Hãy để lại sau lưng kẻ được thế gian ưu ái, đón tiếp nồng hậu và ca tụng hết lời; kẻ từng trải và lọc lõi bậc nhất đời này, chưa từng tự hạ mình bằng một hành động kém phẩm giá, nhưng cũng chưa từng làm nổi một việc nên ơn nghĩa nam nhi; đang nằm ngủ mỉm cười—bởi ngay cả giấc ngủ, dẫu chẳng làm thay đổi mấy nét mặt đầy giả dối ấy, cũng hóa thành một thứ giả hình lạnh lùng và theo lề thói—chúng ta hãy bước theo chân hai người lữ hành chậm chạp đang đi bộ hướng về Chigwell.
Barnaby và mẹ cậu. Tất nhiên, đồng hành cùng họ có cả chú quạ Grip.
Người góa phụ, với người mà mỗi dặm đường đầy nhọc nhằn dường như dài hơn dặm trước, lê bước mệt mỏi; trong khi Barnaby, nương theo mọi ngẫu hứng bất chợt, lúc bay nhảy chỗ này chỗ khác, lúc bỏ lại mẹ phía sau xa tắp, lúc lại tụt lại thật xa, lúc lao vút vào một lối rẽ hay con đường mòn nào đó để mặc mẹ lủi thủi dò dẫm bước đi một mình, cho đến khi đột ngột lén lút ló dạng và xuất hiện trước mặt bà với một tiếng hò reo hoang dã đầy thích thú, đúng như bản tính ngổ ngáo và thất thường của cậu. Lúc thì cậu cành cao gọi với xuống từ chạc cây chót vót bên vệ đường; lúc lại dùng cây gậy dài làm sào nhảy, bay vèo qua mương nước, hàng rào hay cửa gỗ năm thanh; lúc thì chạy với tốc độ đến ngạc nhiên suốt một dặm hoặc hơn trên đoạn đường thẳng, rồi dừng chân, đùa giỡn cùng Grip trên một thảm cỏ cho đến khi bà bước tới. Đó là những niềm vui của cậu; và khi người mẹ kiên nhẫn nghe thấy giọng nói vui tươi ấy, hay nhìn vào gương mặt ửng hồng khỏe mạnh của con, bà chẳng hề muốn bớt đi dù chỉ một lời hay tiếng thở dài buồn bã, dẫu mỗi niềm vui ấy mang đến cho bà nỗi thống khổ ngang bằng mức độ nó mang lại niềm hạnh phúc cho cậu.
Được ngắm nhìn niềm vui thật đáng quý, miễn là nó tự do, hoang dã và giữa thiên nhiên khoáng đạt, dẫu đó chỉ là niềm vui của một kẻ khờ. Thật đáng quý khi biết rằng Trời cao vẫn để lại khả năng hân hoan trong lồng ngực của một sinh linh như thế; thật an tâm khi biết rằng, dẫu loài người có dập tắt năng lực ấy ở đồng loại dễ dàng đến đâu, thì Đấng Sáng Tạo vĩ đại của nhân loại vẫn ban nó cho cả những tạo vật bị khinh miệt và hắt hủi nhất. Ai mà chẳng thà nhìn một kẻ ngơ ngẩn tội nghiệp hạnh phúc dưới ánh mặt trời, còn hơn một bậc hiền triết đang héo mòn trong xà lim tăm tối!
Hỡi những con người u ám và khắc khổ, những kẻ luôn tô vẽ gương mặt của Đấng Từ Bi Vô Biên bằng một vẻ cau mày vĩnh cửu; hãy đọc trong Cuốn Sách Vĩnh Hằng đang mở rộng trước mắt các bạn bài học mà nó muốn truyền dạy. Những bức tranh của nó không mang sắc màu đen tối và ảm đạm, mà rực rỡ và ấm áp; âm nhạc của nó—trừ khi bị tiếng thở than của các người át đi—không chứa đựng tiếng thở dài và rên rỉ, mà là những khúc ca và âm thanh vui tươi. Hãy lắng nghe muôn vàn âm thanh giữa làn gió mùa hè, và tìm xem có âm thanh nào ảm đạm như chính các người. Hãy nhớ lại, nếu có thể, cảm giác hy vọng và niềm vui mà mỗi bình minh thức tỉnh trong lồng ngực của mọi đồng loại chưa đánh mất bản tính nguyên thủy; và hãy học lấy đôi chút khom ngoan ngay từ những kẻ khờ khạo, khi tâm hồn họ được nâng bổng lên chẳng vì lý do gì, bởi tất cả niềm vui và hạnh phúc mà nó mang lại.
Lồng ngực người góa phụ tràn ngập âu lo, oằn nặng nỗi sợ hãi và niềm đau khuất lấp; nhưng sự vui vẻ trong tim đứa con trai đã sưởi ấm lòng bà, làm dịu đi chặng đường dài. Thỉnh thoảng, cậu bảo bà tựa vào tay mình, bước sóng đôi thật vững vàng cùng bà một đoạn ngắn; nhưng bản tính cậu vốn hay lang thang đông tây, và bà thích nhìn cậu tự do hạnh phúc hơn là bắt cậu ở bên cạnh, bởi bà thương con hơn chính bản thân mình.
Bà đã rời khỏi nơi họ đang hướng về, ngay sau biến cố đã đảo lộn toàn bộ cuộc đời bà; và suốt hai mươi hai năm qua chưa từng có đủ dũng khí để đặt chân trở lại. Đó là ngôi làng chôn nhau cắt rốn của bà. Biết bao ký ức ùa về trong tâm trí khi nơi ấy hiện ra trước mắt!
Hai mươi hai năm. Toàn bộ cuộc đời và câu chuyện về đứa con trai của bà. Lần cuối cùng bà ngoảnh lại nhìn những mái nhà lấp ló sau rặng cây ấy, bà đang ẵm nó trên tay, một đứa trẻ sơ sinh. Từ dạo ấy, biết bao lần bà đã ngồi bên con suốt đêm ngày, mỏi mòn chờ đợi một tia minh mẫn chẳng bao giờ đến; biết bao lần bà đã sợ hãi, hoài nghi, rồi lại hy vọng, mãi lâu sau khi sự thật phũ phàng đã giáng xuống đầu bà! Những mưu mẹo nhỏ nhặt bà từng nghĩ ra để thử con, những dấu hiệu nhỏ bé con từng biểu lộ theo cách trẻ con—không phải sự đần độn mà là něu gì đó tồi tệ hơn nhiều, đầy quái gở và lọc lừa chẳng giống trẻ con chút nào—ùa về sống động như thể chỉ mới ngày hôm qua. Căn phòng họ từng gắn bó; chốn đặt chiếc nôi của con; hình bóng con với khuôn mặt già nua tựa yêu tinh nhưng luôn vô cùng thân thương, đang đờ đẫn nhìn bà bằng ánh mắt hoang dại, trống rỗng và ê a cất lên câu hát ngọng nghịu khi bà ngồi bên ru hời; từng chi tiết nhỏ nhặt nhất thời thơ ấu của con cứ thế dồn dập kéo về, và có lẽ, những điềun nhỏ nhặt nhất lại hiện lên rõ mồn một nhất.
Cả tuổi thơ lớn hơn của con nữa; những tưởng tượng kỳ lạ con từng có; nỗi sợ hãi trước những thứ vô tri—những món đồ quen thuộc được con thổi hồn vào sự sống; quá trình bộc lộ chậm chạp và từ từ của nỗi kinh hoàng ấy, cái mầm mống đã gặm nhấm trí tuệ u tối của con ngay từ trước khi chào đời; cách mà giữa muôn vàn cay đắng, bà vẫn tìm thấy chút hy vọng và niềm ủi an từ việc con không giống những đứa trẻ khác, rồi cứ thế suýt tin vào sự phát triển chậm chạp ở trí tuệ con cho đến khi con trưởng thành, và tuổi thơ của con cứ thế khép lại vĩnh viễn; hết lớp này đến lớp khác, bao ký ức cũ kỹ ấy trỗi dậy trong lòng bà, mãnh liệt sau giấc ngủ dài và cay đắng hơn bao giờ hết.
Bà nắm tay con bước nhanh qua con đường làng. Nơi ấy vẫn y như xưa, nhưng đồng thời cũng khác lạ, mang một vẻ bầu không khí khác. Sự thay đổi nằm ở chính bà, chứ không phải nơi này; nhưng bà chẳng hề nghĩ đến điều đó, chỉ ngẩn ngơ tự hỏi sự đổi thay nằm ở đâu, vì sao và đó là gì.
Mọi người đều biết Barnaby, và lũ trẻ trong làng túa ra vây quanh cậu—như bà nhớ lại mình từng làm cùng cha mẹ chúng khi vây quanh một gã ăn mày khờ khạo nào đó, thuở cô còn là một đứa trẻ. Chẳng ai nhận ra bà; họ lần lượt đi qua từng ngôi nhà, khoảng sân, khu vườn quen thuộc; rồi rẽ vào các cánh đồng, chẳng mấy chốc lại chỉ còn trơ trọi một mình.
The Warren là điểm đến cuối cùng của chuyến đi. Ông Haredale đang đi dạo trong vườn, nhìn thấy họ qua cánh cổng sắt, liền mở khóa và mời họ vào theo lối đó.
“Cuối cùng cô cũng đủ can đảm để ghé thăm chốn cũ rồi đấy,” ông nói với người góa phụ. “Tôi rất mừng vì cô đã đến.”
“Thưa ngài, lần đầu tiên, và cũng là lần cuối cùng,” bà đáp.
“Lần đầu tiên sau nhiều năm, nhưng không phải lần cuối chứ?”
“Chính là lần cuối cùng.”
“Ý cô là,” ông Haredale nói, nhìn bà với vẻ hơi ngạc nhiên, “rằng sau khi đã cố gắng đến mức này, cô lại quyết tâm không kiên trì nữa mà lại muốn quay về chốn cũ ư? Điều này không xứng với cô đâu. Tôi từng nhiều lần bảo cô nên quay lại đây. Tôi biết cô sẽ sống hạnh phúc hơn ở đây so với bất cứ nơi nào khác. Còn Barnaby, nơi này chính là nhà của nó.”
“Và của cả Grip nữa,” Barnaby nói, giơ chiếc giỏ đang mở ra. Chú quạ từ tốn nhảy ra, đậu lên vai cậu, hướng về phía ông Haredale và cất tiếng—có lẽ như một lời gợi ý rằng chút đồ ăn thức uống thanh đạm lúc này sẽ rất được hoan nghênh—“Polly pha nước ấm đi, chúng ta cùng uống trà nào!”
“Hãy nghe tôi, Mary,” ông Haredale dịu dàng nói, ra hiệu cho bà đi cùng mình về phía ngôi nhà. “Cuộc đời cô là một tấm gương về sự nhẫn nại và kiên cường, ngoại trừ điểm duy nhất này, điều từng nhiều lần khiến tôi vô cùng đau lòng. Chỉ riêng việc biết rằng cô đã bị cuốn một cách tàn nhẫn vào thảm kịch cướp đi người anh trai duy nhất của tôi và người cha của Emma, cũng đã là quá đủ rồi, hà cớ gì cô cứ phải ngầm quy trách nhiệm (như đôi khi tôi thấy cô làm) rằng chúng tôi có liên quan đến kẻ đã gây ra tai họa chung này.”
“Quy trách nhiệm ngài với y sao, thưa ngài!” bà kêu lên.
“Thực sự,” ông Haredale nói, “tôi nghĩ cô có làm thế. Tôi gần như tin rằng vì chồng cô gắn bó bằng quá nhiều ân tình với họ hàng của chúng tôi, và đã hy sinh trong sứ mệnh bảo vệ họ, nên phần nào cô đã liên kết chúng tôi với kẻ sát nhân ấy.”
“Trời ơi!” bà đáp. “Ngài hiểu lầm lòng tôi biết mấy, thưa ngài. Ngài chẳng hề biết sự thật đâu!”
“Cô cảm thấy vậy cũng là điều dễ hiểu; rất có thể cô làm thế mà chính mình không nhận ra,” ông Haredale nói, dường như đang tự lẩm bẩm với chính mình nhiều hơn là nói với bà. “Gia đình chúng ta là một dòng họ sa sút. Tiền tài, dẫu có vung tay ban phát hào phóng đến đâu, cũng chỉ là một sự đền bù nghèo nàn cho những đau khổ như của cô; và nếu nhỏ giọt qua những đôi bàn tay túng thiếu, eo hẹp như chúng tôi, nó lại trở thành một sự chế nhạo thảm hại. Chúa biết là tôi cảm thấy như vậy,” ông nói thêm vẻ vội vã. “Thế thì sao tôi lại phải ngạc nhiên nếu cô cũng nghĩ thế chứ!”
“Thưa ngài quý mến, ngài thực sự đã hiểu lầm tôi,” bà đáp lại với vẻ hết sức chân tình; “và rồi khi ngài nghe điều tôi xin phép được giãi bày—”
“Tôi sẽ thấy những hoài nghi của mình được xác thực chứ?” ông nói, nhận ra bà đang ngập ngừng và bối rối. “Thôi được!”
Ông bước nhanh hơn vài bước, nhưng rồi lại quay về sánh bước bên bà và nói:
“Thế ra cô cất công lặn lội đến đây tận chốn này, chỉ để nói chuyện với tôi thôi sao?”
Bà đáp, “Vâng.”
“Nguyền rủa thay,” ông lẩm bẩm, “cái hoàn cảnh thảm hại của những kẻ ăn mày kiêu ngạo chúng ta, kẻ nghèo lẫn người giàu đều cách xa một khoảng; một bên thì buộc phải đối xử với ta bằng một vẻ tôn kính lạnh lùng; bên kia thì ban ơn bố thí trong từng hành vi lời nói, và càng tỏ ra xa cách bao nhiêu khi họ đến gần bấy nhiêu.—Này, nếu việc phá vỡ chuỗi thói quen được tôi luyện suốt hai mươi hai năm trời vì mục đích nhỏ nhoi này là một sự dằn vặt đối với cô (mà chắc chắn là thế), sao cô không cho tôi biết nguyện vọng của mình, và yêu cầu tôi đến gặp cô?”
“Thời gian không cho phép, thưa ngài,” cô đáp. “Con tim tôi chỉ vừa đưa ra quyết định vào tối qua, và khi đã quyết, tôi cảm thấy mình không được phép lãng phí một ngày—một ngày! hay thậm chí một giờ—để được diện kiến ngài.”
Họ đã đi đến ngôi nhà tự lúc nào. Ông Haredale dừng lại giây lát, nhìn bà với vẻ ngạc nhiên trước sự quyết đoán trong thái độ của bà. Tuy nhiên, nhận ra bà không hề chú ý đến mình mà đang ngước nhìn lên những bức tường cổ kính với vẻ rùng mình—nơi gợi lại trong tâm trí bà biết bao nỗi kinh hoàng—ông dẫn bà qua chiếc cầu thang riêng vào phòng đọc sách của mình, nơi Emma đang ngồi đọc sách bên cửa sổ.
Thiếu nữ, nhìn thấy có người đến, vội đứng dậy gấp sách lại, và bằng rất nhiều lời lẽ ân cần cùng những giọt nước mắt, dành cho bà một sự chào đón nồng nhiệt và chân thành. Nhưng người góa phụ rụt rè né tránh cái ôm ấy như thể đang sợ hãi cô, rồi lả đi, run rẩy ngồi thụp xuống một chiếc ghế.
“Đó là cảm giác khi quay lại chốn này sau quãng thời gian dài xa cách,” Emma dịu dàng nói. “Xin hãy rung chuông đi, chú yêu quý—hoặc để con—Barnaby sẽ tự chạy đi xin chút rượu vang—”
“Không đời nào,” bà kêu lên. “Nó sẽ mang một thứ vị khác—tôi không tài nào chạm vào được. Tôi chỉ muốn nghỉ ngơi một phút thôi. Chẳng cần gì hơn thế.”
Cô Haredale đứng cạnh chiếc ghế, nhìn bà với niềm thương cảm lặng thầm. Bà đứng yên lặng một lát; rồi đứng dậy quay sang ông Haredale, người đã ngồi xuống chiếc ghế bành và đang đăm đăm quan sát bà.
Nhớ lại câu chuyện gắn liền với dinh cơ này, nơi đây quả thực, như đã từng được nhắc đến, là một sân khấu được chọn sẵn cho một tội ác từng diễn ra. Căn phòng mà nhóm người đang tụ họp lúc bấy giờ—nằm sát ngay căn phòng nơi tội ác đã được thực hiện—u ám, tối tăm và buồn bã; nặng nề bởi những trang sách mục nát; bị bóp nghẹt và khép kín bởi những tấm rèm phai màu làm giảm đi mọi âm thanh; bị bao phủ bởi bóng râm tang tóc từ những tán cây với cành lá xào xạc đôi lúc tạo nên những tiếng gõ ma quái trên cửa kính; mang một bầu không khí kỳ dị và ảm đạm hơn bất cứ nơi nào khác trong ngôi nhà. Cả nhóm người tụ họp ở đó cũng chẳng phải là những vị khách xa lạ với khung cảnh này. Người góa phụ với gương mặt nổi bật đầy kinh ngạc và đôi mắt trĩu nặng; ông Haredale lúc nào cũng nghiêm nghị và chán nản; cô cháu gái bên cạnh, trông giống nhưng lại vô cùng khác với bức chân dung của người cha đang nhìn xuống họ đầy trách móc từ bức tường đen kịch; Barnaby với ánh mắt ngẩn ngơ và đôi tròng mắt láo liên; tất cả đều hòa hợp với chốn này và sắm vai những nhân vật trong truyền thuyết. Thậm chí chính chú quạ, kẻ vừa nhảy lên bàn và với dáng vẻ của một tay phù thủy già lão dường như đang miệt mài nghiên cứu một cuốn sách folio dày cộp mở sẵn trên giá đỡ, cũng hoàn toàn đồng điệu với phần còn lại, trông giống như hiện thân của ác ma đang chờ thời cơ để gây chuyện phá phách.
“Tôi hầu như không biết,” người góa phụ phá vỡ sự im lặng, “phải bắt đầu từ đâu. Ngài sẽ cho rằng tâm trí tôi có vấn đề mất.”
“Toàn bộ lối sống bình lặng và không tì vết của cô kể từ lần cuối cô ở đây,” ông Haredale ôn tồn đáp, “sẽ làm chứng cho cô. Tại sao cô phải sợ dấy lên sự nghi ngờ ấy? Cô không nói chuyện với người lạ. Cô không phải đến để cầu xin sự quan tâm hay châm chước của chúng tôi lần đầu tiên. Hãy bình tĩnh lại. Hãy vững lòng. Bất kỳ lời khuyên hay sự giúp đỡ nào tôi có thể dành cho cô, cô thừa biết đó là quyền lợi chính đáng của cô và tôi luôn sẵn lòng trao nó.”
“Sẽ ra sao nếu tôi đến đây, thưa ngài,” cô đáp lại, “tôi, người chỉ còn đúng một người bạn duy nhất trên cõi đời này, để từ chối sự giúp đỡ của ngài từ khoảnh khắc này trở đi, và tuyên bố rằng từ nay tôi dấn thân vào cõi đời một mình không người nâng đỡ, chìm hay nổi đều do định mệnh phó thác!”
“Cô sẽ có lý do,” ông Haredale điềm tĩnh nói, “nếu đến gặp tôi với một mục đích như vậy, để giải thích cho một hành động kỳ lạ đến thế—mà giả sử người ta có thể chấp nhận khả năng của một điều gì đó hoang đường và kỳ quái đến nhường ấy—thì đương nhiên nó phải có sức nặng của riêng nó.”
“Thưa ngài,” bà đáp, “đó chính là sự khốn cùng trong nỗi thống khổ của tôi. Tôi chẳng thể đưa ra bất kỳ lý do nào cả. Lời nói chay của tôi là tất cả những gì tôi có thể đem ra. Đó là bổn phận của tôi, bổn phận thiêng liêng và không thể chối bỏ. Nếu tôi không thực hiện nó, tôi sẽ là một kẻ đê tiện và tội lỗi. Nói được chừng đó, đôi môi tôi đã bị khóa chặt, và tôi không thể nói gì thêm nữa.”
Như thể cảm thấy được giải thoát vì đã nói ra ngần ấy, và đã tự vực dậy tinh thần cho phần việc còn lại, từ lúc này bà cất giọng kiên quyết hơn và lòng dũng cảm cũng tăng lên.
“Trời xanh là nhân chứng cho tôi, cũng như trái tim tôi vậy—và tôi biết, lòng cô thiếu nữ trẻ trung đây cũng sẽ lên tiếng thay cho tôi—rằng kể từ khoảng thời gian mà tất cả chúng ta đều có lý do cay đắng để ghi nhớ ấy, tôi vẫn luôn sống với một lòng trung thành và biết ơn không gì lay chuyển dành cho gia đình này. Trời xanh làm chứng rằng dù tôi có đi đến đâu, tôi vẫn sẽ giữ gìn những tình cảm ấy vẹn nguyên. Và ngài ấy cũng là nhân chứng cho thấy, chính những tình cảm ấy là động lực thúc đẩy tôi bước đi trên con đường mà tôi buộc phải chọn, và giờ đây không gì có thể lay chuyển tôi được nữa, nguyện cầu ơn trên rủ lòng thương xót.”
“Đó là những ẩn số kỳ lạ,” ông Haredale nói.
“Ở thế giới này, thưa ngài,” bà đáp, “có lẽ chúng sẽ chẳng bao giờ được giải đáp. Ở một thế giới khác, Sự Thật sẽ được phơi bày vào đúng thời điểm của nó. Và nguyện cầu cho thời điểm ấy,” bà nói thêm với giọng trầm buồn, “còn ở rất xa!”
“Hãy để tôi chắc chắn rằng,” ông Haredale nói, “tôi đã hiểu đúng ý cô, bởi tôi đang hoài nghi chính các giác quan của mình. Ý cô là cô đã quyết tâm tự nguyện tước bỏ những nguồn tài chính hỗ trợ mà cô đã nhận từ chúng tôi bấy lâu nay—rằng cô quyết định từ bỏ khoản trợ cấp mà chúng tôi đã thiết lập cho cô từ hai mươi năm trước—rờ bỏ nhà cửa, quê hương, tài sản để bắt đầu lại cuộc đời từ con số không—và tất cả những điều này, chỉ vì một lý do thầm kín hay một hoang tưởng quái đản nào đó không thể giải thích nổi, chỉ mới xuất hiện lúc này và đã ngủ quên suốt bấy lâu nay sao? Nhân danh Chúa, cô đang bị ảo tưởng nào chi phối vậy?”
“Nguyện vô cùng cảm tạ,” cô đáp, “trước lòng tốt của những người còn sống lẫn người đã khuất từng sở hữu ngôi nhà này; và để ngôi nhà không sụp đổ xuống đè bẹp tôi, hay những bức tường của nó rỉ máu, khi tên tôi được cất lên trong tầm tai họ; tôi sẽ không bao giờ sống nhờ vào lòng hào xả của họ nữa, hay để nó giúp tôi duy trì sự sống. Ngài chẳng thể biết đâu,” cô nói thêm đột ngột, “chúng sẽ được dùng vào những mục đích gì; sẽ rơi vào tay những ai. Tôi thì biết rõ, và tôi từ bỏ nó.”
“Chắc chắn rồi,” ông Haredale nói, “mục đích sử dụng nó hoàn toàn do cô quyết định cơ mà.”
“Từng là thế. Nhưng giờ thì không còn thuộc quyền quyết định của tôi nữa. Nó có thể—và THỰC SỰ LÀ—đang bị dành cho những mục đích phỉ báng người chết trong mồ mả. Nó chẳng bao giờ mang lại điều may mắn gì cho tôi đâu. Nó sẽ mang lại một hình phạt nặng nề khác giáng xuống đầu đứa con trai bé bỏng của tôi, kẻ vốn vô tội nhưng sẽ phải gánh chịu thay cho tội lỗi của người mẹ.”
“Lời lẽ gì thế này!” ông Haredale kêu lên, nhìn bà đầy kinh ngạc. “Cô đã sa chân vào chốn nào thế? Cô từng vướng vào tội lỗi gì rồi?”
“Tôi có tội, nhưng vẫn vô tội; sai lầm, nhưng lại đúng đắn; có ý tốt, dẫu bị buộc phải che chở và giúp đỡ kẻ xấu. Xin đừng gặng hỏi tôi nữa, thưa ngài; mà hãy tin rằng tôi đáng thương hơn là đáng trách. Tôi phải rời khỏi nhà vào ngày mai, bởi chừng nào tôi còn ở đó, nơi ấy vẫn bị ám ảnh. Nơi ở tương lai của tôi, nếu muốn sống trong bình yên, phải là một bí mật. Nếu đứa con tội nghiệp của tôi có lỡ lang thang đến vùng này, xin đừng dụ dỗ nó tiết lộ hoặc cho người theo dõi khi nó quay về; bởi nếu chúng tôi bị săn đuổi, chúng tôi lại phải bôn tẩu. Và giờ đây khi gánh nặng này đã được trút khỏi tâm trí, tôi khẩn khoản xin ngài—và cả cô Haredale thân mến nữa—hãy tin tưởng tôi nếu có thể, và hãy nghĩ về tôi với sự tử tế như ngài vẫn từng. Nếu tôi chết đi mà vẫn không thể kể ra bí mật ấy ngay cả lúc đó (vì điều đó hoàn toàn có thể xảy ra), lòng tôi sẽ nhẹ nhõm hơn biết bao trong giờ phút ấy nhờ việc làm ngày hôm nay; và vào ngày đó, mỗi ngày cho đến khi ngày ấy đến, tôi sẽ cầu nguyện và cảm ơn cả hai người, và sẽ không làm phiền quý vị thêm nữa.”
Nói đoạn, bà toan rời đi nhưng họ đã giữ bà lại, và bằng rất nhiều lời lẽ xoa dịu cùng những lời khẩn cầu ân cần, họ nài nỉ bà hãy suy nghĩ lại về việc mình làm, và trên hết là hãy tin tưởng họ nhiều hơn, thổ lộ những gì đang đè nặng lên tâm trí. Nhận thấy bà hoàn toàn phớt lờ những lời thuyết phục của họ, ông Haredale đưa ra một tia hy vọng cuối cùng, rằng cô có thể giãi bày với Emma, một người trẻ tuổi và cùng phái, có lẽ cô sẽ bớt sợ hãi hơn so với khi đối diện với chính ông. Tuy nhiên, trước đề xuất này, bà lại lùi lại với một sự chán ghét khôn tả xiết từng thể hiện khi họ mới gặp nhau. Điều tối đa có thể nài ép được từ bà là lời hứa sẽ đón tiếp ông Haredale tại nhà riêng vào tối hôm sau, và trong khoảng thời gian đó sẽ suy nghĩ lại về quyết định của mình cùng những lời khuyên can của họ—dẫu cho mọi sự thay đổi từ phía bà, như bà đã nói với họ, là hoàn toàn vô vọng. Khi điều kiện này cuối cùng cũng được đưa ra, họ đành miễn cưỡng để bà ra đi, vì bà nhất quyết không chịu ăn uống gì trong nhà; và thế là bà, Barnaby cùng Grip liền bước ra theo lối cũ, qua cầu thang riêng và cổng vườn; không hề thấy ai và cũng chẳng để ai trông thấy dọc đường.
Điều kỳ lạ ở chú quạ là suốt buổi trò chuyện, nó vẫn dán mắt vào cuốn sách của mình y hệt điệu bộ của một gã tiểu nhân ranh mãnh bằng xương bằng thịt, kẻ dưới vỏ bọc giả vờ chăm chú đọc sách lại đang vênh tai nghe ngóng mọi chuyện. Nó vẫn tỏ ra bị ám ảnh nặng nề bởi cuộc trò chuyện vừa rồi, bởi mặc dù khi họ chỉ còn lại một mình, nó đã ban hành mệnh lệnh lập tức chuẩn bị vô số ấm đun nước cho mục đích pha trà, nhưng nó tỏ ra trầm ngâm, dường như làm điều đó xuất phát từ một ý thức trách nhiệm trừu tượng hơn là để tỏ ra dễ mến, hay trở thành một kẻ mà người ta vẫn gọi là bạn đồng hành tốt.
Họ sẽ trở về bằng xe ngựa. Do còn dư đúng hai tiếng trước khi xe khởi hành, và họ cần nghỉ ngơi chút ít cũng như lót dạ, Barnaby khẩn nài được ghé thăm quán Maypole. Nhưng người mẹ, vốn chẳng có chút hứng thú nào bị nhận ra bởi bất kỳ ai từng quen biết mình từ nhiều năm về trước, và lại thêm nỗi sợ rằng ông Haredale, nghĩ lại, có thể cử người đến chốn giải trí đó để tìm mình, liền đề xuất đợi ở nghĩa trang thay thế. Vì Barnaby có thể dễ dàng mua và mang tới đó những món ăn thức uống đạm bạc theo yêu cầu, cậu vui vẻ đồng ý, và họ ngồi xuống nghĩa trang để thưởng thức bữa trưa giản dị của mình.
Lại một lần nữa, chú quạ chìm trong trạng thái trầm tư sâu sắc; đi qua đi lại sau khi đã ăn xong, với dáng vẻ tự mãn của một cụ già gợi lên mạnh mẽ hình ảnh hai tay đút túi sau vạt áo khoác; và có vẻ như đang đọc những tấm bia mộ với một gu thưởng thức vô cùng khắt khe. Thỉnh thoảng, sau một hồi lâu săm soi một câu biểu ngữ trên bia mộ, nó lại mài mỏ vào ngôi mộ được khắc tên và cất lên chất giọng khàn đặc, ‘Ta là ác quỷ, ta là ác quỷ, ta là ác quỷ!’ nhưng việc nó hướng những lời đó tới một nhân vật vô danh nào đó bên dưới hay chỉ thốt lên như một lời nhận xét chung chung, vẫn là điều chưa thể chắc chắn.
Đó là một chốn yên tĩnh và xinh xắn, nhưng lại đượm buồn đối với mẹ của Barnaby; bởi ông Reuben Haredale được chôn cất ở đó, và gần căn hầm chứa tro cốt của ông là một tấm bia tưởng nhớ chính người chồng quá cố của bà, với dòng khắc ngắn gọn ghi lại thời gian và cách thức ông bỏ mạng. Bà ngồi đó, trầm mặc và tách biệt, cho đến khi hết giờ, và tiếng tù và vang lên từ đằng xa báo hiệu xe ngựa đang đến.
Barnaby, nãy giờ vẫn đang ngủ trên thảm cỏ, vùng dậy nhanh chóng khi nghe tiếng động; và Grip, kẻ có vẻ hiểu chuyện ấy chẳng kém gì, liền lững thững chui thẳng vào giỏ của mình, khẩn khoản kêu gọi mọi người xung quanh (như thể ngụ ý một lời châm biếm về họ gắn liền với chốn nghĩa trang) tuyệt đối đừng bao giờ từ bỏ hy vọng dù ở bất cứ hoàn cảnh nào. Chẳng mấy chốc họ đã ngồi trên nóc xe ngựa và lăn bánh dọc theo con đường.
Chiếc xe chạy vòng qua quán Maypole, và dừng lại trước cửa. Joe không có nhà, và Hugh lê lết bước ra để đưa gói hàng theo yêu cầu của chuyến xe. Chẳng có gì phải sợ lão John bước ra cả. Họ có thể nhìn thấy lão từ nóc xe đang ngủ say sưa trong căn quầy ấm cúng của mình. Đó vốn là một nét tính cách của John. Lão luôn xem việc đi ngủ đúng giờ xe chạy là nguyên tắc bất di bất dịch. Lão khinh miệt việc la cà đây đó; lão coi những cỗ xe ngựa là thứ đáng ra phải bị kiện cáo; là những kẻ phá rối sự bình yên của nhân loại; những cỗ máy ồn ào, bận rộn, náo nhiệt, chuyên thổi còi, hoàn toàn không xứng với phẩm giá con người, và chỉ hợp với mấy đứa con gái lăng xăng chẳng biết làm gì ngoài việc ngồi lê đôi mách rồi đi mua sắm. “Chúng tôi chẳng biết gì về xe cộ ở đây cả, thưa ngài,” John thường nói thế nếu có vị khách xấu số nào hỏi han về những cỗ xe chướng tai gai mắt ấy; “chúng tôi không nhận đặt chỗ cho chúng; tốt hơn là không nên; chúng rắc rối hơn giá trị của chúng với đủ thứ tiếng ồn ào và lộc cộc. Nếu ngài thích đợi chúng thì tùy; nhưng chúng tôi chẳng biết gì sất; chúng có ghé hay không thì mặc kệ—có một gã đánh xe hàng—hắn từng được coi là quá đủ đối với chúng tôi rồi, hồi tôi còn trẻ.”
Bà hạ tấm mạng che mặt xuống khi Hugh trèo lên, và trong lúc hắn chần chừ phía sau, thì thầm to nhỏ với Barnaby. Nhưng cả hắn hay bất kỳ ai khác đều không nói lời nào với bà, chẳng mảy may chú ý đến bà, hay có chút tò mò nào về bà; và cứ thế, như một kẻ tha hương, bà đã ghé thăm rồi rời bỏ ngôi làng nơi mình từng cất tiếng khóc chào đời, từng sống những năm tháng tuổi thơ vui tươi, thiếu nữ xinh xắn, người vợ hạnh phúc—nơi bà từng biết đến mọi niềm vui của cuộc đời, và cũng là nơi bước vào những nỗi đau đớn cùng cực nhất.
