Chìm đắm trong nỗi muộn phiền của thân phận mình, Joe ngồi lắng nghe suốt một hồi lâu, phút nào cũng đinh ninh sắp nghe thấy tiếng bước chân cót cét trên cầu thang, hoặc bị người cha đáng kính lớn tiếng gọi ra đầu hàng vô điều kiện và phải chịu trói ngay tức khắc. Thế nhưng, chẳng có bóng người lẫn tiếng bước chân nào vang lên; thỉnh thoảng chỉ có một vài âm thanh vọng lại từ đằng xa như tiếng đóng cửa hay tiếng người tất bật ra vào các căn phòng, vang dội qua những dãy hành lang lớn rồi len lỏi đến tận chốn ẩn náu xa xôi của cậu, báo hiệu sự náo động bất thường ở tầng dưới. Không có tiếng động nào gần hơn làm phiền đến chốn lui chân của cậu; nơi ấy dường như càng trở nên tĩnh mịch hơn nhờ những tiếng động ở tận đẩu tận đâu, đồng thời cũng ảm đạm và tối tăm chẳng khác nào hang ổ của một vị ẩn sĩ.
Trời mỗi lúc một sẫm tối hơn. Đồ đạc cổ kính trong căn phòng — vốn được ví như một thứ bệnh viện chứa tất cả những món đồ đạc hỏng hóc trong nhà — dần trở nên mờ ảo và nhòa đi trong vô số hình thù; những chiếc bàn chiếc ghế ban ngày hãy còn là những món đồ què quặt ngay ngắn bao nhiêu, thì nay lại mang dáng vẻ mờ ám và đầy bí ẩn. Một tấm bình phong cũ kỹ loang lổ bằng da thuộc Ấn Độ đã phai màu cùng đường viền dát vàng, thứ từng che chắn bao đợt gió lạnh thuở xưa và bao bọc bao gương mặt tươi vui hớn hở, nay lại cau mày nhìn cậu với vẻ ngoài quái dị, sừng sững đứng cao lêu ngêu ở góc phòng được phân định sẵn, tựa như một bóng ma gầy guộc đang chờ đợi được ai đó hỏi han. Bức chân dung đối diện cửa sổ — một vị tướng già kỳ lạ với đôi mắt xám, nằm trong khung hình bầu dục — dường như đang nháy mắt và thiu thiu ngủ khi ánh sáng lụi tàn dần; để rồi cuối cùng, khi tia sáng mờ nhạt cuối cùng của ngày tắt hẳn, bức tranh liền nhắm nghiền đôi mắt lại thực sự và chìm vào giấc ngủ say. Mọi vật xung quanh tĩnh mịch và nhuốm màu huyền bí đến độ Joe không khỏi làm theo gương ấy; cậu cũng lả đi vào giấc ngủ và mơ về Dolly, cho đến khi chiếc đồng hồ ở nhà thờ Chigwell điểm hai tiếng chuông.
Vẫn chẳng có ai đến cả. Những tiếng động từ xa trong ngôi nhà đã ngớt, và bên ngoài mọi thứ đều chìm vào yên lặng, ngoại trừ tiếng sủa thỉnh thoảng vang lên của một con chó mõm sâu và tiếng cành cây rung lên bần bật trong gió đêm. Cậu đượm buồn nhìn qua khung cửa sổ ra từng món quen thuộc đang say ngủ dưới ánh trăng mờ ảo; rồi lê bước quay lại chỗ ngồi cũ, miên man suy nghĩ về vụ náo động ban chiều, cho đến khi ngẫm nghĩ mãi, sự việc ấy ngỡ như đã từ cả tháng trước. Cứ thế, giữa những lúc thiu thiu, suy tư, rồi lại đi tới cửa sổ ngó ra ngoài, đêm dài cũng trôi qua; tấm bình phong cũ kỹ đáng sợ cùng những chiếc bàn chiếc ghế họ hàng bắt đầu chậm rãi hiện nguyên hình quen thuộc; vị tướng quân mắt xám dường như đang nháy mắt, ngáp ngắn ngáp dài và tự trấn tĩnh lại; để rồi cuối cùng, cậu đã tỉnh hẳn người, trông vô cùng khó chịu, lạnh lẽo và phờ phạc trong ánh sáng xám xịt, mờ đục của buổi sớm mai.
Mặt trời đã bắt đầu nhô lên khỏi những ngọn cây trong rừng, trải những vệt vàng rực rỡ xuyên qua làn sương đang cuồn cuộn bay, thì Joe thả gói đồ nhỏ cùng chiếc gậy quen thuộc từ cửa sổ xuống khoảng đất bên dưới, rồi chuẩn bị tụt xuống theo.
Đó chẳng phải là một việc quá khó khăn; bởi có quá nhiều phần nhô ra và đầu hồi che khuất dọc đường, chúng tạo thành một dãy bậc thang vụng về, chẳng có chướng ngại vật nào lớn hơn một cú nhảy cao vài feet ở đoạn cuối cùng. Cầm gậy và vác gói đồ trên vai, Joe nhanh chóng đặt chân xuống mặt đất cứng cáp, rồi ngẩng đầu nhìn lên cây cột Maypole già nua, có lẽ là lần cuối cùng trong đời.
Cậu chẳng thèm cất lời ca tụng nó, bởi cậu vốn chẳng phải bậc học thức gì cho cam. Cậu cũng chẳng nguyền rủa nó, vì trong lòng cậu chẳng mảy mang chút oán hận với bất kỳ thứ gì trên đời. Cậu cảm thấy gắn bó và dành nhiều ân tình cho nơi này hơn bất cứ khoảng thời gian nào trước đó trong đời, thế nên cậu thành tâm thốt lên câu chúc ly biệt: “Chúa phù hộ cho mày!”, rồi quay lưng bước đi.
Cậu rảo bước với nhịp điệu nhanh nhẹn, đầu óc ngập tràn những suy nghĩ vĩ đại về việc đi lính và hy sinh ở một xứ sở xa xôi nào đó thật nóng bức và đầy cát bụi, rồi để lại gia tài tiền thưởng không biết bao nhiêu mà kể cho Dolly — người chắc hẳn sẽ vô cùng xúc động khi hay tin ấy; và cứ đắm chìm trong những ảo mộng tuổi trẻ ấy, khi thì lạc quan lúc lại u sầu, nhưng lúc nào cũng lấy cô làm tâm điểm và đích đến, cậu cứ thế hăng hái tiến bước cho đến khi những âm thanh của Luân Đôn văng vẳng bên tai, và quán tửu lâu Black Lion hiện ra trước mắt.
Khi ấy mới chỉ đúng tám giờ, và quán Black Lion vô cùng ngạc nhiên khi thấy cậu bước vào lúc sáng sớm tinh mơ với đôi giày dính đầy bụi đường mà chẳng có bóng dáng "con ngựa xám" nào đi cùng. Nhưng khi cậu giục giã chuẩn bị bữa sáng thật nhanh, rồi lúc món ăn được dọn ra trước mặt lại tỏ rõ một chiếc bụng đói cào cào không thể chối cãi, quán Lion liền đón tiếp cậu bằng sự hiếu khách như thường lệ; đồng thời đối xử với cậu bằng những đặc quyền mà với tư cách là một khách quen, một người nằm trong giới "huynh đệ hội Tam điểm" của nghề buôn bán, cậu hoàn toàn có quyền đòi hỏi.
Gã chủ quán kiêm chính chiếc biển hiệu Lion này — bởi người ta gọi gã là cả người lẫn thú, do gã đã chỉ dẫn cho họa sĩ vẽ bảng hiệu phải phác họa những đường nét của mãnh thú oai quyền ấy sao cho giống với khuôn mặt chính gã nhất có thể bằng tất cả tài nghệ của tay họa sĩ — là một quý ông có sự nhạy bén và trí thông minh tinh tế gần như chẳng kém gì ngài John vĩ đại. Chỉ có điều khác biệt giữa họ là: trong khi sự khôn ngoan và sắc sảo tột bậc của ông Willet xuất phát từ bản năng tự nhiên không cần mài giũa, thì quán Lion lại nợ bia một khoản không hề nhỏ; gã nốc những vại bia lớn đến nỗi hầu như mọi năng lực của gã đều bị nhấn chìm và trôi tuột đi sạch sẽ, ngoại trừ năng lực vĩ đại duy nhất là ngủ, thứ mà gã giữ lại được một cách hoàn hảo đến ngạc nhiên. Nói cho đúng sự thật thì con sư tử cót cét treo trên cửa ra vào quán vì thế mà trông có vẻ khá ngái ngủ, hiền lành và yếu ớt; và vì những đại diện mang tính xã hội của một loài mãnh thú thường mang đặc điểm ước lệ (hầu hết được miêu tả trong những tư thế bất khả thi và với những màu sắc siêu thực), gã thường bị những kẻ kém hiểu biết và thiếu thông tin nhất trong số hàng xóm láng giềng đinh ninh rằng đó chính là chân dung truyền thần của người chủ quán khi xuất hiện trong dịp cử hành lễ tang lớn hoặc quốc tang.
“Gã nào mà ồn ào ở phòng bên thế?” Joe cất lời hỏi sau khi đã xử lý xong bữa sáng, rửa mặt mũi và chải chuốt gọn gàng.
“Một tay trung sĩ tuyển quân,” quán Lion đáp.
Joe giật mình thon thót. Đây chính xác là điều mà cậu hằng mơ tưởng suốt dọc đường đi.
“Và ta ước gì,” quán Lion nói tiếp, “hắn biến đi chỗ khác cho khuất mắt. Mấy kẻ tụi nó làm thì ồn ào thế chứ chẳng chịu gọi mấy món tốn kém. Toàn tiếng kêu to mà chẳng thấy len đâu, cậu Willet ạ. Ta biết chắc bố cậu sẽ chẳng ưa gì tụi chúng đâu.”
Có lẽ là chẳng ưa nổi trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Phải chi lúc đó mà biết được những gì đang diễn ra trong tâm trí Joe, có khi ông còn thấy ghét chúng hơn nữa.
“Hắn đang tuyển quân cho một... một trung đoàn xuất sắc nào đó chứ?” Joe hỏi, liếc nhìn chiếc gương nhỏ treo ở quầy bar.
“Ta tin là thế,” chủ quán trả lời. “Trung đoàn nào thì cũng rứa cả thôi. Ta nghe nói chẳng có mấy khác biệt giữa một tráng sĩ với những kẻ khác khi đã bị đạn bắn thủng qua người đâu.”
“Đâu phải ai cũng bị bắn thủng người,” Joe cãi.
“Không,” quán Lion đáp, “không phải tất cả. Những kẻ nào dính đạn — giả sử chết một cách nhẹ nhàng — thì theo ta lại là những kẻ sung sướng nhất.”
“À!” Joe vặn lại, “nhưng ông thì có màng gì đến vinh quang.”
“Vinh quang gì cơ?” quán Lion hỏi.
“Vinh quang chứ sao.”
“Không,” quán Lion đáp với vẻ thờ ơ tột độ. “Ta chẳng màng. Cậu nói đúng đấy, cậu Willet ạ. Khi nào Vinh quang bước chân vào đây, gọi thứ gì đó để uống rồi đổi một đồng guinea để trả tiền, ta sẽ khoản đãi hắn miễn phí. Ta tin chắc rằng, thưa ngài, cái binh đoàn Vinh quang ấy chẳng làm ăn được mấy khách khứa đâu.”
Những lời bàn tán ấy chẳng hề mang lại chút an ủi nào. Joe bước ra ngoài, dừng lại trước cửa căn phòng bên cạnh và lắng nghe. Tay trung sĩ đang mô tả về đời sống quân ngũ. Hắn bảo toàn chuyện chè chén, ngoại trừ những khoảng thời gian ngắt quãng thường xuyên dành cho việc ăn uống và tán tỉnh yêu đương. Một trận chiến là điều tuyệt vời nhất trên đời — khi bên anh thắng trận — và người Anh thì lúc nào cũng làm được điều đó. “Giả sử nhỡ ngài bị bắn chết thì sao ạ?” một giọng nói rụt rè vang lên từ một góc phòng. “Thì thưa ngài, giả sử có thế thật,” tay trung sĩ đáp, “thì sao nào? Tổ quốc yêu quý ngài, thưa ngài; bệ hạ Vua George Đệ Tam yêu quý ngài; ký ức về ngài được tôn vinh, sùng kính và tôn trọng; ai nấy đều quý mến và biết ơn ngài; tên của ngài được viết đầy đủ vào một cuốn sách ở Bộ Chiến tranh. Mẹ kiếp, các ngài ơi, thế nào rồi chúng ta cũng phải chết vào lúc này hay lúc khác chứ, phải không nào?”
Giọng nói nọ ho hắng một tiếng rồi chẳng nói thêm gì nữa.
Joe bước vào phòng. Một nhóm khoảng nửa tá gã đang tụ tập trong quán rượu và đang há hốc mồm lắng nghe. Một kẻ trong số đó, một tên đánh xe mặc áo blouse nông dân, có vẻ đang dao động và tỏ ý muốn tòng quân. Số còn lại, những kẻ hoàn toàn không có ý định đó, lại xúi giục hắn ta làm điều đó (theo thói đời thường tình), hùa theo những luận điệu của tay trung sĩ và cười khúc khích với nhau. “Tôi chẳng ép buộc ai đâu, các cậu ạ,” tay trung sĩ ngồi hơi tách ra một góc, vừa nhấm nháp ly rượu vừa nói. “Với những thanh niên có chí khí” — đến đây hắn liếc nhìn Joe — “đây chính là thời điểm thích hợp. Tôi không muốn dụ dỗ các cậu. Hy vọng nhà vua chưa đến nỗi phải cần đến chiêu trò đó. Huyết khí trẻ trung mới là thứ chúng ta cần; chứ không phải thứ nước lã nhạt thếch. Chúng ta sẽ không nhận năm người trên sáu người đâu. Chúng ta cần những gã thợ cả cừ khôi cơ. Tôi không muốn vạch áo cho người xem lưng đâu, nhưng mẹ kiếp, nếu tính tổng số tất cả những cậu ấm con nhà tử tế đang cầm súng trong trung đoàn của chúng tôi, chỉ vì gặp vận hạn đen đủi và có chút bất hòa với gia đình” — ánh mắt hắn lại rơi vào Joe, với vẻ thiện cảm đến mức Joe liền ra hiệu gọi hắn ra ngoài. Hắn đi ra ngay lập tức.
“Cậu đúng là một quý ông đích thực, thưa Chúa!” là câu nói đầu tiên của hắn khi vỗ mạnh vào lưng Joe. “Cậu là quý ông cải trang rồi. Tôi cũng thế. Nào, chúng ta hãy thề kết nghĩa huynh đệ đi.”
Joe không hẳn làm thế, nhưng cậu bắt tay hắn và cảm ơn vì thiện cảm hắn dành cho mình.
“Cậu muốn tòng quân chứ,” người bạn mới của cậu nói. “Cậu chắc chắn sẽ đi. Cậu sinh ra là để làm lính. Cậu vốn là người của chúng ta rồi. Cậu muốn uống gì nào?”
“Bây giờ thì chưa uống gì cả,” Joe đáp với một nụ cười nhạt. “Tôi vẫn chưa quyết định dứt khoát.”
“Một gã trai khí phách như cậu mà vẫn chưa quyết định dứt khoát á!” tay trung sĩ kêu lên. “Nào — để tôi giật chuông gọi đồ, đảm bảo chỉ nửa phút là cậu quyết định ngay thôi.”
“Về khoản này thì anh đoán trúng đấy” — Joe đáp, “bởi vì nếu anh giật chuông ở đây, nơi mà ai cũng biết mặt mũi tôi, thì ý định tòng quân của tôi sẽ tan thành mây khói trong chớp mắt. Hãy nhìn thẳng vào mặt tôi đi. Anh thấy tôi chứ?”
“Tôi thấy rõ chứ,” tay trung sĩ thề thốt, “và chưa bao giờ tôi được chứng kiến... một chàng trai tuấn tú hơn hay một kẻ có tư cách phục vụ nhà vua và tổ quốc tốt hơn thế này —” hắn dùng một tính từ chen vào đoạn này “— bằng chính đôi mắt của mình.”
“Cảm ơn anh,” Joe nói, “tôi hỏi không phải vì thèm một lời nịnh bợ, nhưng dẫu sao cũng cảm ơn anh. Trông tôi có giống kẻ tiểu nhân hay kẻ dối trá không?”
Tay trung sĩ liền tuôn ra hàng loạt những lời thề thốt chọn lọc rằng cậu chẳng giống tí nào; và rằng nếu chính bố ruột của hắn dám bảo cậu giống thế, hắn sẽ vui vẻ đâm một nhát thấu tim ông già và coi đó là một việc làm vô cùng nghĩa hiệp.
Joe bày tỏ sự ghi ơn, rồi nói tiếp: “Vậy thì anh có thể tin tưởng tôi và tín nhiệm những gì tôi nói. Tôi tin là tối nay tôi sẽ tòng quân vào trung đoàn của các anh. Lý do tôi chưa làm ngay lúc này là vì tôi không muốn làm một việc mà đến tối mình không thể thu hồi lại được. Tối nay tôi có thể tìm anh ở đâu?”
Người bạn mới của cậu đáp lại với chút miễn cưỡng, sau khi đã nài nỉ đủ điều vô ích nhằm mục đích chốt hạ thương vụ ngay lập tức, rằng doanh trại của hắn sẽ ở quán Crooked Billet trên phố Tower; ở đó người ta sẽ thấy hắn thức cho đến nửa đêm và ngủ cho đến tận giờ ăn sáng ngày mai.
“Và nếu tôi đến — dù khả năng này chỉ là một phần triệu — khi nào thì anh đưa tôi rời khỏi Luân Đôn?” Joe gặng hỏi.
“Sáng mai, lúc tám giờ rưỡi,” tay trung sĩ đáp. “Cậu sẽ được đi xuất ngoại — đến một đất nước ngập tràn ánh nắng và chiến lợi phẩm — một khí hậu tuyệt vời nhất trên đời.”
“Được đi xuất ngoại,” Joe nói, bắt tay hắn, “đúng là điều tôi đang muốn. Anh cứ chờ tôi nhé.”
“Cậu đúng là loại trai trẻ dành cho chúng ta rồi,” tay trung sĩ kêu lên, nắm chặt lấy tay Joe trong niềm phấn khích tột độ. “Cậu chính là chàng trai biết nắm bắt thời cơ gây dựng cơ đồ. Tôi không nói điều này vì ghen tị với cậu hay muốn tước đoạt chút công trạng về sự thăng tiến của cậu đâu, chứ nếu tôi được ăn học và dạy dỗ như cậu, phò mã hay đại tá thì tôi cũng làm tới bến từ lâu rồi.”
“Thôi đi ông tướng!” Joe bảo, “Tôi đâu còn trẻ trung gì tầm này. Đã cùng đường thì phải liều thôi; và con quỷ đang thúc đẩy tôi chính là cái túi rỗng tuếch cùng một gia đình bất hạnh. Trước mắt, chào tạm biệt anh nhé.”
“Vì vua và tổ quốc!” tay trung sĩ hét lên, tay giương cao chiếc mũ kết.
“Vì cơm áo gạo tiền!” Joe kêu lên, búng tay một cái. Thế là họ chia tay nhau.
Trong túi cậu chẳng còn mấy tiền; ít đến nỗi sau khi trả tiền bữa sáng (mức giá mà vì quá liêm sỉ và có lẽ cũng vì quá kiêu hãnh nên cậu chẳng thèm ghi nợ vào tài khoản của bố), cậu chỉ vỏn vẹn giữ lại được một xu đồng. Dẫu vậy, cậu vẫn đủ can đảm để khước từ tất cả những lời nài nỉ đầy tình cảm của tay trung sĩ — kẻ đã mai phục cậu ở cửa với biết bao lời thề non hẹn biển về tình bạn đời đời kiếp kiếp, và đặc biệt nài nỉ cậu làm ơn nhận lấy đúng một shilling như một khoản hỗ trợ tạm thời. Cự tuyệt cả hai lời đề nghị tiền mặt lẫn cho thiếu, Joe tiếp tục xách gậy và gói đồ bước đi, quyết tâm vượt qua ngày hôm nay theo cách tốt nhất có thể, rồi sẽ mò đến tiệm thợ khóa vào lúc chập tối; bởi cậu đã tự nhủ bằng mọi giá phải nói lời từ biệt với cô nàng Dolly Varden đáng yêu.
Cậu đi qua ngả Islington rồi lên tới Highgate, ngồi nghỉ chân trên biết bao hòn đá và khung cửa, nhưng chẳng có tiếng chuông nào cất lên để xui khiến cậu quay đầu. Kể từ thời của ngài Whittington cao quý, đóa hoa đẹp nhất của giới thương nhân, tiếng chuông dường như đã mất đi sự đồng cảm với nhân loại. Chúng chỉ còn đổ vang vì tiền bạc và trong các dịp trọng đại. Những kẻ lang thang ngày càng đông đúc; những con tàu rời sông Thames đi đến những vùng đất xa xôi, chở đầy hàng hóa từ mũi đến lái nhưng chẳng còn vương vấn điều gì; những chiếc chuông giờ đây câm lặng; chúng chẳng còn gióng lên lời khẩn cầu hay nỗi tiếc nuối nào nữa; chúng đã quen với điều đó và trở nên thực dụng hơn rồi.
Joe mua một chiếc bánh mì cuộn, khiến cái ví của cậu rơi vào tình trạng (có chút khác biệt) giống như chiếc ví nổi tiếng của nàng Fortunatus — bất kể chủ nhân may mắn của nó có túng thiếu đến đâu, bên trong lúc nào cũng có một khoản tiền không bao giờ thay đổi. Trong thời đại thực tế này, khi tất cả các Bà Tiên đều đã chết và chôn cất, vẫn còn rất nhiều chiếc ví mang đặc điểm ấy. Tổng số tiền chúng chứa đựng được biểu thị trong toán học bằng một vòng tròn, và dù nó có được cộng thêm hay nhân lên với chính số lượng của nó đi nữa, thì kết quả của bài toán ấy cũng dễ lý giải hơn bất kỳ con số nào được ghi nhận.
Cuối cùng thì buổi chiều cũng buông xuống. Mang theo cảm giác cô độc và hoang vắng của một kẻ không nhà không cửa, lần đầu tiên bơ vơ giữa thế gian rộng lớn, cậu hướng bước chân về phía nhà thợ khóa. Cậu đã nán lại cho đến tận lúc này, bởi biết rằng bà Varden thỉnh thoảng hay đi ra ngoài một mình, hoặc chỉ có Miggs đi theo hầu cận vào buổi tối để dự các buổi thuyết giảng; và cậu thầm mong mỏi đây sẽ là một trong những buổi tối vun bồi đạo đức của bà.
Cậu đã đi qua đi lại trước ngôi nhà ở phía bên kia đường đến hai ba lần, và khi quay lại đó thêm lần nữa, cậu thoáng thấy một vạt váy đang bay phấp phới ở cửa. Đó chính là váy của Dolly — còn có thể của ai vào đây nữa chứ? chẳng có chiếc váy nào khác mang dáng vẻ thướt tha nhường ấy. Cậu xốc lại tinh thần và bước theo bóng áo ấy vào xưởng làm việc của chiếc Chìa Khóa Vàng.
Việc cậu bước đến che khuất khung cửa khiến cô ngoảnh đầu lại. Ôi khuôn mặt ấy! “Nếu không vì điều đó,” Joe thầm nghĩ, “có lẽ mình chẳng bao giờ bước vào quán của tội nghiệp Tom Cobb. Cô ấy ngày càng xinh đẹp hơn gấp hai mươi lần. Lấy cả một vị Lãnh chúa cũng được ấy chứ!”
Cậu chẳng thốt lên lời nào. Cậu chỉ nghĩ thế — và có lẽ ánh mắt cũng biểu lộ điều đó. Dolly rất vui mừng khi gặp lại cậu, và vô cùng tiếc nuối vì bố mẹ cô đang đi vắng không có nhà. Joe vội nài nỉ cô đừng bận tâm về chuyện đó làm gì.
Dolly chần chừ không muốn dẫn đường vào phòng khách, bởi trong đó trời đã sẫm tối; đồng thời cô cũng ngần ngại đứng trò chuyện mãi ở xưởng làm việc, nơi vẫn còn chút ánh sáng và mở thông ra đường lớn. Không hiểu sao họ lại đứng chắn ngay trước chiếc lò rèn nhỏ; và khi Joe đang cầm tay cô trong tay mình (thứ mà cậu vốn chẳng có quyền làm, bởi Dolly chỉ đưa tay ra để bắt tay chào), khung cảnh ấy giống hệt như đang đứng trước một bệ thờ quê mùa để làm lễ cưới, khiến mọi chuyện trở nên ngượng ngùng nhất trên đời.
“Anh đến đây,” Joe cất lời, “để nói lời tạm biệt — để từ biệt trong không biết bao nhiêu năm; có lẽ là mãi mãi. Anh sắp đi xuất ngoại rồi.”
Chao ôi, đây lại chính xác là điều lẽ ra cậu không nên nói nhất. Ở đây, cậu đang nói năng như một quý ông tự do tự tại, muốn đi đâu về đâu hay lang thang khắp thế gian theo sở thích, trong khi tối hôm trước chính chàng thợ đóng xe hào hoa ấy vừa thề thốt rằng cô Varden đã trói buộc anh ta bằng những xiềng xích bằng kim cương adamantine; và còn khẳng định chắc nịch bằng từng ấy từ ngữ rằng cô đang hành hạ anh ta đến chết mòn, và rằng chỉ độ nửa tháng nữa thôi là anh ta hy vọng sẽ kết thúc cuộc đời một cách êm thấm để sang lại cửa hàng cho mẹ mình.
Dolly rụt tay lại và thốt lên “Thật sao!”. Cô cũng tiện mồm nhận xét luôn đó là một đêm đẹp trời, tóm lại là chẳng lộ chút cảm xúc nào hơn chính cái lò rèn kia.
“Anh không thể đi,” Joe nói, “nếu không ghé qua gặp em. Anh không nỡ lòng nào làm thế.”
Dolly lấy làm tiếc hơn những gì cô có thể diễn tả, khi thấy anh phải nhọc công đến vậy. Quãng đường thì xa xôi dường ấy, và hẳn là anh đang có vô số việc phải bận rộn. Rồi ngài Willet — người ông lão đáng mến ấy — dạo này thế nào —
“Em chỉ nói có thế thôi sao!” Joe kêu lên.
Chỉ thế thôi sao! Lạy Chúa tôi, thế gã đàn ông này còn mong đợi gì nữa chứ! Cô đành phải túm lấy chiếc tạp dề trên tay, đưa mắt săm soi phần viền từ góc này sang góc khác để kìm nén không phì cười vào mặt cậu; — chẳng phải vì ánh mắt cậu làm cô bối rối đâu — tuyệt đối không phải thế.
Joe có rất ít kinh nghiệm trong chuyện tình cảm, và hoàn toàn không mường tượng được các thiếu nữ lại thay đổi xoành xoạch như thế nào ở những thời điểm khác nhau; cậu cứ đinh ninh sẽ tiếp tục câu chuyện với Dolly ngay tại đúng điểm dừng sau buổi đi dạo lãng mạn tối hôm đó, và hoàn toàn không chuẩn bị tinh thần cho một sự thay đổi chóng mặt đến mức thấy mặt trời và mặt trăng đổi chỗ cho nhau. Suốt cả ngày hôm nay, cậu cứ ôm ấp trong lòng một ảo tưởng mơ hồ rằng cô chắc chắn sẽ thốt lên những câu như “Đừng đi,” hay “Đừng rời xa chúng tôi,” hay “Sao anh lại đi?” hoặc “Sao anh lại rời xa chúng tôi?”, hay chí ít cũng dành cho cậu một chút khích lệ nào đó; cậu thậm chí còn nghĩ đến khả năng cô sẽ òa khóc nức nở, lao vào vòng tay cậu, hay ngất lịm đi mà chẳng cần báo trước một lời hay một dấu hiệu; thế nhưng mọi phản ứng theo hướng đó lại xa vời với thực tế đến mức cậu chỉ biết ngẩn người nhìn cô trong im lặng.
Trong khi đó, Dolly cúi xuống săm soi các góc tạp dề, đo đạc các cạnh, vuốt phẳng những nếp nhăn và cũng im thin thít chẳng kém gì cậu. Cuối cùng, sau một khoảng lặng kéo dài, Joe cất lời chào tạm biệt. “Tạm biệt nhé” — Dolly đáp — với một nụ cười tươi tắn tựa như thể cậu chỉ chuẩn bị bước sang con phố bên cạnh rồi sẽ quay lại ăn tối; “tạm biệt anh.”
“Nào,” Joe nói, chìa cả hai tay ra, “Dolly, Dolly yêu dấu, đừng chia tay nhau thế này chứ. Anh yêu em tha thiết, bằng cả trái tim và linh hồn mình; anh tin chắc rằng chưa từng có người đàn ông nào trên đời yêu một người phụ nữ chân thành và tha thiết đến thế. Anh chỉ là một kẻ nghèo hèn, như em đã biết — giờ đây lại càng nghèo hơn xưa, bởi anh đã bỏ nhà ra đi vì không thể chịu đựng nổi nữa, và phải tự bươn chải đường đời không một bóng người giúp đỡ. Em xinh đẹp, được mọi người ngưỡng mộ và yêu quý, có cuộc sống sung túc và hạnh phúc; và mong rằng em sẽ mãi mãi được như vậy! Chúa không cho phép anh làm điều gì khác đi với em đâu; nhưng xin hãy cho anh một lời an ủi. Hãy nói với anh một lời dịu dàng đi. Anh biết mình chẳng có quyền đòi hỏi điều đó ở em, nhưng anh vẫn xin vì anh yêu em, và sẽ trân trọng từng lời nói dù là nhỏ nhất của em suốt quãng đời còn lại. Dolly yêu dấu, chẳng lẽ em không còn gì để nói với anh sao?”
Không. Chẳng có gì cả. Bản tính Dolly vốn là một kẻ kiêu kỳ, lại là một đứa trẻ được cưng chiều quá mức. Cô chẳng có khái niệm gì về việc bị đánh úp theo kiểu này. Chàng thợ đóng xe ngày trước thế nào cũng sẽ sụt sùi rơi lệ, quỳ sụp xuống, tự nhận mình là đồ tồi, đấm ngực xưng tên, vò đầu bứt tai giật phăng chiếc khăn cổ và làm đủ mọi trò sướt mướt. Joe chẳng có quyền gì mà đòi đi xuất ngoại cả. Anh ta không có quyền làm được điều đó. Nếu anh ta đã bị xiềng xích bằng chuỗi xích kim cương adamantine, thì anh ta chẳng thể nào đi nổi chứ.
“Em đã nói tạm biệt hai lần rồi,” Dolly bảo. “Bỏ cánh tay của anh ra ngay lập tức, ngài Joseph ạ, nếu không em sẽ gọi Miggs đấy.”
“Anh sẽ không trách móc em đâu,” Joe đáp, “đó chắc chắn là lỗi tại anh. Đã có lúc anh tưởng rằng em không hẳn chê bai anh, nhưng anh thật ngốc nghếch khi nghĩ thế. Bất cứ ai chứng kiến cuộc sống mà anh từng trải qua cũng sẽ nghĩ vậy — mà em lại là người thấy rõ nhất. Chúa phù hộ cho em!”
Cậu đã đi rồi, thực sự đi rồi. Dolly đứng đợi một lúc lâu, thầm nghĩ anh sẽ quay lại, bèn ló đầu ra cửa, ngước nhìn lên phía đầu phố rồi ngó xuống tận cuối phố cho đến khi bóng tối nhạt nhòa nuốt chửng tầm nhìn, rồi cô bước vào nhà, đợi thêm lát nữa, vừa ngâm nga một điệu hát vừa bước lên lầu, khóa chặt cửa phòng lại, vùi đầu xuống chiếc giường và khóc nức nở như thể trái tim sắp vỡ tan. Thế nhưng, bản tính của những cô nàng như thế vốn được tạo nên từ biết bao sự mâu thuẫn chồng chéo, nên nếu tối nay, ngày mai, tuần tới hay tháng tới mà Joe Willet có quay trở lại, thì mười mươi là cô vẫn sẽ đối xử với cậu y chang như thế, để rồi sau đó lại ngồi sụt sùi lau nước mắt với đúng nỗi niềm đau khổ tương tự.
Cô vừa mới khuất dạng khỏi xưởng làm việc thì từ phía sau ống khói lò rèn, một khuôn mặt thận trọng ló ra — thứ vốn đã thò lên thụt xuống chỗ ẩn nấp ấy hai ba lần mà không bị ai phát hiện — và sau khi xác nhận xung quanh giờ đây chỉ có một mình, cái đầu ấy lần lượt được tiếp nối bởi một cái chân, một bên vai, cứ thế từng bộ phận hiện ra cho đến khi toàn bộ hình hài của ngài Tappertit xuất hiện rành rành, với chiếc mũ giấy nâu lệch sang một bên đầu và hai tay chống nàn vô cùng oai vệ.
“Tai ta có lừa ta không,” gã thợ học việc lẩm bẩm, “hay ta đang mơ mộng đây! Ta phải tạ ơn ngài Fortun’, hay phải nguyền rủa ngài ấy — chọn bên nào đây?”
Gã chậm rãi bước xuống khỏi bệ cao, tháo chiếc gương soi nhỏ xuống, dựng nó vào bức tường ngay trên chiếc ghế dài quen thuộc, ngoẹo đầu sang một bên và săm soi kỹ càng đôi chân của mình.
“Nếu đây là một giấc mơ,” Sim tự nhủ, “thì hãy để mấy nhà điêu khắc đi mà mơ những giấc mơ như thế rồi đẽo gọt chúng ra khi tỉnh giấc. Đây là hiện thực. Giấc mơ làm quái gì có được đôi chân như thế này. Hãy run rẩy đi, hỡi Willet, và tuyệt vọng đi. Cô ấy là của ta! Cô ấy là của ta!”
Kèm theo những lời tuyên bố đầy đắc thắng ấy, gã vớ lấy chiếc búa và giáng một cú trời giáng vào chiếc ê-tô — thứ mà trong tâm trí gã đang tượng trưng cho cái đầu hoặc cái sọ của Joseph Willet. Làm xong xuôi, gã phá lên cười lớn khiến cô Miggs ở tận căn bếp xa xôi cũng phải giật mình thon thót, đoạn gí đầu vào một chậu nước, rồi vớ lấy chiếc khăn mặt dài treo sau cánh cửa tủ — thứ có công dụng kép vừa để nén lại cảm xúc vừa để lau khô mặt mũi.
Joe chán nản, cụt hứng nhưng cũng đầy can Nghị, vừa rời khỏi nhà thợ khóa liền rảo bước nhanh nhất có thể về quán Crooked Billet để tìm người bạn trung sĩ của mình — người đang khấp khởi mừng thầm vì chẳng ngờ có vị khách nào ghé thăm lúc này, liền há hở đón chào cậu. Chỉ vỏn vẹn trong vòng năm phút sau khi đặt chân đến quán trọ ấy, cậu đã chính thức được ghi tên vào danh sách những người bảo vệ hào hoa cho mảnh đất quê hương; và chưa đầy nửa tiếng sau, cậu đã được thết đãi một bữa tối nóng hổi bốc khói nghi ngút gồm dạ dày bò luộc với hành tây — món ăn mà người bạn của cậu đã khẳng định đi khẳng định lại là do chính lệnh của Bệ hạ Tối cao nhà Vua đặc biệt ban hành. Cậu đã thưởng thức bữa ăn này một cách ngon lành sau quãng thời gian nhịn đói dài đằng đẵng; và khi đã kết thúc bữa ăn bằng hàng loạt những lời chúc tụng lòng trung thành và tinh thần ái quốc, cậu được dẫn lên một chiếc nệm rơm nằm trên gác xép phía trên chuồng ngựa, rồi khóa trái cửa lại để nghỉ qua đêm.
Sáng hôm sau, cậu phát hiện ra sự quan tâm chu đáo của người bạn nhà binh đã trang trí chiếc mũ của cậu bằng đủ loại dải băng đa sắc màu, trông vô cùng sinh động; và cùng với vị sĩ quan ấy cùng ba vị quân nhân mới tòng quân khác — những kẻ đang vướng phải vận xui đen đủi đến mức nhìn qua cả đám chỉ thấy sót lại đúng ba chiếc giày vải, một chiếc ủng cùng một mảnh áo khoác rưỡi — cậu tiến về phía bờ sông. Tại đây, họ nhập bọn với một viên hạ sĩ cùng bốn vị anh hùng khác, trong đó hai người đã say khướt đang ngông nghênh thách thức, hai người còn lại thì tỉnh táo và tỏ vẻ hối hận, nhưng ai nấy cũng đều mang theo gậy gộc và bói đồ đầy bụi bặm giống như Joe. Phân đoàn xuống một chiếc thuyền khách hướng về Gravesend, từ đó họ sẽ tiếp tục đi bộ đến Chatham; ngọn gió thổi xuôi chiều giúp họ nhanh chóng để lại Luân Đôn ở phía sau, lúc này trông chỉ như một làn sương mờ đục — một bóng ma khổng lồ giữa không trung.
