– Và anh không hề ngạc nhiên khi nghe điều này sao, Varden? – ông Haredale cất lời. – Chà! Anh và bà ấy vốn vẫn là những người bạn tốt nhất, và nếu có ai hiểu được bà ấy, thì đó phải là anh.

– Tôi xin lỗi ngài, – người thợ khóa đáp. – Tôi không hề nói là mình hiểu bà ấy. Tôi không có sự cả gan đó đối với bất kỳ người phụ nữ nào. Chuyện ấy đâu phải dễ dàng gì. Nhưng quả thật, thưa ngài, tôi không ngạc nhiên nhiều như ngài tưởng tượng đâu.

– Tôi có thể hỏi tại sao lại không, người bạn hiền của tôi?

– Tôi đã thấy, thưa ngài, – người thợ khóa nói với vẻ rõ ràng là không mấy hứng thú, – tôi đã chứng kiến vài chuyện liên quan đến bà ấy, những điều đã khiến tôi đầy hoài nghi và bất an. Bà ấy đã kết giao với những kẻ xấu, bằng cách nào hay khi nào thì tôi không rõ; nhưng tôi chắc chắn rằng nhà bà ấy là nơi ẩn náu của ít nhất một tên cướp và kẻ cắt cổ. Đấy, thưa ngài! Giờ thì mọi chuyện đã phơi bày rồi đấy.

– Varden!

– Chính đôi mắt của tôi chứng kiến, thưa ngài, và vì lợi ích của bà ấy, tôi sẵn sàng đui mù một nửa, miễn là có được niềm vui được hoài nghi chính mắt mình. Tôi đã giữ kín bí mật này cho đến nay, và tôi biết nó sẽ không lọt ra ngoài ngoài ngài; nhưng tôi nói với ngài rằng, bằng chính đôi mắt của mình – khi tôi hoàn toàn tỉnh táo – tôi đã nhìn thấy, ở hành lang nhà bà ấy vào một buổi tối sau khi trời tối, tên cướp từng trấn lột và làm bị thương anh Edward Chester, và cũng chính vào đêm đó đã đe dọa tôi.

– Và anh không có hành động nào để giữ hắn lại sao? – ông Haredale nhanh chóng hỏi.

– Thưa ngài, – người thợ khóa đáp, – chính bà ấy đã ngăn cản tôi – giữ chặt lấy tôi bằng tất cả sức lực, và bám rịt lấy tôi cho đến khi hắn tẩu thoát an toàn.

Và sau khi đã nói đến đây, ông thuật lại một cách tỉ mỉ tất cả những gì đã diễn ra trong đêm hôm ấy.

Cuộc đối thoại này diễn ra với âm lượng nhỏ trong căn phòng khách nhỏ của người thợ khóa, nơi mà Gabriel thật thà đã tiếp đón vị khách của mình ngay khi ông đến. Ông Haredale đã ghé thăm để khẩn khoản mời ông cùng đến nhà góa phụ, nhằm nhờ cậy sự thuyết phục và ảnh hưởng của ông; và chính từ hoàn cảnh đó mà câu chuyện đã nảy sinh.

– Tôi đã kiềm chế, – Gabriel nói, – không hé răng nửa lời về chuyện này với bất kỳ ai, bởi nó chẳng mang lại điều gì tốt đẹp cho bà ấy mà còn có thể gây hại lớn. Thú thật với ngài, tôi đã nghĩ và hy vọng rằng bà ấy sẽ tìm đến tôi, trò chuyện với tôi về điều đó, và giải thích mọi chuyện ra sao; nhưng mặc dù tôi đã cố tình xuất hiện trước mặt bà ấy không chỉ một hay hai lần, bà ấy chưa bao giờ chạm đến chủ đề đó – ngoại trừ qua một cái nhìn. Và quả thật, – người thợ khóa tốt bụng nói, – trong cái nhìn ấy ẩn chứa rất nhiều điều, vượt xa những gì có thể diễn tả bằng vô số lời lẽ. Nó nói lên muôn vàn ý tứ, chẳng hạn như câu “Xin đừng hỏi tôi điều gì cả” một cách khẩn khoản đến mức tôi chẳng dám hỏi bà ấy bất cứ điều gì. Ngài sẽ nghĩ tôi là một lão khờ, tôi biết chứ, thưa ngài. Nếu việc gọi tôi như vậy có thể khiến ngài thấy nhẹ lòng hơn, xin cứ tự nhiên.

– Tôi vô cùng bối rối trước những điều anh kể, – ông Haredale nói sau một khoảng lặng. – Anh gán ý nghĩa nào cho chuyện này?

Người thợ khóa lắc đầu, đăm đăm nhìn qua cửa sổ ra ánh chiều đang tắt dần.

– Chắc chắn bà ấy không thể tái giá được chứ, – ông Haredale nói.

– Chắc chắn là không thể qua mắt được chúng ta đâu, thưa ngài.

– Bà ấy có thể đã làm vậy vì sợ rằng, nếu bị lộ, nó sẽ dẫn đến sự phản đối hoặc rạn nứt nào đó. Giả sử bà ấy kết hôn một cách bất cẩn – điều này không phải là không có khả năng, bởi cuộc sống của bà ấy đã đơn độc và tẻ nhạt trong nhiều năm trời – và người đàn ông đó hóa ra lại là một tên lưu manh, bà ấy hẳn sẽ lo lắng che chở cho hắn, nhưng đồng thời cũng ghê tởm những tội ác của hắn. Điều này hoàn toàn có thể xảy ra. Nó khớp một cách mạnh mẽ với toàn bộ mạch suy luận trong lời nói của bà ấy ngày hôm qua, và sẽ giải thích hoàn toàn cho cung cách hành xử của bà ấy. Anh có cho rằng Barnaby biết rõ về những tình tiết này không?

– Thật sự không thể nói trước được điều gì, thưa ngài, – người thợ khóa lại lắc đầu đáp: – và gần như không thể dò hỏi được gì từ cậu ta. Nếu những gì ngài phỏng đoán thực sự là sự thật, tôi cảm thấy lo thay cho cậu bé – một nhân vật đáng chú ý biết bao, thưa ngài, nếu bị lợi dụng vào những mục đích xấu xa –

– Không lẽ nào, Varden, – ông Haredale nói, với giọng còn trầm hơn cả lúc nãy, – rằng chúng ta đã bị người phụ nữ này che mắt và dối lừa từ trước đến nay hay sao? Không lẽ nào mối quan hệ này đã được hình thành từ khi chồng bà ta còn sống, và dẫn đến cái chết của ông ta cũng như của anh trai tôi –

– Lạy Chúa nhân từ, thưa ngài, – Gabriel kêu lên, cắt lời ông, – xin đừng nuôi dưỡng những ý nghĩ u tối ấy dù chỉ một khoảnh khắc. Hai mươi lăm năm trước, đâu ra tìm được một cô gái nào giống như bà ấy cơ chứ? Một thiếu nữ vui tươi, xinh đẹp, cười nói rạng rỡ, đôi mắt sáng long lanh! Hãy nhớ lại xem bà ấy từng là người thế nào đi, thưa ngài. Điều đó khiến tim tôi đau nhói ngay lúc này, ngay lúc này đây, dẫu tôi đã là một ông lão có con gái lớn gả chồng, khi nghĩ về việc bà ấy từng ra sao và bây giờ ra sao. Tất cả chúng ta đều đổi thay, nhưng đó là sự biến đổi của Thời gian; Thời gian làm việc của mình một cách sòng phẳng, và tôi chẳng bận tâm đến điều đó. Cóc cần cái ông Thời gian ấy, thưa ngài. Cứ đối xử tốt với lão đi, lão là một tay hào phóng và khinh bỉ việc chơi xấu hạ sách với anh. Nhưng nỗi buồn lo và sự thống khổ (và chính những thứ đó đã làm thay đổi bà ấy) mới là những con quỷ dữ, thưa ngài – những con quỷ thầm lặng, lén lút, gặm nhấm ngầm – chúng giẫm nát những đóa hoa rực rỡ nhất trong vườn địa đàng, và tàn phá trong một tháng còn nhiều hơn những gì Thời gian làm trong cả năm. Xin ngài hãy mường tượng dù chỉ một phút xem Mary từng ra sao trước khi chúng tàn phá trái tim và khuôn mặt tươi trẻ ấy – hãy đối xử công bằng với bà ấy như thế – để rồi tự phán xem một chuyện như vậy có khả năng xảy ra hay không.

– Anh đúng là một người tốt, Varden, – ông Haredale nói, – và hoàn toàn có lý. Tôi đã nghiền ngẫm về vấn đề đó quá lâu, đến mức mỗi hơi thở hoang mang đều kéo tôi quay trở lại với nó. Anh nói hoàn toàn đúng.

– Không phải vì, thưa ngài, – người thợ khóa kêu lên với đôi mắt bừng sáng cùng giọng nói cương trực, chân thành; – không phải vì tôi từng theo đuổi bà ấy trước Rudge nhưng thất bại, mà tôi mới nói bà ấy quá tốt so với hắn ta. Bà ấy cũng sẽ quá tốt đối với cả tôi nữa. Nhưng quả thực bà ấy QUÁ TỐT so với hắn; hắn không đủ cởi mở và bộc trực đối với bà ấy. Tôi không hề trách móc quá khứ của hắn vì chuyện đó, tội nghiệp hắn; tôi chỉ muốn khắc họa lại bà ấy trước mặt ngài đúng như con người thật của bà mà thôi. Về phần mình, tôi sẽ giữ mãi hình ảnh xưa cũ ấy trong tâm trí; và khi nghĩ về điều đó, cũng như những gì đã làm thay đổi bà ấy, tôi sẽ đứng về phía bà ấy, cố gắng kéo bà ấy trở lại với sự bình yên. Và chết tiệt thật, thưa ngài, – Gabriel kêu lên, – xin ngài tha lỗi cho từ này, tôi vẫn sẽ làm thế dẫu bà ấy có kết hôn với năm mươi tên cướp đường trong vòng một năm đi chăng nữa; và tôi vẫn sẽ đinh ninh rằng điều đó cũng nằm trong Sách cẩm nang Kháng Cách, dẫu cho Martha có cãi tay đôi rằng không phải thế, cho đến tận ngày tận thế đi nữa!

Nếu căn phòng khách nhỏ u tối ấy ngập tràn một làn sương mù dày đặc, để rồi tan biến đi trong chớp mắt, biến thành một không gian rực rỡ và ngập tràn ánh sáng, thì nó cũng không thể nào được vực dậy một cách đột ngột hơn thế bởi sự bộc phát của người thợ khóa nhiệt tình. Bằng một giọng nói gần như đầy đặn và vang dội không kém gì Gabriel, ông Haredale thốt lên “Nói lắm lắm!” và giục ông rời đi ngay không cần chần chừ thêm nữa. Người thợ khóa vui vẻ tuân theo; và cả hai cùng bước lên một chiếc xe ngựa thuê đang đợi sẵn trước cửa, lập tức phóng đi.

Họ xuống xe ở góc phố, giải tán phương tiện rồi đi bộ đến ngôi nhà. Lần gõ cửa đầu tiên không nhận được hồi đáp. Lần thứ hai cũng cho kết quả tương tự. Nhưng đáp lại tiếng gõ thứ ba, mạnh mẽ hơn, khung cửa sổ phòng khách được hé mở nhẹ nhàng, và một giọng nói du dương vang lên:

– Haredale, anh bạn thân mến, tôi vô cùng vui mừng khi được gặp lại anh. Trông anh dạo này phong độ lên trông thấy kể từ lần gặp trước đấy chứ! Chưa bao giờ tôi thấy trông anh khỏe mạnh hơn thế. Anh có khỏe không?

Ông Haredale hướng ánh mắt về phía ô cửa sổ nơi phát ra giọng nói, dù chẳng cần làm thế cũng đủ nhận ra kẻ đang nói là ai, còn ông Chester thì giơ tay vẫy chào và mỉm cười lịch sự.

– Cửa sẽ được mở ngay đây thôi, – ông ta nói. – Chẳng có ai ngoài một ả đàn bà tàn tạ hết chỗ nói để sai vặt những việc đó cả. Anh sẽ thông cảm cho những khiếm khuyết của bà ta chứ? Giả sử bà ta ở một tầng lớp xã hội cao hơn, chắc chắn bà ta đã bị bệnh gút rồi. Đằng này chỉ là kẻ chặt củi múc nước, nên bà ta đâm ra bị thấp khớp. Haredale thân mến, đó chính là sự khác biệt giai cấp tự nhiên đấy, hãy tin tôi đi.

Ông Haredale, người vừa nghe thấy giọng nói liền trĩu nặng nét mặt đăm chiêu và đầy hoài nghi lúc trước, cúi đầu một cách cứng nhắc và quay lưng lại phía người đang nói.

– Vẫn chưa mở cửa sao, – ông Chester nói. – Ối chao! Tôi chỉ mong là mụ già đáng thương ấy không vướng chân vào cái mạng nhện xui xẻo nào dọc đường. Cuối cùng thì mụ ta cũng có mặt kìa! Xin mời vào, tôi thành khẩn đấy!

Ông Haredale bước vào, theo sau là người thợ khóa. Quay lại với vẻ mặt đầy kinh ngạc nhìn người đàn bà lớn tuổi vừa mở cửa, ông gặng hỏi về bà Rudge – về Barnaby. Cả hai người họ đều đã đi rồi, mụ ta đáp lại với cái đầu già nua lắc lư, đi hẳn rồi. Trong phòng khách có một vị khách nam, có lẽ người đó có thể kể cho họ nghe nhiều hơn. Chỉ có bấy nhiêu là mụ biết.

– Xin lỗi ngài, – ông Haredale nói, bước đến trước mặt vị chủ nhà mới này, – người mà tôi đến đây để gặp hiện đang ở đâu?

– Bạn hiền của tôi ơi, – hắn đáp, – tôi hoàn toàn không biết gì sất.

– Trò đùa cợt của anh thật chẳng đúng lúc chút nào, – kẻ kia đáp lại với giọng trầm nén, – và đối tượng của nó cũng thật sai lầm. Hãy giữ lại điều đó cho những kẻ là bạn của anh, và đừng đem ra phung phí với tôi. Tôi chẳng nhận cái vinh dự đó đâu, và có đủ sự tự chế để từ chối nó.

– Bạn hiền, bạn tốt của tôi ơi, – ông Chester nói, – anh đang bốc hỏa vì đi bộ đấy. Xin hãy ngồi xuống. Người bạn của chúng ta đây là –

– Chỉ là một người lao động bình thường và chất phác, – ông Haredale đáp, – và hoàn toàn không đáng để ngài bận tâm.

– Gabriel Varden là tên tôi, thưa ngài, – người thợ khóa cộc lốc nói.

– Một người nông dân Anh đáng kính! – ông Chester nói. – Một người nông dân vô cùng đáng kính, người mà tôi từng nghe thằng bé Ned của tôi – cục cưng của tôi – nhắc đến luôn miệng, và cũng thường hằng mong ước được diện kiến. Varden, bạn hiền của tôi, tôi rất vui được làm quen với anh. Giờ thì anh đang tự hỏi, – hắn nói, quay sang ông Haredale với vẻ uể oải, – khi thấy tôi ở đây. Tôi chắc chắn là anh đang nghĩ vậy rồi.

Ông Haredale liếc nhìn hắn – không chút thiện cảm hay ngưỡng mộ – mỉm cười và giữ im lặng.

– Bí ẩn sẽ được sáng tỏ chỉ trong tích tắc thôi, – ông Chester nói; – trong tích tắc. Anh có phiền bước sang một bên với tôi một lát không. Anh còn nhớ thỏa thuận nhỏ của chúng ta liên quan đến Ned và cô cháu gái quý hóa của anh chứ, Haredale? Anh có nhớ danh sách những kẻ đồng lõa trong cuộc phiêu lưu tình ái ngây thơ của chúng không? Anh có nhớ hai người này nằm trong số đó chứ? Bạn tôi ơi, hãy tự chúc mừng bản thân đi, và chúc mừng cả tôi nữa. Tôi đã mua đứt họ rồi.

– Anh đã làm gì cơ? – ông Haredale thốt lên.

– Mua đứt họ rồi, – người bạn đang mỉm cười đáp lại. – Tôi thấy cần phải thực hiện một số bước chủ động để dẹp bỏ dứt điểm mối quan hệ tình cảm giữa đôi trẻ này, và đã bắt đầu bằng cách tống khứ hai kẻ trung gian này đi. Anh ngạc nhiên sao? Ai MÀ lại có thể cưỡng lại sức mạnh của một ít tiền tài chứ! Bọn chúng đang cần tiền, và đã bị mua chuộc rồi. Chúng ta không còn gì phải sợ từ bọn chúng nữa. Chúng đi rồi.

– Đi rồi ư! – ông Haredale nhắc lại. – Đâu?

– Bạn hiền của tôi ạ – và anh phải cho phép tôi nói lại một lần nữa rằng chưa bao giờ anh trông trẻ trung đến thế; trông trẻ con một cách tích cực như tối nay – Chúa mới biết là đi đâu; tôi tin là ngay cả Columbus cũng chẳng tài nào tìm ra họ đâu. Giữa tôi và anh, họ có những lý do thầm kín riêng, nhưng về điểm đó tôi đã thề sẽ giữ kín. Tôi biết bà ta hẹn gặp anh ở đây tối nay, nhưng thấy bất tiện nên không đợi được. Đây là chìa khóa cửa đây. Tôi e rằng anh sẽ thấy nó to một cách bất tiện đấy; nhưng vì tòa nhà này là của anh, sự rộng lượng của anh chắc chắn sẽ bỏ qua cho điều đó thôi, Haredale!