Từ xưởng của chiếc Chìa khóa Vàng vang lên một thứ âm thanh lanh lảnh, vừa vui tươi vừa nhã nhặn, gợi lên hình ảnh ai đó đang hăng say làm việc và tạo thành một khúc nhạc vô cùng dễ chịu. Không một kẻ nào gõ búa trong sự buồn tẻ và đơn điệu có thể khơi gợi ra những nốt nhạc vui vẻ nhường ấy từ thép với sắt; chẳng có ai ngoài một anh chàng lí lắc, khỏe mạnh, nhân hậu, luôn biết tận dụng mọi thứ và có lòng tốt với tất cả mọi người, mới có thể làm được điều đó dù chỉ một thoáng. Anh ta có làm thợ đồng đi chăng nữa thì vẫn cứ tràn ngập âm nhạc. Dù có ngồi trên một chiếc xe ngựa xóc nẩy đầy những thanh sắt, có lẽ anh ta vẫn tạo ra được chút giai điệu từ đó.
Tink, tink, tink — trong trẻo như tiếng chuông bạc, và có thể nghe rõ trong mọi khoảng lặng giữa những tiếng ồn ào hỗn tạp hơn của đường phố, tựa như nó đang cất lời: ‘Tôi chẳng bận tâm đâu; chẳng có gì làm tôi khó chịu cả; tôi quyết định sẽ hạnh phúc.’ Phụ nữ mắng mỏ, trẻ con khóc lóc, những cỗ xe nặng nề ầm ì chạy qua, những tiếng thét chói tai phát ra từ lồng ngực những kẻ rao hàng; thế nhưng âm thanh ấy vẫn cất lên lần nữa, không cao hơn, không thấp hơn, không to hơn, cũng chẳng nhỏ hơn; chẳng hề cố thu hút sự chú ý của mọi người thêm chút nào chỉ vì bị lấn át bởi những tiếng động lớn hơn — tink, tink, tink, tink, tink.
Đó là hiện thân hoàn hảo của tiếng nói nhỏ nhè nhẹ, không hề lạnh lẽo, khàn đẹt, nghẹt mũi hay bất kỳ sự suy nhược nào; những người đi bộ phải bước chậm lại và có ý định nấn ná ở gần đó; những người hàng xóm vốn mang tâm trạng bực bội vào buổi sáng hôm đó cảm thấy sự vui vẻ đang len lỏi vào lòng khi nghe tiếng động ấy, và dần trở nên vô cùng phấn chấn; các bà mẹ đưa con nhỏ nhảy múa theo nhịp chuông ngân; thế nhưng tiếng tink, tink, tink kỳ diệu ấy vẫn vang lên đầy vui vẻ từ xưởng của chiếc Chìa khóa Vàng.
Còn ai ngoài người thợ khóa có thể tạo ra thứ âm thanh tuyệt vời đến thế! Một tia nắng chiếu xuyên qua khung cửa sổ không chấn song, vạch lên xưởng làm việc tối tăm một vệt sáng rộng, chiếu thẳng vào người anh, như thể bị thu hút bởi trái tim rạng rỡ của anh. Anh đang đứng đó làm việc bên đản, gương mặt bừng sáng vì vận động và niềm vui, tay áo xắn lên, chiếc tóc giả đẩy lùi về phía trước vầng trán sáng bóng — người đàn ông thảnh thơi nhất, tự do nhất và hạnh phúc nhất trên đời. Ngay bên cạnh anh là một con mèo mập míp, đang gừ gừ và chớp mắt trong ánh sáng, chốc chốc lại ngủ gật vì quá đỗi thoải mái. Toby quan sát từ chiếc ghế đẩu cao gần đó; một nụ cười rạng rỡ, từ khuôn mặt tròn vo màu hạt dẻ cho đến những chiếc khóa giày cài hờ hững. Ngay cả những chiếc khóa treo quanh đó cũng mang nét vui vẻ trong lớp gỉ sét, trông giống như những quý ông mắc bệnh gút có bản tính nồng hậu, sẵn sàng đùa cợt với bệnh tật của mình. Không có chút gì cục cằn hay khắc nghiệt trong toàn bộ khung cảnh ấy. Dường như không thể nào có chuyện bất kỳ chiếc chìa nào trong số vô vàn chiếc chìa khóa kia lại khớp với một cái két sắt keo kiệt hay cánh cửa nhà tù. Hầm chứa bia và rượu, những căn phòng có lửa, sách vở, chuyện trò và những tiếng cười sảng khoái — đó mới là không gian hoạt động thích hợp của chúng. Những nơi đầy sự bất tín, tàn ác và kìm kẹp, chúng sẽ vĩnh viễn bỏ lại với bốn lớp khóa.
Tink, tink, tink. Cuối cùng người thợ khóa cũng dừng tay và lau trán. Sự im lặng làm con mèo giật mình, nó nhẹ nhàng nhảy xuống, bò rườn rượi ra cửa, và dán đôi mắt hổ quan sát chiếc lồng chim ở ô cửa sổ đối diện. Gabriel nâng Toby lên miệng và uống một ngụm thật sảng khoái.
Rồi khi anh đứng thẳng người lên, ngửah đầu ra sau và ưỡn cái ngực vạm vỡ, bạn sẽ nhận ra phần thân dưới của Gabriel đang mặc trang phục quân ngũ. Liếc sang bức tường phía xa, người ta có thể thoáng thấy treo trên những cái móc khác nhau một chiếc mũ lưỡi trai gắn lông vũ, gươm dài, dải băng đeo và chiếc áo khoác đỏ rực; mà bất kỳ ai am hiểu chuyện đó đều nhận ra qua kiểu dáng và đường cắt chính là đồng phục của một trung sĩ trong đội Tình nguyện Hoàng gia Đông London.
Khi người thợ khóa đặt chiếc vại trống không xuống chiếc ghế mà lúc nãy nó từng mỉm cười với anh, anh liếc nhìn những món đồ ấy với ánh mắt đầy tiếng cười, đầu hơi nghiêng sang một bên như thể muốn thu tất cả vào một tiêu điểm, rồi tì tay lên búa và nói:
‘Cũng có lúc, giờ tôi mới nhớ ra, tôi từng suýt phát điên lên vì khao khát được mặc chiếc áo khoác màu đó. Nếu có ai (ngoại trừ cha tôi) gọi tôi là đồ ngốc vì sự nhọc nhằn ấy, tôi đã nổi giận đùng đùng thế nào chứ! Nhưng chắc chắn tôi hồi đó đúng là một tên ngốc tuyệt đỉnh!’
‘À!’ Bà Varden thở dài, vừa bước vào từ lúc nào không hay. ‘Đúng là đồ ngốc chứ còn gì nữa. Đàn ông ở cái tuổi của ông rồi, anh Varden, lẽ ra phải biết điều hơn chứ.’
‘Ơ hay, mình đúng là một người phụ nữ kỳ cục thật đấy, Martha,’ người thợ khóa vừa quay người lại vừa cười nói.
‘Tất nhiên rồi,’ cô V. đáp với vẻ rất mực đoan trang. ‘Dĩ nhiên là tôi vậy rồi. Tôi biết điều đó mà, anh Varden. Cảm ơn anh nhé.’
‘Ý tôi là—’ người thợ khóa bắt đầu.
‘Vâng,’ vợ anh nói, ‘tôi biết ý anh là gì. Anh nói đủ rõ để người ta hiểu mà, anh Varden. Thật tử tế làm sao khi anh biết hạ mình cho phù hợp với trí tuệ hạn hẹp của tôi đấy.’
‘Thôi nào, thôi nào, Martha,’ người thợ khóa đáp lời; ‘đừng có chấp nhặt mấy chuyện không đâu thế chứ. Ý tôi là, thật lạ lùng khi em cứ chê bai việc tham gia tình nguyện, trong khi người ta làm thế là để bảo vệ em và tất cả những người phụ nữ khác, bảo vệ mái ấm của chúng ta và của mọi người nữa, phòng khi có chuyện chẳng lành.’
‘Thật là vô đạo đức,’ bà Varden kêu lên, lắc đầu nguây nguẩy.
‘Vô đạo đức!’ người thợ khóa thốt lên. ‘Ơ hay, cái quái gì mà—’
Bà Varden ngước nhìn lên trần nhà, cứ như thể trông đợi hậu quả của sự báng bổ này sẽ là chiếc giường bốn cọc trên lầu hai cùng với phòng khách đẹp nhất ở lầu một sập xuống ngay lập tức; nhưng chẳng có sự trừng phạt nào hiện hữu xảy ra, bà bèn thở dài một cách nặng nhọc, và dùng giọng điệu đầy vẻ nhẫn nhịn để cầu xin chồng mình cứ tiếp tục đi, cứ tha hồ báng bổ hết mức có thể đi, bởi vì ông thừa biết là bà rất thích thế.
Người thợ khóa thoạt đầu có vẻ muốn làm theo ý vợ, nhưng ông nuốt khan một cái rồi dịu dàng đáp lại:
‘Tôi định nói là, sao em lại gọi đó là vô đạo đức cơ chứ? Điều nào sẽ vô đạo đức hơn đây, hỡi Martha — cứ thản nhiên ngồi đó để cho nhà cửa của chúng ta bị một đội quân nước ngoài cướp phá, hay là đứng vùng lên như những người đàn ông và đánh đuổi chúng đi? Tôi sẽ là một thứ tín đồ kiểu gì cơ chứ, nếu tôi rúc vào một góc lò sưởi của nhà mình và đứng nhìn một đám dã nhân có râu bắt cóc Dolly — hoặc là em?’
Khi ông nói câu ‘hoặc là em,’ bà Varden, bất chấp ý muốn của mình, cũng giãn nét mặt ra thành một nụ cười. Có điều gì đó rất nịnh bợ trong ý nghĩ đó. ‘Trong một hoàn cảnh như thế thì quả thật—’ bà làm bộ làm tịch mỉm cười.
‘Như thế đấy!’ người thợ khóa nhắc lại. ‘Chà, hoàn cảnh lúc đó sẽ diễn ra y như vậy lập tức. Ngay cả Miggs cũng sẽ đi. Sẽ có một tên da đen đánh trống lắc nào đó, đội chiếc khăn turban to sụ, khiêng CÔ ẤY đi, và trừ phi tên đánh trống lắc đó có mình đồng da sắt trước những cú đá và cào cấu, tôi tin chắc là hắn sẽ phải chịu thua thiệt đấy. Ha ha ha! Tôi sẽ tha thứ cho tên đánh trống lắc đó. Tôi sẽ không đời nào để ai quấy rầy hắn đâu, tội nghiệp anh chàng.’ Và đoạn người thợ khóa lại cười thật sảng khoái đến mức rớm cả nước mắt — khiến bà Varden vô cùng phẫn nộ, vì bà cho rằng việc một người theo phơ-lô-tít thuần thành và là một nhân vật tư nhân đáng kính như Miggs lại bị một tên da đen ngoại đạo bắt cóc là một chuyện quá kinh khủng và hãi hùng không thể tưởng tượng nổi.
Bức tranh mà Gabriel vừa vẽ ra quả thực đã đe dọa gây ra những hậu quả nghiêm trọng, và chắc chắn sẽ dẫn đến những chuyện đó, nhưng may thay đúng lúc ấy một tiếng bước chân nhẹ nhàng vang lên qua ngưỡng cửa, và Dolly chạy ào vào, vòng tay ôm chầm lấy cổ người cha già và siết chặt lấy ông.
‘Cuối cùng con bé cũng về!’ Gabriel kêu lên. ‘Và trông con tươi tắn làm sao, hả Dolly, sao mà về muộn thế, cục cưng của ta!’
Trông con bé tươi tắn ư? Tươi tắn á? Chà, nếu ông có vắt kiệt tất cả các tính từ ca tụng trong từ điển đi chăng nữa, thì vẫn chưa đủ để khen ngợi đâu. Đã khi nào và ở đâu trên thế gian này lại có một cô ả tiểu thư bầu bĩnh, lém lỉnh, xinh xắn, mắt sáng long lanh, lôi cuốn, mê hoặc, quyến rũ và làm say đắm lòng người đến thế, hỡi Dolly! Dolly của năm năm về trước thấm tháp gì so với Dolly của ngày hôm nay! Đã có biết bao nhiêu thợ đóng xe, thợ yên cương, thợ mộc và những người làm các nghề hữu ích khác đã bỏ cả cha mẹ, anh chị em, và nhất là các anh chị em họ của họ, vì đem lòng yêu thương cô! Đã có bao nhiêu vị khách không tên tuổi — được cho là có khối tài sản kếch xù, nếu không muốn nói là tước vị — đã đứng chầu chực ở góc phố sau khi trời tối, và dùng những đồng ghinea vàng để dụ dỗ Miggs người không bao giờ bị mua chuộc, nhằm chuyển những lời cầu hôn được gấp lại trong những lá thư tình! Đã có bao nhiêu người cha sầu muộn và những thương nhân thành đạt đã tìm đến người thợ khóa cũng vì mục đích đó, với những câu chuyện thê thảm về việc con trai họ đã chán ăn ra sao, đã tự giam mình trong những căn phòng tối tăm thế nào, và lang thang ở những vùng ngoại ô hoang vắng với khuôn mặt tái mét, tất cả chỉ vì vẻ đẹp kiều diễm và sự tàn nhẫn của Dolly Varden! Đã có bao nhiêu thanh niên, từ trước tới nay vốn nổi tiếng điềm đạm chưa từng thấy, bỗng nhiên trở nên điên cuồng và hư hỏng cũng vì lý do đó, và trong cơn cuồng si của mối tình đơn phương, đã đi giật những chiếc tay nắm cửa và lật úp chòi của những người gác đêm bị thấp khớp! Cô đã bổ sung lực lượng cho nhà vua, cả trên biển lẫn trên đất liền, bằng cách làm cho những thần dân đang yêu từ mười tám đến hai lăm tuổi của ngài phải chìm trong tuyệt vọng ra sao! Đã có bao nhiêu tiểu thư khuê các công khai tuyên bố, mắt rưng rưng lệ rằng theo gu của họ thì cô quá thấp, quá cao, quá táo bạo, quá lạnh lùng, quá mập, quá gầy, quá trắng, quá đen — quá mọi thứ trừ việc xinh đẹp! Đã có bao nhiêu bà cụ hội ý với nhau, tạ ơn Chúa vì con gái họ không giống như cô, và đã hy vọng rằng cô sẽ chẳng gặp tai hoạ gì, rồi lại nghĩ rằng cô chẳng thể làm nên tích sự gì, và tự hỏi không biết người ta nhìn thấy gì ở cô, rồi đi đến kết luận rằng nhan sắc của cô đang ‘tụt dốc’ hoặc chưa bao giờ phơi phới cả, và rằng cô hoàn toàn là một trò lừa bịp và một sự lầm tưởng phổ biến của dư luận!
Thế mà ở đây lại chính là cô nàng Dolly Varden ấy, dở hơi và khó tính đến mức vẫn cứ là Dolly Varden, tràn ngập nụ cười, má lúm đồng tiền và vẻ mặt dễ mến, chẳng thèm bận tâm đến năm sáu mươi anh chàng đang đau khổ vì muốn cưới cô lúc bấy giờ, cứ như thể ngần ấy con hàu bị trắc trở chuyện yêu đương rồi mới bị cạy vỏ ra vậy.
Dolly ôm chầm lấy cha như đã kể ở trên, và sau khi đã ôm cả mẹ nữa, cô theo cả hai vào căn phòng khách nhỏ nơi bàn ăn đã được dọn sẵn, và nơi cô Miggs — có phần cứng nhắc và gầy gò hơn trước — đón tiếp cô bằng một tiếng thở dốc đầy vẻ cuồng loạn, được ngầm hiểu là một nụ cười. Vào tay người trinh nữ ấy, cô trao chiếc mũ và áo khoác đi đường của mình (toàn loại trông rất ghê rợn, mưu mô và đầy tính toán), rồi cất tiếng cười sánh ngang với khúc nhạc của người thợ khóa: ‘Sao lúc nào con cũng thấy vui mừng khôn tả khi được trở về nhà thế này!’
‘Và tụi ta lúc nào cũng vui mừng biết bao, con yêu,’ cha cô vừa nói vừa vén những lọn tóc đen khỏi đôi mắt sáng long lanh của cô, ‘khi có con ở nhà. Hôn bố một cái nào.’
Nếu có bất kỳ ai thuộc giống đực ở đó để chứng kiến cô làm điều đó — nhưng lại chẳng có ai — thì đó quả là một ơn phước.
‘Bố không thích việc con ở Warren chút nào,’ người thợ khóa nói, ‘Bố không tài nào chịu nổi việc để con khuất tầm mắt. Và có tin tức gì ở bên ấy không hả con?’
‘Tin tức gì thì chắc bố biết rồi chứ gì,’ con gái ông đáp. ‘Con chắc chắn là bố biết mà.’
‘Thế á?’ người thợ khóa kêu lên. ‘Tin gì thế?’
‘Thôi nào, thôi nào,’ Dolly nói, ‘bố thừa biết còn gì. Con muốn bố nói cho con biết tại sao ông Haredale — ôi, sao mà ông ấy lại cục cằn thế cơ chứ! — đã rời nhà đi mấy ngày qua, và tại sao ông ấy lại đi đây đi đó (chúng ta biết chắc ông ẤY đang đi du lịch, vì qua những lá thư của ông) mà không thèm nói cho chính cháu gái mình biết lý do tại sao hay vì nguyên cớ gì.’
‘Chắc gì cô Emma đã muốn biết, bố thề đấy,’ người thợ khóa đáp lại.
‘Con không chắc về điều đó đâu ạ,’ Dolly nói; ‘nhưng dẫu sao thì con cũng muốn biết. Bố nói cho con nghe đi. Tại sao ông ấy lại phải giấu giếm thế, và câu chuyện ma quái này là gì mà không ai được phép kể cho cô Emma nghe, và dường như lại dính líu đến chuyện ông ấy đi vắng? Đấy, con thấy bố biết thừa còn gì, mặt bố đỏ bừng lên kìa.’
‘Câu chuyện đó có nghĩa là gì, là thế nào, hay dính líu gì đến chuyện đó, thì tao cũng mù tịt như mày thôi, con gái yêu ạ,’ người thợ khóa đáp, ‘ngoại trừ việc đó chỉ là mấy nỗi sợ ngớ ngẩn của lão Solomon bé nhỏ — mà ngẫm lại thì chắc cũng chẳng có ý nghĩa quái gì sảu. Còn về chuyến đi của ông Haredale, theo như tao tin là—’
‘Vâng,’ Dolly nói.
‘Theo như tao tin là,’ người thợ khóa nói tiếp, vừa véo má cô, ‘vì việc riêng đấy, Dolly ạ. Còn việc đó là gì thì lại là chuyện hoàn toàn khác. Hãy đọc truyện Râu Xanh đi, và đừng có tò mò quá mức nữa nhé cưng; đó không phải là chuyện của con hay của bố đâu, hãy tin là thế đi; và bữa tối đã dọn ra kìa, cái đó thiết thực hơn nhiều đấy.’
Dolly suýt nữa đã phản đối việc gạt phắt vấn đề này sang một bên một cách độc đoán như vậy, dẫu cho bữa ăn đã được dọn lên, nhưng vừa nghe nhắc đến Râu Xanh thì bà Varden liền xen vào, kịch liệt phản đối rằng bà không thể nào nhẫn tâm ngồi yên một chỗ mà nghe người ta khuyên con gái mình đi đọc về những cuộc phiêu lưu của một tên Thổ và kẻ theo đạo Hồi — chưa nói đến một tên Thổ ảo tưởng, mà bà cho rằng kẻ thống trị đó chính là như vậy. Bà cho rằng, trong những thời điểm sôi sục và ghê gớm như thời đại họ đang sống, sẽ thiết thực hơn rất nhiều nếu Dolly trở thành một độc giả đặt mua thường xuyên tờ Báo Sấm Sét, nơi con bé sẽ có cơ hội đọc từng câu từng chữ các bài diễn văn của Lãnh chúa George Gordon, điều đó sẽ mang lại sự an ủi và khuây khỏa lớn lao cho nó, hơn là một trăm năm mươi cuốn Râu Xanh cộng lại có thể mang lại. Để chứng minh cho quan điểm này, bà đã kêu gọi sự ủng hộ của cô Miggs đang đứng hầu ở đó, người liền lên tiếng rằng quả thực sự bình yên trong tâm trí mà cô có được nhờ việc đọc tờ báo đó nói chung, và đặc biệt là một bài báo ngay tuần trước vừa mới phát hành mang tựa đề ‘Nước Anh đẫm trong máu mủ’, là điều vượt ngoài mọi sức tưởng tượng; cô còn nói thêm rằng bài báo đó cũng mang lại một hiệu ứng an ủi sâu sắc cho tâm trí của người chị gái đã có chồng của cô, lúc bấy giờ đang cư ngụ tại Tòa án Golden Lion, số nhà hai mươi bảy, cái chuông cửa thứ hai bên tay phải ở khung cửa, vì đang trong tình trạng sức khỏe mong manh và thực chất là đang chuẩn bị đón thêm thành viên mới trong gia đình, chị ta đã lên cơn co giật ngay sau khi đọc nó và mê sảng về Tòa án Dị giáo cho đến tận bây giờ; mang lại sự cải thiện tuyệt vời cho người chồng và bạn bè của chị. Cô Miggs nói tiếp rằng cô sẽ giới thiệu tất cả những ai có trái tim chai sạn hãy tự mình đến nghe Lãnh chúa George, người mà cô ca ngợi trước hết vì lập trường theo phơ-lô-tít kiên định của ông, sau đó là vì tài hùng biện, tiếp theo là vì đôi mắt, rồi đến cái chiếc mũi, đôi chân, và cuối cùng là vóc dáng nói chung của ông, mà cô coi là xứng đáng với bất kỳ bức tượng, vị hoàng tử hay thiên thần nào, và bà Varden hoàn toàn đồng tình với quan điểm này.
Bà Varden vừa xen vào liền liếc nhìn cái ống heo đặt trên bệ lò sưởi, được sơn phỏng theo một ngôi nhà bằng gạch đỏ rực với mái nhà màu vàng; ở đỉnh mái có một chiếc ống khói thật sự, qua đó những nhà hảo tâm thả tiền bạc, vàng hoặc xu thẳng xuống phòng khách; và trên cửa có vẽ mô phỏng một tấm bảng đồng, trên đó ghi rõ ràng dòng chữ ‘Hiệp hội Phơ-lô-tít:’ — và nhìn vào nó, bà nói rằng việc nghĩ đến chuyện anh Varden chưa từng bao giờ, trong số toàn bộ tài sản của mình, thả bất cứ thứ gì vào ngôi đền đó, ngoại trừ một lần lén lút — như bà phát hiện ra sau đó — hai mẩu tẩu thuốc lá, mà bà hy vọng sẽ không bị tính vào tài khoản cuối đời của ông, là một nguồn đau khổ nhức nhối đối với bà. Rằng Dolly, bà rất đau lòng khi phải nói điều này, cũng chẳng kém phần chểnh mảng trong việc đóng góp, dường như thích mua ruy băng và những thứ trang sức loè loẹt hơn là ủng hộ đại nghĩa cao cả lúc bấy giờ đang trong cơn khốnốn trầm trọng; và rằng bà khẩn khoản nài nỉ con bé (chồng bà thì bà vô cùng lo sợ là không thể lay chuyển nổi) đừng có khinh miệt, mà hãy noi theo tấm gương sáng chói của cô Miggs, người đã ném tiền lương của mình thẳng vào mặt Giáo hoàng, và giáng những đòn bầm dập vào dung nhan hắn bằng số tiền kiếm được trong quý.
‘Ôi thưa phu nhân,’ Miggs nói, ‘xin đừng nhắc đến chuyện đó nữa ạ. Con nào có ý định gì đâu thưa phu nhân, để ai cũng phải biết cơ chứ. Những sự hy sinh mà con có thể làm được, chẳng thấm vào đâu so với đồng xu của bà góa phụ cả. Đó là tất cả những gì con có,’ Miggs kêu lên với một đợt nước mắt tuôn trào — vì đối với cô thì nước mắt chẳng bao giờ đến từ từ cả — ‘nhưng con đã được bù đắp xứng đáng theo những cách khác; được bù đắp rất xứng đáng ạ.’
Điều này hoàn toàn đúng, dù có lẽ không theo ý nghĩa mà Miggs định nói. Vì cô chẳng bao giờ quên việc giữ cho sự hy sinh cao cả của mình luôn hiển hiện rõ mồn một trước mắt bà Varden, điều đó đã mang lại cho cô vô số món quà là mũ nón, áo váy và những món đồ trang phục khác, tính ra thì ngôi nhà gạch đỏ có lẽ là khoản đầu tư tốt nhất cho số vốn nhỏ bé của cô mà cô có thể tìm kiếm được; mang lại cho cô mức lãi suất từ bảy đến tám phần trăm bằng tiền mặt, và ít nhất là năm mươi phần trăm về mặt tiếng tăm và uy tín cá nhân.
‘Cô không cần phải khóc đâu, Miggs,’ bà Varden bản thân cũng đang rưng rưng nước mắt nói; ‘cô không phải hổ thẹn vì điều đó đâu, dẫu cho bà chủ tội nghiệp của cô CŨNG đứng về phía đó.’
Miggs hú lên trước lời nhận xét này theo một cách vô cùng thảm thiết, và nói rằng cô thừa biết là ông chủ căm ghét cô. Rằng thật là một điều kinh khủng khi sống trong các gia đình mà lại bị ghét bỏ, và không làm tròn được bổn phận để vừa lòng mọi người. Rằng việc tạo ra sự chia rẽ là điều cô không thể nào chịu đựng nổi khi nghĩ đến, và tình cảm của cô cũng không cho phép cô làm thế. Rằng nếu đó là mong muốn của ông chủ rằng cô và ông ấy nên đường ai nấy đi, thì tốt nhất là họ nên chia tay, và cô hy vọng ông ấy có thể hạnh phúc hơn vì điều đó, và luôn cầu chúc cho ông những điều tốt đẹp nhất, và mong rằng ông có thể tìm được ai đó phù hợp với tính cách của mình. Đó sẽ là một thử thách cam go, cô nói, khi phải rời xa một người chủ như thế, nhưng cô có thể đối mặt với bất kỳ sự cay đắng nào khi lương tâm mách bảo rằng cô đang đứng về phía lẽ phải, và do đó cô sẵn sàng đi đến cả giới hạn đó. Cô không nghĩ rằng, cô nói thêm, mình có thể sống sót qua cuộc chia ly này lâu được, nhưng vì cô bị căm ghét và bị coi là kẻ khó ưa, có lẽ việc cô chết đi càng sớm càng tốt sẽ là cái kết tốt nhất cho tất cả các bên. Với kết luận đầy xúc động này, cô Miggs lại tuôn thêm nhiều nước mắt và nức nở hồi lâu.
‘Em có chịu nổi chuyện này không hả Varden?’ vợ ông dùng giọng điệu trang nghiêm hỏi, vừa đặt dao và nĩa xuống.
‘Ồ, cũng không dễ chịu lắm đâu mình ạ,’ người thợ khóa đáp lại, ‘nhưng tôi đang cố kìm chế cơn giận đây.’
‘Xin đừng vì con mà to tiếng nhé thưa phu nhân,’ Miggs nức nở. ‘Tốt nhất là chúng ta nên chia tay thôi. Con thèm vào ở lại — ôi trời đất ơi! — và gây ra hiềm khích, dù có cho con cả mỏ vàng hằng năm, kèm theo cả trà và đường đi nữa.’
Sợ rằng người đọc sẽ không hiểu được nguyên nhân sâu xa đằng sau cảm xúc dạt dào của cô Miggs, thiết tưởng cũng nên thì thầm rằng, do có thói quen hay la cà nghe lén khi Gabriel và vợ trò chuyện với nhau, cô đã nghe được câu chuyện cười của người thợ khóa liên quan đến tên da đen ngoại kiều đánh trống lắc, và vì nén không nổi sự tức tối mà lời chế nhạo đó khơi dậy trong lồng ngực ngọc ngà của mình, cô đã bùng nổ theo cái cách mà chúng ta vừa chứng kiến. Mọi chuyện nay đã đẩy đến bờ vực khủng hoảng, người thợ khóa, như mọi khi và cốt vì sự yên bình tĩnh lặng, đành chịu thua.
‘Cô khóc cái gì thế hả con bé kia?’ ông nói. ‘Cô bị làm sao thế? Cô đang lảm nhảm cái quái gì về lòng căm thù thế? Tôi có ghét cô đâu; tôi chẳng ghét ai cả. Lau nước mắt đi và cư xử cho nó phải phép vào, nhân danh Chúa, và hãy để tất cả chúng ta cùng hạnh phúc khi còn có thể đi.’
Lực lượng đồng minh xét thấy theo chiến thuật quân sự thì nên coi đây là một lời xin lỗi thỏa đáng từ phía kẻ địch, và là sự thừa nhận đã làm sai, nên họ đã thực sự lau nước mắt và vui vẻ chấp nhận điều đó. Cô Miggs bày tỏ rằng cô không hề giữ mối thù hằn nào, hoàn toàn không, ngay cả với kẻ thù lớn nhất của mình, người mà thực ra cô lại càng yêu mến hơn khi phải chịu đựng sự bức hại càng lớn. Bà Varden đánh giá rất cao tinh thần nhún nhường và biết tha thứ này, đồng thời nhân tiện tuyên bố như một điều khoản thỏa thuận cuối cùng rằng Dolly sẽ đi cùng cô đến chi nhánh Clerkenwell của hội vào tối hôm đó. Đây là một ví dụ phi thường về sự thận trọng và sách lược cao cường của bà; đã nhắm đến mục đích này từ trước, và mang trong lòng nỗi ngờ vực thầm kín rằng người thợ khóa (vốn rất táo bạo mỗi khi Dolly là nhân vật chính) sẽ phản đối, bà đã hậu thuẫn cô Miggs đến cùng để có thể dồn ông vào thế yếu. Mưu kế này đã thành công mĩ mãn đến mức Gabriel chỉ nhăn mặt lại, và với lời cảnh cáo vừa nhận được hãy còn mới mẻ trong đầu, ông không dám thốt lên một lời nào.
Do đó, cuộc tranh cãi kết thúc bằng việc Miggs được bà Varden tặng cho một chiếc áo váy và được Dolly tặng cho nửa vương miện, cứ như thể cô ta vừa lập được những chiến công hiển hách trên con đường đạo đức và thiện lương. Bà V. theo lệ thường, bày tỏ hy vọng rằng Varden sẽ rút ra bài học từ những chuyện vừa qua và học cách cư xử rộng lượng hơn trong thời gian tới; và vì bữa tối lúc bấy giờ đã nguội ngắt và sự thèm ăn của chẳng ai còn được cải thiện mấy sau những chuyện vừa rồi, họ tiếp tục ăn bữa tối, giống như cách mà bà Varden gọi là ‘như những người theo đạo Thiên Chúa.’
Vì chiều hôm đó sẽ có một cuộc diễu hành lớn của Đội Tình nguyện Hoàng gia Đông London, người thợ khóa không làm việc nữa; mà ngồi thoải mái với cái tẩu ngậm trong miệng, vòng tay ôm lấy vòng eo của cô con gái xinh đẹp, thỉnh thoảng lại nhìn bà vợ với ánh mắt trìu mến, và thể hiện từ đỉnh đầu cho đến gót chân một bề mặt ngập tràn nụ cười của sự vui vẻ. Và quả thực, khi đến giờ mặc trang phục quân ngũ cho ông, và Dolly cứ quấn quýt bên ông bằng đủ mọi cách duyên dáng đáng yêu, giúp ông cài cúc, thắt dây nịt, chải chuốt và ních vào một trong những chiếc áo khoác chật nhất từng được may bởi bàn tay của một thợ may phàm trần, ông chính là người cha tự hào nhất toàn cước nước Anh.
‘Đúng là một cô ả khéo léo hết chỗ chê!’ người thợ khóa nói với bà Varden, người đang đứng bên với hai tay khoanh lại — cũng khá tự hào về chồng mình — trong khi Miggs giữ chiếc mũ và thanh gươm của ông bằng một cánh tay duỗi thẳng, cứ như thể nghi ngờ rằng thanh gươm có thể tự động đâm thủng bụng ai đó; ‘nhưng đừng bao giờ lấy chồng làm lính đấy, con gái cưng của bố nhé.’
Dolly không hỏi tại sao không, cũng chẳng thốt lên lời nào, mà cúi thật thấp đầu xuống để thắt dải băng cho ông.
‘Bố chưa bao giờ mặc bộ đồ này,’ Gabriel chân chất nói, ‘mà không nghĩ đến tội nghiệp Joe Willet. Bố rất quý Joe; nó luôn là đứa con cưng của bố. Tội nghiệp Joe! — Ôi trời ơi con gái, đừng thắt bố chặt quá thế.’
Dolly cười — hoàn toàn không giống nụ cười thường ngày của con bé — một tiếng cười kỳ lạ nhất trên đời — và càng cúi đầu thấp hơn nữa.
‘Tội nghiệp Joe!’ người thợ khóa lẩm bẩm một mình; ‘lúc nào tao cũng ước gì nó đã tìm đến tao. Lẽ ra tao đã có thể dàn xếp ổn thỏa giữa bọn họ nếu nó làm thế. À mà! Lão già John đã phạm một sai lầm lớn trong cách đối xử với thằng bé đó — một sai lầm lớn. — Con gần thắt xong cái dải băng đó chưa hả con?’
Đúng là một cái dải băng may đo tồi tệ làm sao! Nó lại bị tuột ra và quét lê trên mặt đất kìa. Dolly đành phải quỳ xuống và làm lại từ đầu.
‘Đừng có bận tâm đến thằng bé nhà Willet nữa, hả Varden,’ vợ ông nhíu mày nói; ‘tôi nghĩ ông có thể tìm ra ai đó đáng để nói chuyện hơn đấy.’
Cô Miggs hắt xì một cái rõ to để bày tỏ sự đồng tình.
‘Thôi nào Martha,’ người thợ khóa kêu lên, ‘đừng có cay nghiệt với nó quá chứ. Nếu thằng bé thực sự đã chết, chúng ta hãy đối xử tử tế với ký ức về nó đi.’
‘Một kẻ đào tẩu và một tên vô lại!’ bà Varden phán xét.
Cô Miggs bày tỏ sự tán thành y như trước.
‘Một kẻ đào tẩu, mình ạ, chứ không phải một tên vô lại,’ người thợ khóa đáp bằng giọng dịu dàng. ‘Nó cư xử rất đàng hoàng, thằng Joe ấy — lúc nào cũng vậy — và là một chàng trai khôi ngô, nam tính. Đừng gọi nó là vô lại, Martha.’
Bà Varden ho khan — và Miggs cũng hùa theo.
‘Nó đã cố gắng hết sức để lấy được thiện cảm của em đấy, Martha, anh có thể đảm bảo với điều đó,’ người thợ khóa vừa mỉm cười vừa xoa cằm nói. ‘À! Nó đã làm thế đấy. Mới như ngày hôm qua thôi mà hình như nó đã theo chân anh ra tận cửa quán Maypole vào một tối nọ, và cầu xin anh đừng kể lại việc người ta đối xử với nó chẳng khác gì một đứa trẻ — ý nó là ở đây này, ở nhà mình ấy, mặc dù lúc đó anh nhớ là mình chẳng hiểu gì. “Và cô Dolly dạo này thế nào rồi thưa ngài?” thằng Joe hỏi,’ người thợ khóa tiếp tục, chìm đắm trong dòng suy tư đầy buồn bã, ‘À! Tội nghiệp Joe!’
‘Trời ạ, tôi xin tuyên bố,’ Miggs kêu lên. ‘Ôi! Chúa tôi ơi!’
‘Lại chuyện gì nữa thế?’ Gabriel quay phắt lại quát cô ta.
‘Ơ hay, nếu ở đây không có cô Dolly,’ cô hầu gái vừa nói vừa cúi người xuống để nhìn vào khuôn mặt cô, ‘đang tuôn rơi dòng lệ thế kia. Ồ thưa phu nhân! ồ thưa ngài. Quả thực chuyện này làm con hoảng hốt đến mức,’ cô nàng dễ xúc động kêu lên, đặt tay lên ngực để kìm nén nhịp đập loạn nhịp của trái tim, ‘rằng ngài chỉ cần dùng một chiếc lông chim cũng có thể đánh ngã con được.’
Người thợ khóa, sau khi liếc nhìn cô Miggs cứ như thể ông ước gì có thể tóm ngay một chiếc lông chim mang đến đây, liền ngước nhìn với đôi mắt trân trân trong lúc Dolly vội vã bước đi, theo sau là cô nàng đầy lòng trắc ẩn đó: rồi quay sang vợ, ông lắp bắp hỏi, ‘Dolly bị ốm à? Mình có làm gì không? Có phải lỗi của anh không?’
‘Lỗi của anh chứ còn gì nữa!’ bà V. trách móc. ‘Thôi — tốt nhất là ông mau biến đi cho khuất mắt.’
‘Tôi đã làm gì nào?’ tội nghiệp Gabriel thốt lên. ‘Đã thỏa thuận là không bao giờ được nhắc đến tên anh Edward nữa cơ mà, và tôi có nhắc gì đến cậu ta đâu, phải không?’
B bà Varden chỉ đáp lại rằng bà đã hết kiên nhẫn với ông rồi, và nguây nguẩy bỏ đi theo hai người kia. Người thợ khóa bất hạnh đành quấn dải băng quanh người, thắt gươm vào, đội mũ lên và lủi thủi bước ra ngoài.
‘Tôi chẳng giỏi giang gì trong mấy bài tập điều lệnh này đâu,’ ông lẩm bẩm trong miệng, ‘nhưng chắc tôi sẽ gặp ít rắc rối hơn với công việc này so với ở nhà. Ai sinh ra trên đời cũng có sứ mệnh riêng; xem ra phần việc của tôi là làm cho mọi phụ nữ khóc mà chẳng cần có lý do gì sất. Thật là oan gia quá đi mất!’
Nhưng ông đã quên bẵng đi mất trước khi đi đến cuối con đường, và tiếp tục bước đi với khuôn mặt rạng rỡ, gật đầu chào hỏi những người hàng xóm, và rải những lời chào thân ái đi khắp nơi như làn mưa xuân dịu ngọt.
