cách của một người làm cha, thì chính con hãy tự quyết định lấy.”
“Con muốn cha suy xét xem,” Edward nói, “rằng con đang đặt mình vào một hoàn cảnh tàn nhẫn làm sao. Yêu cô Haredale nhường ấy—”
“Anh bạn trẻ,” người cha ngắt lời với một nụ cười đầy thương cảm, “con chẳng hề yêu đương gì sất. Con chẳng biết gì về chuyện đó đâu. Chẳng có chuyện như thế đâu, ta đảm bảo đấy. Nào, hãy tin lời ta đi. Con là một người khôn ngoan, Ned ạ — vô cùng khôn ngoan. Ta ngạc nhiên là con lại đi vướng vào những chuyện nhảm nhí kinh khủng thế đấy. Con thực sự làm ta bất ngờ đấy.”
“Con xin nhắc lại,” người con cương quyết nói, “rằng con yêu cô ấy. Cha đã nhúng tay vào để chia rẽ chúng con, và cho đến mức độ mà con vừa kể với cha đây, cha đã thành công. Liệu con có thể thuyết phục cha, theo thời gian, có cái nhìn thiện cảm hơn về tình cảm của chúng con, hay ý định và quyết tâm của cha là giữ chúng con rời xa nhau bằng mọi giá?”
“Ned thân mến,” người cha đáp, vừa nhúm một nhúm thuốc hít vừa đẩy hộp thuốc về phía con, “đó đích thị là mục đích của ta rồi.”
“Khoảng thời gian trôi qua,” người con đáp lại, “từ khi con bắt đầu nhận ra giá trị của cô ấy, đã trôi qua như một giấc mơ đến nỗi cho đến tận bây giờ con mới hầu như dừng lại để ngẫm nghĩ về vị trí thực sự của mình. Nó là gì chứ? Từ thuở bé, con đã quen với sự xa hoa và nhàn rỗi, được nuôi dạy như thể gia tài của con rất lớn và kỳ vọng của con hầu như là vô tận. Ý niệm về sự giàu có đã trở nên quen thuộc với con từ trong nôi. Con được dạy phải xem nhẹ những phương tiện mà nhờ đó người ta vươn lên giàu có và địa vị, coi chúng là thứ không đáng để con bận tâm. Con đã được, theo cách nói thông thường, giáo dục một cách hào phóng, và rốt cuộc chẳng dùng được việc gì. Cuối cùng con nhận ra mình hoàn toàn phụ thuộc vào cha, chẳng có chỗ bám víu nào ngoài ân huệ của cha. Trong vấn đề trọng đại này của cuộc đời, chúng ta không có tiếng nói chung, và có vẻ như không bao giờ có thể hòa hợp. Con đã vô thức né tránh cả những người mà cha giục con đến hầu hạ, lẫn những động cơ về lợi lộc đã khiến họ trở thành đối tượng hiển nhiên để con tán tỉnh trong mắt cha. Nếu trước đây chưa từng có sự nói chuyện thẳng thắn nào giữa chúng ta như thế này, thưa cha, thì lỗi lầm quả thực không phải ở con. Nếu bây giờ con có vẻ nói quá thẳng thắn, thì xin cha hãy tin rằng, đó là với hy vọng rằng giữa chúng ta sẽ có một tinh thần cởi mở hơn, một sự tin cậy xứng đáng hơn và một niềm tin tưởng ấm áp hơn trong thời gian tới.”
“Anh bạn hiền của ta,” người cha mỉm cười nói, “con làm ta xúc động thật đấy. Cứ nói tiếp đi Edward yêu quý, ta xin con đấy. Nhưng hãy nhớ lời hứa của con nhé. Có sự nghiêm túc lớn lao, sự chân thành bao la, một sự bộc trực rõ ràng trong mọi điều con nói, nhưng ta e rằng mình lại thoáng thấy những dấu hiệu nhỏ nhặt của xu hướng dài dòng đấy.”
“Con rất tiếc, thưa cha.”
“Ta cũng rất tiếc, Ned ạ, nhưng con biết đấy, ta không thể tập trung tư tưởng vào một chủ đề nào đó quá lâu. Nếu con đi thẳng vào vấn đề luôn đi, ta sẽ tự tưởng tượng ra tất cả những thứ lẽ ra nên nói ở phần đầu, và coi như nó đã được nói xong rồi. Làm ơn đưa cho ta ly sữa lần nữa nào. Nghe nói chuyện lúc nào cũng làm ta phát sốt lên được.”
“Những gì con muốn nói tiếp theo chính là thế này,” Edward nói. “Con không thể chịu đựng nổi sự phụ thuộc tuyệt đối này, thưa cha, dù là vào chính cha đi nữa. Thời gian đã mất và cơ hội đã tuột tay, nhưng con vẫn còn trẻ và có thể lấy lại nó. Cha sẽ trao cho con phương tiện để cống hiến những khả năng và năng lượng mà con có cho một mục đích xứng đáng nào đó chứ? Cha sẽ để con tự gây dựng cho mình một con đường danh dự trong cuộc đời chứ? Dù là bất kỳ thời hạn nào cha muốn nêu tên — ví dụ như năm năm nếu cha muốn — con xin cam đoan sẽ không tiến xa hơn nữa trong vấn đề bất đồng giữa chúng ta nếu không có sự đồng thuận hoàn toàn từ cha. Trong khoảng thời gian đó, con sẽ cố gắng hết sức và kiên nhẫn, hết mức có thể của một con người, để mở ra một tương lai cho bản thân và giải thoát cha khỏi gánh nặng mà cha sợ con sẽ trở thành nếu con kết hôn với một người mà tài sản lớn nhất chỉ là đức hạnh và sắc đẹp. Cha sẽ làm điều này chứ, thưa cha? Khi hết thời hạn chúng ta thỏa thuận, chúng ta hãy thảo luận lại vấn đề này. Cho đến lúc đó, trừ khi chính cha khơi lại, xin đừng bao giờ nhắc đến nó giữa chúng ta nữa.”
“Ned thân mến,” người cha đáp, đặt tờ báo nãy giờ ông vẫn hững hờ liếc qua xuống và ngả người ra sau bệ cửa sổ, “ta tin là con biết ta rất ghét những thứ được gọi là chuyện gia đình, vốn chỉ hợp với những ngày lễ Giáng sinh của dân hạ lưu và chẳng có lý do gì dính dáng đến những người có địa vị như chúng ta. Nhưng vì con đang hiểu lầm — hoàn toàn hiểu lầm đấy, Ned — ta sẽ nén lại sự chán ghét khi phải bàn đến những chuyện như thế này, và sẽ đưa ra cho con một câu trả lời hoàn toàn thẳng thắn và bộc trực, nếu con vui lòng khép cửa lại giúp ta.”
Sau khi Edward đã vâng lời, ông lấy một con dao nhỏ thanh lịch trong túi ra, vừa cắt móng tay vừa tiếp tục:
“Con phải cảm ơn ta vì đã có dòng dõi cao quý đấy, Ned ạ; bởi vì mẹ con, dẫu là một người phụ nữ quyến rũ và gần như tan nát cõi lòng này nọ, khi bà ấy rời bỏ ta lúc bị buộc phải trở thành người bất tử trước tuổi — chẳng có gì đáng tự hào về gia thế ở điểm đó cả.”
“Ít ra ông ngoại con cũng là một luật sư nổi danh, thưa cha,” Edward nói.
“Hoàn toàn đúng, Ned; chính xác là thế. Ông ấy đứng ở vị trí cao trong giới luật sư, có danh tiếng lớn và khối tài sản kếch xù, nhưng vì xuất thân từ hai bàn tay trắng — ta luôn nhắm mắt làm lơ trước hoàn cảnh đó và kiên quyết từ chối việc nghĩ đến nó, nhưng ta e là cha của ông ta từng buôn thịt lợn, và công việc kinh doanh của ông ấy có lúc dính dáng đến móng giò và xúc xích — ông ấy muốn gả con gái vào một gia đình danh giá. Và ông ấy đã đạt được ước nguyện, Ned ạ. Ta là con trai út của một người con trai út, và ta đã cưới bà ấy. Mỗi chúng ta đều có mục đích riêng và đã đạt được nó. Bà ấy bước thẳng vào những vòng tròn xã hội lịch lãm và thượng lưu nhất, còn ta bước vào một gia tài mà ta đảm bảo là rất cần thiết cho sự thoải mái của ta — hoàn toàn không thể thiếu được. Giờ đây, anh bạn hiền ạ, gia tài đó đã thuộc về quá khứ rồi. Nó tiêu đời rồi, Ned, và đã tiêu đời từ — con bao nhiêu tuổi rồi nhỉ? Lúc nào ta cũng quên.”
“Dượng bảy tuổi rồi ạ, thưa cha.” -> Sửa thành: “Hai mươi bảy tuổi rồi ạ, thưa cha.”
“Thế cơ à?” người cha kêu lên, khẽ nhướng mi mắt với vẻ ngạc nhiên uể oải. “Đã từng ấy tuổi rồi cơ à! Vậy thì ta có thể nói thế này, Ned, theo như ta nhớ không lầm thì bóng dáng của khối gia tài ấy đã biến khỏi nhân gian từ khoảng mười tám hay mười chín năm trước. Khoảng thời gian đó là lúc ta dọn đến sống ở những căn phòng này (từng là của ông nội con, và được người vô cùng đáng kính đó để lại cho ta), và bắt đầu sống bằng một khoản trợ cấp cỏ con cùng danh tiếng quá khứ của mình.”
“Cha đang đùa con phải không ạ?” Edward nói.
“Hoàn toàn không đâu, ta đảm bảo đấy,” người cha với vẻ bình thản tột độ đáp lại. “Những đề tài gia đình này khô khan đến mức ta lấy làm tiếc là chúng chẳng có chút sự cứu rỗi nào kiểu đó. Chính vì lý do ấy, và vì chúng mang vẻ bận rộn, nên ta mới ghét chúng đến thế. Thôi được! Con đã biết phần còn lại rồi đấy. Một đứa con trai, Ned ạ, trừ khi nó đã đủ lớn để làm bạn đồng hành — nghĩa là, trừ khi nó tầm hai mươi mấy tuổi — thì không phải là kiểu người nên giữ quanh mình. Nó là sự kìm hãm đối với người cha, người cha là sự kìm hãm đối với nó, và họ khiến nhau cảm thấy bất an lẫn nhau. Thế nên, cho đến tận chừng bốn năm gần đây — trí nhớ về ngày tháng của ta kém lắm, và nếu ta nhớ nhầm thì con cứ tự sửa lại trong đầu — con đã dùi mài kinh sử ở nơi xa và học được đủ thứ tài nghệ. Thỉnh thoảng chúng ta lại trải qua một hai tuần bên nhau ở đây, và làm phiền lẫn nhau theo cái cách mà chỉ những người thân thiết thế mới làm được. Cuối cùng con cũng về nhà. Ta xin nói thẳng thắn với con thế này, con trai yêu quý ạ, nếu con mà vụng về và phát triển quá khổ, ta đã đày con đi một xó xỉnh xa xôi nào trên thế giới này rồi.”
“Con ước gì cha đã làm thế bằng tất cả linh hồn mình, thưa cha,” Edward nói.
“Không, con không ước thế đâu, Ned,” người cha điềm tĩnh đáp; “con lầm rồi, ta đảm bảo đấy. Ta thấy con là một chàng trai khôi ngô, dễ mến, thanh lịch, và ta đã ném con vào giới thượng lưu mà ta vẫn có thể sai khiến. Làm được điều đó rồi, anh bạn hiền ạ, ta coi như mình đã lo cho con một chỗ đứng trong đời, và trông chờ con làm điều gì đó để lo lại cho ta.”
“Con không hiểu ý cha muốn nói gì ạ.”
“Ý của ta, Ned, quá ư rõ ràng — ta lại thấy một con ruồi nữa trong vại kem rồi, nhưng làm ơn đừng vớt nó ra như con đã làm với con thứ nhất nhé, vì dáng đi của chúng khi chân dính đầy sữa trông vô cùng kém duyên và khó chịu — ý của ta là, con phải làm giống như ta; rằng con phải kết hôn cho môn đăng hộ đối và tận dụng tối đa bản thân mình.”
“Chỉ là một kẻ đào mỏ!” người con phẫn nộ kêu lên.
“Quỷ thần thiên địa ơi, thế con muốn làm gì hở Ned!” người cha đáp lại. “Đàn ông trên đời này ai chẳng là kẻ đào mỏ, phải không nào? Luật pháp, nhà thờ, triều đình, quân ngũ — con xem kìa, đâu đâu cũng chen chúc những kẻ đào mỏ, chen lấn nhau trong cuộc mưu cầu ấy. Sàn giao dịch chứng khoán, bục giảng kinh, phòng kế toán, phòng khách hoàng gia, nghị viện, — chúng ngập tràn những kẻ đào mỏ chứ là gì nữa? Một kẻ đào mỏ ư! Phải. Con CŨNG LÀ một kẻ như thế; và con chẳng thể là gì khác đâu, Ned thân mến ạ, dẫu cho con có là kẻ nịnh thần, luật sư, nhà lập pháp, giám mục hay thương gia vĩ đại nhất đi chăng nữa. Nếu con quá yếu bóng vía và hay mang đạo đức ra đo đếm, Ned ạ, hãy tự an ủi mình bằng suy nghĩ rằng tệ lắm thì việc đào mỏ của con cũng chỉ khiến cho một người đau khổ hoặc bất hạnh mà thôi. Con nghĩ xem mấy kẻ săn lùng kiểu khác kia giẫm nát bao nhiêu người khi chúng theo đuổi trò chơi của mình — hàng trăm người trong một bước ư? Hay hàng ngàn người?”
Người thanh niên chống tay lên trán, không đáp lời.
“Ta vô cùng thích thú,” người cha đứng dậy, chầm chậm đi qua đi lại — thỉnh thoảng dừng lại để liếc nhìn mình trong gương, hoặc ngắm một bức tranh qua kính lúp với phong thái của một nhà sành nghệ thuật, “khi chúng ta có cuộc trò chuyện này, Ned ạ, dẫu cho nó chẳng mấy hứa hẹn. Nó thiết lập giữa chúng ta một sự tin cậy vô cùng thú vị, và chắc chắn là cần thiết, dẫu cho ta thú thật là không hiểu sao con lại có thể hiểu lầm về vị trí và mưu đồ của chúng ta như thế. Ta vẫn tưởng, cho đến khi ta phát hiện ra sự say mê của con đối với cô gái này, rằng tất cả những điểm đó đều đã được ngầm thỏa thuận giữa chúng ta rồi chứ.”
“Con biết là cha đang gặp khó khăn,” người con ngẩng đầu lên trong chốc lát rồi lại sụp xuống tư thế cũ, đáp, “nhưng con không hề nghĩ rằng chúng ta lại là những kẻ khốn cùng khất thực như cha miêu tả. Sao con có thể nghĩ thế được chứ, khi con được nuôi dạy như thế này; chứng kiến cuộc sống mà cha vẫn luôn dẫn dắt; và vẻ bề ngoài mà cha vẫn luôn tạo dựng?”
“Đứa con ngốc nghếch của ta,” người cha nói — “vì con thực sự nói năng giống hệt một đứa trẻ nên ta phải gọi con như thế — con được nuôi dạy theo một nguyên tắc cẩn trọng; chính cái cách giáo dục con, ta đảm bảo đấy, đã duy trì thể diện của ta một cách đáng ngạc nhiên. Còn về cuộc sống mà ta dẫn dắt, ta buộc phải sống như thế chứ, Ned ạ. Ta phải có những sự tinh tế nhỏ nhặt này xung quanh mình. Ta đã quen với chúng từ lâu và không thể tồn tại thiếu chúng được. Con thấy đấy, chúng phải vây quanh ta, và đó là lý do chúng có mặt ở đây. Còn về hoàn cảnh của chúng ta, Ned, con có thể gạt bỏ mọi lo lắng về vấn đề đó đi. Chúng đang lâm vào bước đường cùng đấy. Vẻ bề ngoài của con không hề tồi tệ chút nào, và riêng tiền tiêu vặt gộp chung của hai cha con ta thôi cũng đủ ngốn sạch thu nhập rồi. Sự thật là thế đấy.”
“Tại sao trước nay con không hề biết điều này? Tại sao cha lại khuyến khích con vung tay quá trán và sống theo một lối sống mà chúng ta không có quyền hay tư cách hưởng thụ?”
“Anh bạn hiền,” người cha đáp lại với vẻ thương cảm hơn bao giờ hết, “nếu con không tạo ra vẻ bề ngoài nào, làm sao con có thể thành công trong mục đích mà ta đã nhắm sẵn cho con? Còn về lối sống của chúng ta, ai mà chẳng có quyền sống theo cách tốt nhất có thể; và làm cho bản thân thoải mái nhất có thể, nếu không thì hắn đúng là một kẻ vô lại đi ngược lại tự nhiên. Ta thừa nhận là nợ nần của chúng ta rất lớn, và chính vì thế, với tư cách là một thanh niên có nguyên tắc và danh dự, con càng phải có trách nhiệm trả hết chúng càng nhanh càng tốt.”
“Vai trò của một tên để tiện,” Edward lầm bầm, “mà ta đã vô thức diễn bao lâu nay! Ta mà lại đi chiếm lấy trái tim của Emma Haredale ư! Thà rằng vì cô ấy mà ta chết quách đi từ trước còn hơn!”
“Ta rất vui vì con đã thấy được,” người cha đáp lại, “mọi thứ hiển nhiên đến mức nào, rằng chẳng có hy vọng gì ở hướng đó đâu. Nhưng ngoài chuyện này ra, cùng với việc con cần phải nhanh chóng tự gả mình cho người khác (như con biết là con có thể làm ngay vào ngày mai nếu muốn), ta ước gì con có thể nhìn nhận nó một cách thoải mái hơn. Chỉ riêng từ góc độ tôn giáo thôi, làm sao con có thể nghĩ đến chuyện kết hôn với một tín đồ Công giáo, trừ khi cô ta giàu nứt đố đổ vách? Con phải ra dáng một người theo phơ-tít-tăng chứ, khi sinh ra trong một gia đình theo phơ-tít-tăng như thế chứ. Nào hãy tỏ ra có đạo đức đi, Ned, nếu không chúng ta chẳng là gì cả. Ngay cả khi người ta có thể gác lại sự phản đối đó, vốn là điều bất khả thi, thì chúng ta lại vướng vào một điều khác hoàn toàn mang tính quyết định. Ý nghĩ cưới một cô gái có cha bị giết chết giống như người ta mổ thịt đem bán! Ôi Chúa ơi, Ned, thật là kinh khủng làm sao! Hãy nghĩ đến sự bất khả thi trong việc có thể tôn trọng người cha vợ của con trong những hoàn cảnh khó chịu như thế — hãy nghĩ đến việc ông ta từng được các bồi thẩm đoàn “khám nghiệm”, và được các quan giảo nghiệm “ngồi lên”, cùng với vị thế đầy nghi vấn của ông ta trong gia đình mãi mãi về sau. Ta thấy đó là một chuyện bất nhã đến mức thực sự nghĩ rằng lẽ ra nhà nước nên hành quyết cô gái ấy để ngăn không cho chuyện đó xảy ra. Nhưng chắc là ta đang làm phiền con rồi. Con muốn ở một mình hơn phải không? Ned thân mến, rất sẵn lòng thôi. Chúa phù hộ cho con. Chút nữa ta sẽ ra ngoài, nhưng tối nay chúng ta sẽ gặp nhau, hoặc nếu không tối nay thì chắc chắn là ngày mai. Hãy tự chăm sóc bản thân trong lúc đó nhé, vì lợi ích của cả hai chúng ta. Con là một người rất quan trọng đối với ta, Ned — vô cùng quan trọng đấy. Chúa phù hộ cho con!”
Nói những lời đó, người cha — người nãy giờ vẫn đang chỉnh lại chiếc khăn cổ trong gương khi thốt ra chúng với vẻ rời rạc, bất cẩn — liền bước ra ngoài, vừa đi vừa ngân nga một điệu hát. Người con trai, người trông có vẻ ngẩn ngơ đến mức chẳng nghe hay hiểu nổi những lời ấy, vẫn ngồi lặng yên bất động. Khoảng nửa tiếng sau, vị đại gia nhân Chester trong bộ trang phục rực rỡ đã bước ra ngoài. Người con trai vẫn ngồi đó, đầu gục trên hai bàn tay trong thứ trạng thái trông như đang mụ mẫm cả người.
