Đó là những suy nghĩ của người thợ khóa khi mới ngồi xuống góc ấm cúng, từ từ hoàn hồn sau một "lỗi thị giác" dễ chịu — dễ chịu vì nó do ngọn gió thốc thẳng vào mắt gây ra, khiến việc tìm một nơi trú ẩn khỏi thời tiết khắc nghiệt trở thành một quyết định vô cùng khôn ngoan và là bổn phận đối với bản thân, đồng thời cũng vì lý do ấy mà xúi giục ông cố làm trầm trọng thêm một tiếng ho húng hắng để ra vẻ mình đang mệt mỏi. Đó vẫn là những suy nghĩ của ông hơn một tiếng đồng hồ sau, khi bữa tối đã tàn mà ông vẫn ngồi với gương mặt rạng rỡ, vui vẻ ở chính cái góc ấm áp đó, lắng nghe tiếng kêu lanh lách như dế của chú Solomon Daisy nhỏ con, và tham gia vào những câu chuyện phiếm bên lò sưởi quán Maypole với một vai trò không hề tầm thường hay ít được nể trọng.
— Tôi chỉ mong hắn ta là một người tử tế, thế thôi — Solomon nói, kết lại hàng loạt phỏng đoán về vị khách lạ mà Gabriel vừa cùng mọi người bàn tán, qua đó khơi mào một cuộc tranh luận nghiêm túc; — Tôi chỉ mong hắn là một người tử tế.
— Ai mà chẳng mong thế, phải không nào? — người thợ khóa nhận xét.
— Riêng tôi thì không — Joe nói.
— Không ư! — Gabriel kêu lên.
— Không. Hắn đã quất tôi bằng roi, một tên hèn hạ, lúc hắn ngồi trên yên ngựa còn tôi đi bộ, và tôi sẽ hả dạ hơn nếu hắn lộ nguyên hình là kẻ mà tôi đang nghĩ.
— Thế hắn là kẻ thế nào, hở Joe?
— Chẳng ra gì đâu, thưa ông Varden. Cha có lắc đầu đi nữa thì con vẫn nói là chẳng ra gì, cứ cho là chẳng ra gì, và con sẵn sàng nói lại điều đó cả trăm lần, miễn là làm sao gã đó quay lại để nhận những đòn trừng phạt đáng đời.
— Câm miệng ngay, đồ hỗn láo — John Willet quát.
— Con không câm đâu, thưa cha. Chính tại cha mà hắn mới dám hành động như vậy. Thấy con bị đối xử như một đứa trẻ, bị dồn ép như một kẻ ngốc, hắn mới dám lên mặt và giở thói hống hách với một kẻ mà hắn nghĩ — và có lẽ cũng có quyền nghĩ — chẳng có nổi một hạt dũng khí trong người. Nhưng hắn đã nhầm, con sẽ cho hắn thấy điều đó, và con sẽ cho tất cả các người thấy chẳng mấy chốc nữa đâu.
— Thằng bé này có biết nó đang nói gì không hở trời! — John Willet kinh ngạc thốt lên.
— Thưa cha — Joe đáp — con biết rõ mình đang nói gì và có ý gì — còn rõ hơn cả cha khi cha nghe con nói ấy chứ. Con có thể chịu đựng được cha, nhưng con không thể chịu nổi sự khinh miệt mà cách đối xử của cha mang lại cho con từ những người khác mỗi ngày. Hãy nhìn những thanh niên khác bằng tuổi con xem. Họ có sự tự do, có ý chí, có quyền lên tiếng hay không? Hay họ buộc phải ngồi câm như hến và bị sai bảo đủ điều cho đến khi trở thành trò cười cho cả người trẻ lẫn người già? Tên con đã trở thành cửa miệng ở cả cái xứ Chigwell này rồi, và con nói — thà con nói ra bây giờ còn hơn là đợi đến lúc cha chết và con vớ được tiền của cha — con nói rằng chẳng mấy chốc nữa con sẽ bị dồn đến mức phải phá bỏ những xiềng xích này, và đến khi con làm vậy, người mà cha phải trách sẽ không phải ai khác ngoài chính bản thân cha mà thôi.
John Willet ngỡ ngàng đến mức trước sự phẫn nộ và táo tợn của cậu con quý tử, ông ngồi thẫn thờ như kẻ mất hồn, trân trân nhìn cái nồi đun nước với vẻ mặt nực cười, cố gắng nhưng hoàn toàn vô ích trong việc thu gom những suy nghĩ chậm chạp của mình để tìm ra một câu đáp trả. Những vị khách, cũng chẳng kém phần hoang mang, đều rơi vào cảnh ngợi câm lặng; và cuối cùng, sau vô số lời chia sẻ nửa vời lầm bầm cùng vài nhời khuyên nhủ, họ đứng dậy ra về, trong lúc hơi men vẫn còn đang chế choáng.
Chỉ có người thợ khóa chân chất là cất lời khuyên nhủ đôi điều rành mạch và hợp lẽ phải với cả hai bố con, giục John Willet nhớ rằng Joe đã gần đến tuổi trưởng thành và không nên kìm kẹp quá chặt, đồng thời khuyên chính Joe hãy chịu khó nhẫn nhịn trước những tính khí thất thường của cha mình, thay vì nổi loạn không đúng lúc thì nên tìm cách hóa giải bằng những lời lẽ ôn hòa. Lời khuyên này được đón nhận như hầu hết những lời khuyên tương tự trên đời. Với John Willet, nó gần như chẳng tạo được ấn tượng gì mấy so với tấm biển hiệu treo ngoài cửa, trong khi Joe, dẫu đón nhận với thái độ thiện chí nhất, bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhưng vẫn nhã nhặn ngầm khẳng định rằng cậu sẽ đi theo con đường riêng của mình mà không chịu ảnh hưởng bởi bất kỳ ai.
— Ông vẫn luôn là một người bạn rất tốt với tôi, thưa ông Varden — cậu nói khi hai người đang đứng ngoài hiên, lúc người thợ khóa chuẩn bị hành lý để lên đường về nhà — Tôi rất cảm kích vì những lời ông vừa nói, nhưng đã đến lúc Maypole và tôi chuẩn bị chia tay nhau rồi.
— Hòn đá lăn đi không bám rêu được đâu, Joe ạ — Gabriel nói.
— Cột mốc bên đường thì cũng có bám rêu mấy đâu — Joe đáp. — Tôi ở đây cũng chẳng khác gì cột mốc, và hiểu biết về thế giới cũng chỉ đến thế mà thôi.
— Vậy thì, anh định làm gì, hở Joe? — người thợ khóa tiếp lời, vừa đưa tay vuốt cằm ngẫm nghĩ. — Anh có thể làm nghề gì? Anh có thể đi đâu được chứ?
— Tôi đành phó mặc cho số phận thôi, thưa ông Varden.
— Một thứ để phó thác tồi tệ lắm, Joe ạ. Tôi không thích thế đâu. Khi chúng tôi bàn chuyện tìm chồng cho con bé nhà tôi, tôi vẫn thường dặn nó không bao giờ được phó mặc cho vận may, mà phải chắc chắn từ trước rằng mình chọn được một người đàn ông tốt thực sự, và khi ấy may mắn sẽ chẳng thể làm hại hay quật ngã nổi nó. Cậu đang hí hoay cái gì thế, Joe? Bộ dây cương có chỗ nào bị đứt à?
— Không, không — Joe đáp, dù đang bận rộn một cách kỳ lạ với việc thắt dây và cài khóa — Cô Dolly dạo này vẫn khỏe chứ ạ?
— Vẫn khỏe mạnh, cảm ơn cậu. Con bé trông xinh xắn và ngoan ngoãn lắm.
— Cô ấy lúc nào cũng được cả hai điều đó, thưa ông—
— Đúng thế thật, tạ ơn Chúa!
— Tôi hy vọng — Joe ngập ngừng nói — rằng ông sẽ không kể lại câu chuyện này — câu chuyện tôi bị đánh như một đứa trẻ con mà họ muốn áp đặt lên tôi — ít ra là cho đến khi tôi gặp lại gã đó và tính sổ xong xuôi. Lúc ấy kể lại nghe sẽ hay hơn.
— Chứ tôi đi kể cho ai nghe cơ chứ? — Gabriel đáp. — Ở đây ai cũng biết chuyện rồi, mà tôi chắc cũng chẳng gặp ai khác quan tâm đến chuyện đó đâu.
— Nói cũng phải — anh thanh niên thở dài. — Tôi quên bẵng mất. Vâng, đúng thế thật!
Nói đoạn, cậu ngẩng mặt lên, khuôn mặt đỏ bừng — chắc hẳn là do việc loay hoay thắt dây buộc khóa vừa rồi — rồi trao dây cương lại cho ông cụ lúc này đã ngồi lên xe, thở dài thêm lần nữa và chúc ông ngủ ngon.
— Ngủ ngon nhé! — Gabriel gọi với lại. — Giờ thì hãy suy nghĩ thấu đáo hơn về những điều chúng ta vừa nói; đừng có liều lĩnh, cậu bạn tốt nhé! Tôi rất quý cậu và không muốn thấy cậu tự hủy hoại tương lai đâu. Chúc ngủ ngon!
Đáp lại lời chào ấm áp bằng tất cả thiện chí, Joe Willet nán lại cho đến khi tiếng bánh xe tàn hẳn trong tai, rồi thẫn thờ lắc đầu bước ngược vào nhà.
Gabriel Varden lên đường trở về London, trong đầu miên man bao suy nghĩ, và nhất là nghĩ xem phải dùng những từ ngữ hoa mỹ nào để thuật lại cuộc phiêu lưu của mình, qua đó giải trình thật xuôi tai với bà Varden về chuyến viếng thăm quán Maypole bất chấp những giao ước nghiêm ngặt giữa hai vợ chồng. Suy nghĩ không chỉ sinh ra suy nghĩ, mà đôi khi còn mang lại cả cơn buồn ngủ, và người thợ khóa càng suy ngẫm nhiều thì lại càng ngáy ngủ hơn.
Một người có thể hoàn toàn tỉnh táo — hoặc ít ra là vẫn vững vàng bước đi trên ranh giới mong manh giữa sự tỉnh táo hoàn toàn và cơn chế choáng nhẹ — nhưng vẫn cảm thấy một thôi thúc mạnh mẽ muốn hòa trộn những sự việc hiện tại với những thứ chẳng mảy hoang đường liên quan đến chúng; muốn lẫn lộn mọi cân nhắc về con người, sự vật, thời gian và địa điểm; rồi nhồi nhét những suy nghĩ rời rạc của mình vào một thứ kính vạn hoa trong tâm trí, tạo ra những sự kết hợp bất ngờ chẳng kém phần thoáng qua. Đó chính là trạng thái của Gabriel Varden khi ông gà gật ngủ gù, phó mặc cho con ngựa quen đường tự sải bước, cứ thế vô thức vượt qua quãng đường và ngày càng tiến gần hơn về nhà. Ông đã từng giật mình tỉnh giấc một lần khi con ngựa dừng lại chờ người ta mở cửa trạm thu phí, và dõng dạc thét lớn một câu “chúc ngủ ngon!” với người gác cổng; nhưng khi ấy ông vừa tỉnh dậy từ một giấc mơ về việc cạy ổ khóa trong bụng của Đại Hãn, và ngay cả khi đã tỉnh hẳn, ông vẫn nhập nhèm lẫn lộn người gác cổng với bà mẹ vợ đã khuất cách đó hai mươi năm. Thế nên, chẳng có gì ngạc nhiên khi ông nhanh chóng chìm vào giấc ngủ trở lại, cứ thế gà gật nặng nhề bước đi, hoàn toàn vô cảm trước chặng đường mình đang đi qua.
Và giờ đây, ông đã đến gần đại đô thị, hiện ra trải rộng trước mặt như một bóng đen khổng lồ trên mặt đất, nhuốm bầu không khí lờ đờ bằng một thứ ánh sáng trầm đục, minh chứng cho những mê cung đường phố, cửa hàng cùng dòng người bận rộn ngược xuôi. Lại càng tiến gần hơn nữa, thứ hào quang ấy bắt đầu mờ dần, và những nguyên nhân tạo ra nó cũng chầm chậm lộ diện. Những con đường dài nghèo nàn ánh sáng thấp thoáng hiện ra, lác đác đây đó vài đốm sáng hơn nơi ngọn đèn được quây lại quanh một quảng trường, khu chợ hay một tòa nhà lớn; một lát sau, chúng trở nên rõ nét hơn, và bản thân những ngọn đèn cũng dần hiện hình; những đốm vàng nhỏ xíu, trông như thể đang bị dập tắt nhanh chóng từng cái một khi các vật cản dọc đường che khuất tầm nhìn. Rồi, những âm thanh bắt đầu nổi lên — tiếng chuông đồng hồ nhà thờ điểm, tiếng chó sủa văng vẳng từ xa, tiếng mớn trớn ồn ào của xe cộ trên đường phố; rồi những hình thù dần hiện rõ — những ngọn tháp cao lừng lững giữa không trung, những mái nhà nhấp nhô đè nặng bởi những chiếc ống khói; rồi tiếng động lớn dần thành một thứ âm thanh vang dội hơn, hình dáng vạn vật càng thêm rõ nét và đông đúc, và London — hiện lên trong bóng tối nhờ thứ ánh sáng leo lắt của chính nó chứ chẳng phải ánh sáng từ trời cao — đã ở ngay trước mắt.
Tuy nhiên, người thợ khóa hoàn toàn không hay biết về sự hiện diện gần kề ấy, vẫn đang gà gật nửa tỉnh nửa mê thì một tiếng thét lớn cách đó không xa đã khiến ông giật mình bừng tỉnh.
Trong chốc lát, ông ngó quanh quáng như một kẻ vừa bị ném đến một xứ sở lạ lẫm trong giấc ngủ, nhưng rồi nhanh chóng nhận ra những quen thuộc, lờ đờ dụi mắt và suýt chút nữa đã chìm vào giấc ngủ trở lại nếu như tiếng thét ấy không vang lên lần nữa — không chỉ một, hai hay ba lần, mà rất nhiều lần, và lần sau dường như càng lúc càng phẫn uất, thiết tha hơn. Hoàn toàn tỉnh táo, Gabriel vốn là một người gan dạ và không dễ gì sợ hãi, liền phi thẳng ngựa đến nơi phát ra tiếng kêu, giục giã con ngựa nhỏ phi nước đại như thể đang chạy đua với tử thần.
Sự tình quả thực vô cùng nghiêm trọng, bởi khi đến nơi phát ra tiếng gào thét, ông trông thấy bóng một người đàn ông đang nằm bất động trên vòm hè phố, và lảng vảng xung quanh là một kẻ khác đang cầm đuốc trên tay, quơ quất điên cuồng giữa không khí trong nỗi nôn nóng hoang dại, đồng thời liên tục gào thét cầu cứu thứ đã kéo chân người thợ khóa đến đây.
— Có chuyện gì thế này? — ông cụ vừa nói vừa xuống ngựa. — Thế này là thế nào... ớ kìa... Barnaby?
Kẻ cầm đuốc hất mái tóc dài xõa xượi ra khỏi mắt, chồm sát mặt vào mặt người thợ khóa, đăm đăm nhìn ông bằng ánh mắt tố cáo cả một câu chuyện dài.
— Cậu nhận ra tôi chứ, Barnaby? — Varden hỏi.
Cậu ta gật đầu — không chỉ một hay hai lần, mà đến cả chục lần, với một vẻ phóng đại kỳ quái khiến cái đầu cứ lắc lư hoài nếu như người thợ khóa không giơ ngón tay lên, trừng mắt nhìn thẳng vào cậu khiến cậu phải dừng lại; đoạn ông chỉ tay về phía cái xác với ánh mắt dò hỏi.
— Có máu dính trên người hắn — Barnaby rùng mình nói. — Làm tôi thấy buồn nôn quá!
— Vết máu từ đâu ra vậy? — Varden gặng hỏi.
— Gươm, gươm, gươm! — cậu ta hung hăng đáp lại, dùng tay mô phỏng động tác đâm kiếm.
— Hắn bị cướp à? — người thợ khóa hỏi.
Barnaby tóm lấy cánh tay ông, gật đầu ra hiệu “Có”; rồi chỉ tay hướng về phía thành phố.
— Ồ! — ông cụ thốt lên, cúi người xuống cái xác rồi ngoảnh đầu nhìn vào gương mặt tái nhợt của Barnaby đang được thắp sáng kỳ lạ bởi một thứ ánh sáng KHÔNG PHẢI xuất phát từ trí tuệ. — Tên cướp đã chạy theo hướng đó phải không? Thôi được rồi, tạm thời đừng bận tâm chuyện đó nữa. Hãy chĩa ngọn đuốc về phía này — lùi ra xa một chút — đúng rồi. Giờ thì đứng yên đấy để tôi xem xét xem hắn bị thương nặng nhẹ thế nào.
Nói rồi, ông chăm chú kiểm tra kỹ hơn thân hình đang nằm sõng soài dưới đất, trong khi Barnaby, tay vẫn cầm đuốc theo đúng lời dặn, đứng lặng nhìn với vẻ tò mò bị cuốn hút nhưng đồng thời cũng bị xua đuổi bởi một thứ kinh hoàng thầm kín và mãnh liệt đang làm gân cốt cậu co giật khắp người.
Khi cậu đứng đó vào khoảnh khắc ấy, nửa rụt rè lùi lại nửa chồm về phía trước, cả gương mặt lẫn vóc dáng đều hiện lên trọn vẹn dưới thứ ánh sáng gay gắt của ngọn đuốc, rõ mồn một chẳng khác nào giữa ban ngày. Cậu độ chừng hai mươi ba tuổi, dẫu hơi gầy nhưng dáng người cao ráo và vạm vỡ. Mái tóc đỏ rực, dày buông xõa lộn xộn quanh mặt và bờ vai, mang lại cho ánh nhìn láo liên của cậu một vẻ gì đó phi trần thế — càng được tô đậm thêm bởi làn da tái mét và ánh nhìn đờ đẫn, sáng đục của đôi mắt lồi to. Dù diện mạo có phần giật gân, các đường nét trên khuôn mặt lại khá thanh tú, và thoảng đâu đó nét sầu muộn trong vẻ ngoài hốc hác, phờ phạc ấy. Thế nhưng, sự vắng bóng của linh hồn ở một kẻ còn sống mới là điều đáng sợ biết bao so với một kẻ đã chết; và ở bất hạnh nhân này, những năng lực cao quý nhất đã hoàn toàn biến mất.
Bộ y phục cậu mặc có màu xanh lá, được viền tua rua sặc sỡ một cách vụng về đây đó — hình như do chính tay cậu tự làm — chỗ nào vải rách nát và bám bẩn nhất thì ren lại sáng chói nhất, còn chỗ nào vải còn tốt thì ren lại lèo tèo nhất. Một đôi ren cổ tay diêm dúa đung đưa ở cổ tay, trong khi phần cổ gần như để trần. Cậu cài lên mũ một chùm lông công, nhưng chúng đã rũ rượi, gãy gục và nay đang lê thê rũ xuống tận lưng. Buông thõng bên hông là cán thép của một thanh kiếm cổ chẳng có lấy vỏ lẫn lưỡi; vài dải ruy băng đủ màu cùng dăm món đồ chơi bằng thủy tinh rẻ tiền đã hoàn thiện phần trang trí cho bộ trang phục kỳ quặc ấy. Kiểu dáng rối rắm, lộn xộn của tất cả những mảnh vải chắp vá tạo nên bộ đồ đã tố cáo, chẳng kém gì dáng vẻ sốT sắng và bồn chồn của cậu, một tâm trí đang loạn nhịp, để rồi qua một sự tương phản lố bịch càng làm nổi bật và tôn lên nét hoang dã đầy ấn tượng trên khuôn mặt.
— Barnaby — người thợ khóa nói sau một hồi kiểm tra nhanh chóng nhưng cẩn thận — gã này chưa chết, nhưng hắn bị một vết thương ở mạn sườn và đang ngất lịm đi.
— Tôi biết hắn, tôi biết hắn chứ! — Barnaby reo lên, vỗ tay đen đét.
— Biết ư? — người thợ khóa lặp lại.
— Suỵt! — Barnaby đặt ngón tay lên môi. — Hôm nay hắn ra ngoài để đi tán tỉnh đấy. Dù có ai cho một đồng guinea vàng sáng rực tôi cũng chẳng đời nào muốn hắn không bao giờ được đi tán tỉnh nữa, bởi vì nếu thế, một đôi mắt nào đó sẽ phải mờ đi trong khi giờ chúng đang sáng như — kìa, cứ nhắc đến mắt là mấy vì sao lại mọc lên kìa! Mắt của ai thế nhỉ? Nếu đó là mắt thiên thần, tại sao chúng lại nhìn xuống đây và chứng kiến những người tốt bị thương, để rồi suốt đêm cứ chớp chớp lấp lánh mãi thế?
— Chúa hãy rủ lòng thương người ngốc nghếch này — vị thợ khóa bối rối lẩm bẩm; — liệu cậu ta có quen biết quý ông này chăng? Nhà mẹ cậu ta cũng ở gần đây thôi; tốt nhất tôi nên xem bà ấy có nhận ra hắn là ai không. Này Barnaby, giúp tôi đưa hắn lên xe rồi chúng ta cùng về nhà nào.
— Tôi không chạm vào hắn đâu! — gã khờ lùi phắt lại, rùng mình như thể đang trải qua một cơn co giật mạnh; — hắn dính máu kìa!
— Ta biết đó là bản tính của cậu ta — người thợ khóa lẩm bẩm, — ép buộc cậu ta thì thật nhẫn tâm, nhưng ta buộc phải nhờ cậy thôi. Này Barnaby — Barnaby ngoan — Barnaby quý mến — nếu cậu quen quý ông này, thì vì tính mạng của hắn và của tất cả những ai yêu quý hắn, hãy giúp tôi xốc hắn dậy và đặt nằm xuống nào.
— Vậy hãy che hắn lại, bọc hắn thật kín vào — đừng để tôi nhìn thấy — ngửi thấy — hay nghe thấy từ đó. Đừng thốt ra từ ấy — đừng mà!
— Không, không, ta sẽ không nói đâu. Kìa, cậu thấy chưa, hắn được che kín rồi đấy. Nhẹ nhàng thôi. Giỏi lắm, giỏi lắm!
Họ đặt hắn lên xe rất dễ dàng, bởi Barnaby vừa khỏe mạnh lại nhanh nhẹn, nhưng suốt quãng thời gian loay hoay đó, cậu run lẩy bẩy từ đầu đến chân và rõ ràng đang trải qua một cơn kinh hoàng tột độ.
Làm xong xuôi đâu đấy, và người bị thương đã được trùm kín bằng chiếc áo khoác dày của chính Varden được cởi ra để dùng vào việc ấy, họ tiếp tục lên đường với bước chân rảo nhanh: Barnaby vui vẻ đếm từng vì sao trên đầu ngón tay, còn Gabriel thầm tự chúc mừng bản thân vì giờ đây ông đã có trong tay một câu chuyện phiêu lưu đủ sức bịt miệng bà Varden về cái quán Maypole trong tối nay, nếu không thì đàn bà chẳng còn lấy một chút tin tưởng nào được nữa.
