Khi Barnaby mang ổ bánh mì trở về, cảnh vị lão hành khất đạo đức giả đang thản nhiên hút tẩu thuốc và tự nhiên như ở nhà xem chừng còn làm cho cậu phải ngạc nhiên; lại càng ngạc nhiên hơn khi vị khách quý ấy, thay vì nhét ổ bánh vào bị như một thứ lương thực khan hiếm và quý giá, lại hờ hững ném nó lên bàn, rồi rút chai rượu ra, bảo cậu ngồi xuống cùng uống.

– Vì ta mang theo chút hơi ấm, cậu thấy đấy, – hắn nói. – Nếm thử xem. Có ngon không?

Mắt Barnaby rớm lệ khi cậu ho sặc sụa vì độ mạnh của ngụm rượu, và gật đầu xác nhận.

– Uống thêm đi, – gã mù bảo; – đừng sợ. Chắc cậu chẳng mấy khi được nếm thứ này đâu, phải không?

– Mấy khi! – Barnaby kêu lên. – Chưa bao giờ!

– Nghèo lắm ư? – gã mù đáp lại bằng một tiếng thở dài. – À phải. Thật là tệ. Mẹ cậu, tội nghiệp bà ấy, hẳn sẽ hạnh phúc hơn nếu khá giả hơn đấy, Barnaby.

– Chà, cháu cũng bảo mẹ thế — chính điều cháu vừa nói với mẹ trước lúc ông đến tối nay, khi cả vòm trời ngập tràn sắc vàng ấy, – Barnaby nói, kéo ghế xích lại gần hắn và háo hức nhìn vào mặt hắn. – Nói cho cháu biết đi. Có cách nào làm giàu mà cháu có thể tìm ra không?

– Cách nào á? Trăm con đường.

– Thật ư, thật ư? – cậu đáp lại. – Ông nói thế thật chứ? Chúng là gì nào?— Không, thưa mẹ, cháu hỏi vì mẹ thôi; chứ không phải cho cháu;—thật đấy, vì mẹ cơ. Chúng là gì vậy?

Gã mù quay khuôn mặt đang nở nụ cười đắc thắng về phía người góa phụ đang đứng vô cùng đau khổ; và đáp:

– Chà, mấy kẻ suốt ngàyúm rúm xó nhà thì chẳng thể tìm ra đâu, bạn hiền của tôi ạ.

– Suốt ngàyúm rúm xó nhà! – Barnaby kêu lên, níu lấy tay áo hắn. – Nhưng cháu không phải là người như vậy. Nào, ở điểm đó ông nhầm rồi. Cháu thường ra khỏi nhà từ trước khi mặt trời mọc, và đi về khi ngài đã lên giường nghỉ. Cháu lang thang trong rừng trước khi ánh ngày chạm tới những vòm lá mát rượi, và thường ở đó khi vương vấn ánh trăng sáng lấp ló qua cành lá, soi bóng xuống vầng trăng thứ hai đang sống dưới mặt nước. Trên đường đi, cháu tìm kiếm trong đám cỏ và rêu chút tiền lẻ mà mẹ cháu phải vất vả lắm mới kiếm được và từng tuôn rơi biết bao giọt nước mắt. Khi cháu nằm ngủ trong bóng râm, cháu mơ về nó — mơ thấy mình đào lên từng đống; và dò ra chúng giấu dưới bụi cây; và nhìn thấy chúng lấp lánh như những giọt sương mai ẩn giữa những chiếc lá. Nhưng cháu chẳng bao giờ tìm thấy. Hãy bảo cháu nơi nó ở đi. Cháu sẽ đến đó, dù cuộc hành trình có kéo dài cả năm trời, bởi vì cháu biết mẹ sẽ hạnh phúc hơn khi cháu về nhà và mang theo một ít. Nói nữa đi. Cháu sẽ nghe ông nói suốt đêm nếu ông muốn.

Gã mù khẽ đưa tay lướt qua khuôn mặt tội nghiệp của anh chàng, và nhận thấy khuỷu tay cậu đang tì lên bàn, cằm chống trên hai bàn tay, cậu chồm người về phía trước đầy háo hức, và toàn bộ dáng vẻ biểu lộ sự quan tâm cùng nỗi khao khát tột cùng, hắn dừng lại một phút như muốn người góa phụ quan sát cho thật rõ điều này, rồi mới đáp:

– Nó ở ngoài kia, hỡi Barnaby dũng cảm, một thế giới vui tươi; không phải ở những nơi vắng vẻ hẻo lánh như chỗ cậu hay la cà đâu, mà ở giữa chốn đông người, nơi ồn ào và náo nhiệt.

– Hay lắm! Hay lắm! – Barnaby kêu lên, xoa xoa hai tay. – Đúng vậy! Cháu thích thế. Grip cũng thích thế. Nó hợp với cả hai chúng cháu. Thật tuyệt!

– —Những nơi chốn kiểu như vậy, – gã mù nói, – mà một thanh niên thích thú, và ở đó một đứa con hiếu thảo có thể làm cho mẹ cậu ta và cho cả chính mình trong một tháng, còn nhiều hơn ở đây suốt cả cuộc đời — nghĩa là, nếu cậu ta có một người bạn, cậu biết đấy, và có người để bàn mưu tính kế.

– Mẹ nghe thấy chứ? – Barnaby quay sang mẹ, vui sướng kêu lên. – Đừng bao giờ bảo cháu là chúng ta nên phớt lờ nó, nếu nó nằm lấp lánh ngay dưới chân chúng ta. Sao bây giờ chúng ta lại phải bận tâm vì nó nhiều thế? Sao mẹ phải nhọc nhằn từ sáng đến tối làm gì?

– Phải chứ, – gã mù nói, – phải chứ. Chị không có câu trả lời nào sao, bà góa? Tâm trí chị, – hắn chậm rãi nói thêm, – vẫn chưa quyết định xong ư?

– Hãy nói chuyện với tôi, – bà đáp, – riêng một lát.

– Đặt tay lên tay áo tôi đi, – Stagg đứng dậy khỏi bàn, nói; – và dẫn tôi đi đâu chị muốn. Can đảm lên, Barnaby dũng cảm. Chúng ta sẽ bàn thêm về chuyện này sau: tôi rất quý cậu đấy. Cứ ngồi đó đợi tôi quay lại. Nào, bà góa.

Bà dẫn hắn ra cửa, bước vào khu vườn nhỏ, và họ dừng lại.

– Ngươi là một tay sai đắc lực, – bà nói với giọng hụt hơi, – và đại diện rất xứng đáng cho kẻ đã phái ngươi đến đây.

– Tôi sẽ nói lại với hắn là chị đã khen như vậy, – Stagg đáp lại. – Hắn vốn quý trọng chị, và vì lời khen của chị, hắn lại càng kính trọng tôi hơn (nếu có thể). Chúng ta phải đòi lại quyền lợi của mình chứ, thưa bà góa.

– Quyền lợi! Ngươi có biết rằng, – bà nói, – chỉ một lời từ ta—

– Sao chị lại thôi không nói nữa? – gã mù điềm tĩnh đáp sau một hồi lâu im lặng. – Tôi có biết rằng một lời từ chị sẽ đưa bạn tôi lên vị trí chót vót trong điệu nhảy cuộc đời không? Có chứ, tôi biết chứ. Thì sao nào? Lời đó sẽ chẳng bao giờ thốt ra đâu, thưa bà góa.

– Ngươi chắc chắn chứ?

– Hoàn toàn — chắc chắn đến mức tôi chẳng đời nào đến đây để tranh cãi về vấn đề đó. Tôi bảo rằng chúng ta phải đòi cho được quyền lợi của mình, hoặc phải được mua chuộc để yên thân. Cứ bám lấy điều đó đi, bằng không hãy để tôi quay lại với người bạn trẻ của tôi, bởi vì tôi có thiện cảm với cậu nhóc, và muốn đưa cậu ta vào con đường tạo dựng cơ nghiệp. Chà! Chị chẳng cần phải nói gì đâu, – hắn nói thêm vẻ vội vã; – tôi thừa biết chị định nói gì: chị đã hé lộ điều đó một lần rồi. Chẳng lẽ vì mù lòa mà tôi không có chút cảm xúc nào hay sao? Không, tôi không có đấy. Sao chị lại cứ mong đợi một kẻ sống trong bóng tối như tôi phải tốt đẹp hơn những kẻ sáng mắt — tại sao chị lại mong thế? Bàn tay của Đấng Tối Cao có lẽ nào lại biểu lộ rõ ràng hơn qua việc tôi không có mắt, so với việc chị có tới hai con mắt? Thói đạo đức giả của những kẻ như các người là cứ phải tỏ ra kinh hãi khi một kẻ mù cướp bóc, nói dối hay trộm cắp; ồ vâng, hành vi đó ở hắn — kẻ chỉ sống lay lắt qua ngày nhờ mấy đồng xu lẻ người ta ném cho ngoài đường — chắc chắn là tồi tệ hơn nhiều so với các người, những kẻ có thể nhìn thấy, có thể lao động, và không phải phó mặc lòng thương hại của cuộc đời. Mạt sát các người! Các người có đủ năm giác quan thì muốn làm điều ác thế nào cũng được; còn tụi tôi có bốn, lại thiếu mất giác quan quan trọng nhất, thì bắt buộc phải sống và giữ đạo đức dựa trên sự bất hạnh của chính mình. Đúng là lòng bác ái và công lý của kẻ giàu dành cho người nghèo khắp trên thế gian này!

Hắn dừng lại một lát sau khi nói những lời đó, và bắt được âm thanh tiền nong đang lanh canh trong tay bà.

– Sao nào? – hắn kêu lên, nhanh chóng lấy lại thái độ cũ. – Chừng đó phải dẫn đến kết quả gì chứ. Vào trọng tâm đi, bà góa?

– Trả lời tôi một câu hỏi trước đã, – bà đáp. – Ngươi bảo hắn đang ở ngay gần đây. Hắn đã rời London chưa?

– Đang ở ngay gần, thưa bà góa, xem ra là hắn đã rời đi rồi đấy, – gã mù đáp.

– Ý tôi là, đi luôn chứ? Ngươi thừa biết điều đó mà.

– Vâng, đi luôn. Sự thật là thế này, thưa bà góa, nếu hắn cứ nán lại đó lâu hơn thì có lẽ đã gây ra những hậu quả không hay. Hắn rời đi chính vì lý do đó.

– Lắng nghe đây, – bà góa nói, đếm một số tiền lên chiếc ghế dài bên cạnh họ. – Đếm đi.

– Sáu, – gã mù nói, chăm chú lắng nghe. – Còn nữa không?

– Đây là tiền tiết kiệm, – bà đáp, – trong suốt năm năm. Sáu đồng guinea.

Hắn chìa tay ra lấy một đồng tiền; cẩn thận sờ nắn, kẹp nó giữa hai hàm răng, thả xuống ghế cho ngân lên tiếng; rồi gật đầu ra hiệu cho bà tiếp tục.

– Số tiền này đã được chắt chiu gom góp từng chút một, phòng khi ốm đau hay chết chóc chia lìa mẹ con tôi. Chúng được đổi bằng cái giá của biết bao cơn đói lòng, lao động vất vả và thiếu ngủ. Nếu anh CÓ THỂ lấy chúng — thì hãy cầm lấy — với điều kiện anh phải rời khỏi nơi này ngay lập tức, và không bao giờ bước chân vào căn phòng kia nữa, nơi nó đang ngồi chờ tôi quay lại.

– Sáu đồng guinea, – gã mù lắc đầu nói, – dẫu có đủ trọng lượng chuẩn xác nhất từng được đúc đi chăng nữa, thì vẫn còn kém xa con số hai mươi bảng, thưa bà góa.

– Với một số tiền lớn như vậy, anh biết đấy, tôi phải viết thư đi một nơi xa xôi ở vùng quê. Để làm điều đó và nhận được hồi âm, tôi cần phải có thời gian.

– Hai ngày ư? – Stagg nói.

– Hơn thế.

– Bốn ngày?

– Một tuần. Hãy quay lại vào đúng ngày này tuần sau, vào đúng giờ này, nhưng đừng vào trong nhà. Hãy đợi ở góc con hẻm.

– Dĩ nhiên rồi, – gã mù với bộ mặt tinh ranh nói, – tôi sẽ tìm thấy chị ở đó chứ?

– Tôi còn có thể tìm chỗ nào ẩn náu ngoài đó nữa? Chẳng lẽ chưa đủ sao khi các người đã biến tôi thành kẻ ăn xin, và tôi đã phải hy sinh toàn bộ số vốn liếng khó nhọc lắm mới kiếm được để bảo vệ mái nhà này?

– Hừm! – gã mù trầm ngâm suy nghĩ một lúc rồi nói. – Hãy xoay mặt tôi hướng về phía chị vừa nói, và đặt tôi ra giữa đường đi. Có phải chỗ này không?

– Đúng rồi.

– Vào lúc hoàng hôn ngày này tuần sau. Và hãy nhớ đến cậu ta đang ở trong nhà nhé.—Tạm biệt, chúc ngủ ngon.

Bà không trả lời hắn, và hắn cũng chẳng đứng lại đợi câu trả lời. Hắn chậm rãi bỏ đi, thỉnh thoảng lại quay đầu lại và dừng chân lắng nghe, như thể tò mò muốn biết có ai đang theo dõi mình không. Bóng đêm đang buông xuống nhanh chóng, và hắn nhanh chóng chìm vào màn sương tối. Tuy nhiên, phải đợi đến khi đã đi hết con hẻm từ đầu này đến đầu kia và chắc chắn rằng hắn đã đi khuất, bà mới bước trở lại ngôi nhà nhỏ, vội vã cài then cửa chính và cửa sổ.

– Mẹ ơi! – Barnaby nói. – Có chuyện gì thế ạ? Gã mù đâu rồi?

– Hắn đi rồi.

– Đi rồi ư! – cậu kêu lên, vùng đứng dậy. – Cháu còn phải nói chuyện thêm với hắn cơ mà. Hắn đi hướng nào vậy?

– Mẹ không biết, – bà đáp, vòng tay ôm lấy cậu. – Tối nay con không được đi đâu cả. Ngoài kia có ma quỷ và những giấc mộng dữ đấy.

– Thế hả mẹ? – Barnaby thì thầm với vẻ sợ hãi.

– Ra đường lúc này không an toàn đâu. Ngày mai chúng ta phải rời khỏi nơi này.

Nơi này! Ngôi nhà nhỏ này — và khu vườn bé xíu, thưa mẹ!

– Đúng vậy! Sáng mai vào lúc mặt trời mọc. Chúng ta phải đi về hướng London; hòa mình vào chốn rộng lớn đó — ở bất kỳ thị trấn nào khác người ta cũng sẽ tìm thấy dấu vết của chúng ta — rồi lại tiếp tục lên đường, tìm một chốn dung thân mới.

Chẳng cần phải thuyết phục nhiều để Barnaby chấp thuận bất cứ điều gì hứa hẹn sự đổi thay. Chỉ một phút sau, cậu đã nhảy cồng lên vì quá đỗi vui sướng; phút tiếp theo lại buồn rầu vì nghĩ đến cảnh phải chia tay với những chú chó bạn hiền; lát sau lại cuồng nhiệt trở lại; rồi cậu đâm ra sợ hãi những gì mẹ vừa nói nhằm ngăn mình đi lang thang đêm nay, đầu óc ngập tràn nỗi sợ hãi và những câu hỏi kỳ quặc. Cuối cùng, tính tình vui vẻ vô tư đã chiến thắng mọi cảm xúc khác, và nằm xuống ngủ nguyên quần áo để sáng mai có thể sẵn sàng lên đường, chẳng mấy chốc cậu đã chìm vào giấc ngủ say trước đống lửa cỏhạn nghèo nàn.

Mẹ cậu không hề chợp mắt, cứ ngồi bên cạnh con mà canh chừng. Mọi tiếng gió thổi đều vang lên trong tai bà giống như tiếng bước chân đáng sợ ngoài cửa, hay tiếng tay ai đó đang vịn vào then cửa, biến đêm hè tĩnh mịch thành một đêm đầy kinh hoàng. Cuối cùng, ngày mới mong đợi cũng ló dạng. Sau khi chuẩn bị xong những thứ cần thiết cho cuộc hành trình, và quỳ gối cầu nguyện trong đầm đìa nước mắt, bà đánh thức Barnaby dậy. Nghe tiếng gọi, cậu vùng dậy với vẻ hớn hở.

Hành trang của cậu chẳng có mấy, và việc mang theo Grip là một công việc đầy ắp yêu thương. Khi những tia nắng đầu tiên rọi xuống mặt đất, họ khép cửa ngôi nhà hoang phế lại và quay lưng bước đi. Bầu trời xanh ngắt và rực rỡ. Không khí trong lành và ngào ngạt muôn vàn hương thơm. Barnaby ngước nhìn lên, cười vang từ tận đáy lòng.

Nhưng hôm nay vốn là ngày cậu thường dành ra để đi dạo chơi một chuyến dài, và một trong những chú con chó — con xấu xí nhất trong số đó — liền chồm tới, nhảy cẫng vòng quanh cậu trong niềm vui sướng khôn tả. Cậu đành phải hậm hực quát nó quay về, và cõi lòng cậu thắt lại khi làm điều đó. Con chó lủi thủi lùi lại; quay đầu nhìn với ánh mắt nửa ngờ vực nửa nài nỉ; lùi lại một chút rồi đứng khựng lại.

Đó là tiếng kêu cứu cuối cùng của một người bạn cũ, một người bạn trung thành — bị ruồng bỏ. Barnaby không thể chịu đựng thêm được nữa, và khi cậu lắc đầu xua đuổi người bạn chơi đùa quay về nhà, cậu òa khóc nức nở.

– Ồ mẹ ơi, mẹ ơi, hẳn nó sẽ buồn lắm khi cào cửa mà lúc nào cũng thấy cửa đóng im lìm!

Ý nghĩ đó mang theo một cảm giác ấm cúng thân thương đến độ, dẫu mắt mình ngấn lệ, bà cũng quyết không bao giờ xóa nhòa ký ức ấy khỏi tâm trí mình hay tâm trí con trai, dẫu có đổi lấy toàn bộ sự giàu sang trên cõi đời rộng lớn này đi chăng nữa.