Ngũ Phú đi mua thuốc lá giấy, vậy mà nửa ngày trời không thấy quay lại. Tôi đi tìm thì thấy gã đang chổng mông lục lọi trong một cái thùng rác bên đường, đã lôi ra được ba tấm bìa cứng kẹp dưới nách, lại còn bới ra được một chiếc mũ lưỡi trai vải rách, loại mà mấy tay du lịch hay đội, gã đập đập lên đầu gối cho bay bớt bụi rồi đội lên đầu, sau đó vẫn tiếp tục lục lọi. Tôi hét lớn: "Đội đô thị đến kìa!" Ngũ Phú vắt chân lên cổ mà chạy, va đổ cả thùng rác.

Đội đô thị, thực ra phải gọi là nhân viên đội trật tự đô thị. Ở trong thành phố, tài xế sợ cảnh sát giao thông, người mở cửa hàng sợ nhân viên thuế, còn chúng tôi thì sợ đội đô thị, đội đô thị chính là thiên địch của chúng tôi. Nếu để ý mặt báo, hầu như ngày nào cũng có tin tức về việc chỉnh đốn vệ sinh môi trường đô thị, bản tin không nói đội đô thị vừa dẹp được cái sạp hàng rong lấn chiếm vỉa hè ở phố này phố nọ, thì cũng là chuyện ở đâu đó lại xảy ra vụ việc tấn công nhân viên đội đô thị. Đội trật tự đô thị tuyển dụng rất nhiều thành phần bất hảo trong xã hội, họ không có đồng phục chuyên biệt, bất kể đang mặc quần áo gì, chỉ cần đeo một cái băng tay màu vàng vào bắp tay trái là họ nghiễm nhiên trở thành người của đội đô thị. Họ thường đi theo nhóm ba năm người, trong tay không có dùi cui, nhưng lại cầm một sợi xích khóa xe đạp, nghênh ngang đi tới, tay cầm một chiếc loa điện không ngừng gào thét, âm thanh chát chúa, nhưng bạn cứ nghe mãi mà chẳng hiểu nội dung là gì. Có lẽ họ đang ẩn nấp ở góc khuất nào đó, chuyên chằm chằm nhìn xem bạn phạm lỗi, vừa thấy bạn phạm lỗi là họ liền bật ra ngay lập tức như thể từ dưới khe đất chui lên. Ngũ Phú từng bị phạt năm đồng vì một lần kéo xe ba gác, bao giấy vụn trên xe bất ngờ đứt dây, giấy vụn bay tung tóe khắp đường. Hoàng Bát thì vì kéo xe ba gác đi trên đường chính nên bị phạt hai mươi đồng, bởi vì xe nhặt rác chỉ được phép đi trong các ngõ ngách, gã lấy lý do sáng sớm chưa thu lượm được đồng nát nào nên chây ì không chịu nộp phạt, kỳ kèo mãi cuối cùng bị bắt phải viết bản kiểm điểm, mà gã lại chẳng biết mấy chữ, phải nhờ học sinh tiểu học đi đường viết hộ mới được cho đi, thế mà đã lỡ mất toi cả buổi sáng. Còn tôi, tôi cũng từng bị phạt. Đó là lần tôi đang giúp Ngũ Phú ra bưu điện gửi tiền về nhà, hôm đó cổ họng tôi bị viêm cứ ho húng hắng, lúc đang ho ở quảng trường trước cửa bưu điện, có một người cứ nhìn chằm chằm vào tôi, trong lòng tôi còn nghĩ: Ho thì có gì mà nhìn, anh chưa từng ho bao giờ à? Đợi tôi khạc ra một bãi đờm, gã liền đi tới, nói anh bị ho à, tôi bảo viêm họng, gã bảo anh phải đi khám bác sĩ thôi, rồi đưa cho tôi một mảnh giấy, tôi bảo cảm ơn anh nhé. Gã bảo anh xem tờ giấy đi. Tôi nhìn vào mới biết đó là biên lai phạt tiền năm đồng. Tôi hỏi anh làm cái gì thế? Gã thò tay vào túi, móc ra cái băng tay màu vàng đeo vào bắp tay trái. Tôi không vội, cũng không nóng nảy, tôi nói: "Băng tay phải đeo ở trên tay, tại sao anh lại giấu trong túi? Trách nhiệm của các anh là nhắc nhở giám sát người dân chú ý vệ sinh môi trường, hay là vì muốn phạt tiền mà cố tình dụ dỗ người dân phạm lỗi?" Gã cười hì hì một cách mất tự nhiên với tôi. Tôi bảo: "Anh nghiêm túc một chút xem nào! Anh thuộc chi đội nào, đội trưởng của các anh là ai?" Gã hỏi: "Anh là...?" Tôi đáp: "Quần chúng phản ánh gay gắt lắm, tôi còn không tin, không ngờ tôi vừa thử khạc một bãi đờm là anh đã móc băng tay ra ngay!" Gã lập tức hoảng sợ, rối rít xin lỗi tôi, và cam đoan sau này nhất định sẽ đeo băng tay đàng hoàng. Tôi quay gót bước đi, gã nói: "Anh đi thong thả, lãnh đạo!" Gã gọi tôi là lãnh đạo, điều này làm tôi thấy hứng thú, tôi quay đầu lại nói: "Sao anh biết tôi là lãnh đạo?" Gã bảo: "Lúc anh đi tới, dáng đi chữ bát của anh làm tôi đoán anh là lãnh đạo, nhìn cái bụng anh không to lắm nên tôi lại nghi ngờ anh không phải lãnh đạo, trách tôi có mắt mà không thấy, hóa ra anh đúng là lãnh đạo thật." Ha, tôi vậy mà cũng có lần được làm lãnh đạo! Kể từ chuyện đó, tôi cũng không bao giờ sửa dáng đi chữ bát của mình nữa, thế nhưng cái bụng của tôi dù mỗi bữa ăn thêm nửa bát cơm vẫn chẳng to lên được chút nào.

Tôi vừa hét "Đội đô thị tới!", Ngũ Phú vắt chân lên cổ mà chạy, chạy được vài bước thấy không ổn, quay đầu lại nhìn thấy là tôi, gã đổ sụp xuống đất nói: "Anh làm em sợ chết khiếp!"

Tôi bảo gã đi dựng lại cái thùng rác, rồi nhặt đống rác đổ ra ngoài bỏ lại vào trong, tôi hỏi thuốc lá giấy mua đâu? Gã bảo ở trong túi. Tôi thò tay sang, lại tháo cái mũ trên đầu gã ném trở lại thùng rác. "Đồ rác rưởi gì cũng đội lên đầu à?" Tôi nói, "Lau mồ hôi đi!"

Ngũ Phú nói: "Em nhiều mồ hôi lắm."

Ngũ Phú đúng là nhiều mồ hôi, gã chỉ cần đi không mười mấy bước là cổ đã đầm đìa mồ hôi, nhất là lúc ăn cơm, lúc nào cũng mồ hôi nhễ nhại, hơi nóng trên đầu bốc lên như nồi nước sôi. Trấn Thanh Phong có câu "giàu dầu nghèo mồ hôi", quả thật đúng là vậy, phàm là người giàu thì tóc lúc nào cũng mềm mượt trơn bóng, còn phàm là người nghèo, cả mùa hè lúc nào cũng cởi trần, cứ kêu nóng, nóng, hận không thể lột cả da mình ra. Ngũ Phú sở dĩ cam chịu số phận cũng vì biết mình nhiều mồ hôi, nhưng điều gã thầm kiêu hãnh lại chính là mái tóc xoăn tự nhiên của mình. Hồi ở trấn Thanh Phong, người ta dè bỉu gã không phải Hán tộc thuần chủng, nói tổ tiên phụ nữ nhà gã chắc chắn từng bị người Hung Nô cưỡng hiếp, chửi gã là "chó sư tử", nhưng khi đến Tây An, nhiều người cố tình uốn tóc, nên gã không còn cạo trọc nữa. Hoàng Bát lần đầu thấy gã, khăng khăng bảo là tóc uốn, còn định đưa tay sờ, gã cáu, không cho sờ, đầu đàn ông mà muốn sờ là sờ à? Nhưng tôi nhìn thế nào cũng thấy không quen kiểu tóc đó của gã.

"Đi cạo đầu đi!" Tóc gã đã dài lắm rồi, vừa rối vừa bẩn.

"Tóc không dài đâu." Gã ngoái đầu nhìn vào cửa kính của cửa hàng bên đường, nhưng cánh cửa kính đã bị người ta đẩy ra, gã không nhìn thấy hình ảnh của mình trên kính.

"Tôi bảo dẫn cậu đi gặp gã bảo vệ đó, cậu có cạo không?"

Tôi đã nói rồi, trí tuệ của người thành phố và người nhà quê là như nhau, khác biệt chỉ nằm ở chỗ trải đời nhiều hay ít. Nhưng cũng phải thừa nhận, ngoại trừ tôi ra, hoặc ngoại trừ những người giống như tôi, thì người thành phố nhìn tướng mạo là biết ngay người thành phố, người nhà quê nhìn tướng mạo là biết ngay người nhà quê. Ngũ Phú sở hữu khuôn mặt khờ khạo, nhìn vào là biết nông dân, cho nên mái tóc xoăn tự nhiên của gã làm người ta thấy buồn cười, dễ bị coi là tóc uốn, mà một nông dân lại để tóc uốn, đó không phải chó sói, mà là chó cỏ đang bắt chước dáng vẻ của chó sói, kiểu như muốn làm dân xã hội đen nhưng lại chẳng có cái phong thái của dân chuyên nghiệp, chỉ biết lừa đảo cướp giật rồi cầm gạch nện vào đầu người ta, cái loại nghèo đến mức làm liều, thế thì ai dám dây vào? Tôi giảng giải những đạo lý này cho Ngũ Phú, để gã biết tôi không phải ghen tị với mái tóc của gã, mà là muốn giúp gã giải quyết chuyện tay bảo vệ tốt hơn, Ngũ Phú liền vào tiệm cắt tóc cạo trọc, rồi cùng nhau đến khu gia đình đó.

Gã bảo vệ quả nhiên tướng mạo chẳng hiền lành gì, nhất là cái miệng giống mỏ chim kia, bạn không thể tưởng tượng nổi gã uống nước kiểu gì. Gã ngồi trên chiếc ghế trước cửa đang gà gật, nghe tiếng bước chân liền mở to mắt, đột nhiên hung hăng quát: "Này! Làm gì đấy?"

Tôi không sợ gã. Người hung dữ đến mấy thì cũng là người thôi mà? Tôi mỉm cười đưa một bao thuốc lá giấy.

Thế là chúng tôi có một cuộc đối thoại, thẳng thắn, đi thẳng vào vấn đề.

"Ông là ai?"

"Nó là anh trai tôi."

"Sao cậu có thể có người anh như thế này?"

"Anh ấy hơi đen một chút."

"Đen quá mức!"

"Anh ấy không được nhanh nhẹn."

"Não úng nước à!"

"Cũng có chút nước."

"Nước nhiều đủ để nuôi cá đấy!"

"Anh ấy không biết ăn nói, đắc tội với ông, tôi đến xin lỗi một tiếng."

"Cậu muốn cho nó vào trong khu hả, đúng không?"

"Sư phụ hiểu hết rồi, là muốn vào trong thu gom đồng nát, cầu xin ông đấy."

"Thế mới đúng chứ! Anh trai cậu dựa vào cái gì mà không nói không rằng đòi xông vào khu? Định làm càn à? Cảnh sát đứng ngay đằng kia cậu có dám vượt đèn đỏ không? Tôi là bảo vệ, tôi ngồi đây mà nó coi như không thấy hả?!"

"Anh ấy không hiểu quy tắc."

"Là thiếu giáo dục!"

Gã bảo vệ bóc bao thuốc, nói: "Tao không hút thuốc giả đâu." Rút một điếu ngửi ngửi, rồi bóp bóp, kẹp lên miệng. Tôi vội giục Ngũ Phú châm lửa, Ngũ Phú châm lửa xong, gã bảo vệ rít một hơi thật sâu, nhắm mắt lại đầy tận hưởng, sau đó khói đặc phun ra từ lỗ mũi, nói: "Tóc xoăn của cậu đâu?" Ngũ Phú bảo: "Cạo rồi." Gã bảo vệ nói: "Cạo đi nhìn mới giống người tử tế."

Gã bảo vệ thực ra rất dễ đối phó, cái gã cần chính là chút quyền lực trông cổng đó, bạn phải để gã tận hưởng một cách thỏa mãn cái cảm giác được làm chủ cái quyền lực bé mọn đó. Người lớn thường là người lớn, người lớn chưa bao giờ ban phát chút ân huệ nhỏ nhặt cho hạng người này, họ liền tuyên truyền cho bạn danh tiếng tốt đẹp khắp nơi, còn nếu bạn không phải lãnh đạo, cũng chẳng giàu có hay trông xấu xí, lại còn không thèm đếm xỉa đến gã, thì gã như một con chó, cứ chồm lên cắn bạn. Tôi bắt đầu nói những lời xu nịnh với gã bảo vệ, ví dụ như tôi nói công việc bảo vệ này quan trọng lắm, bệnh từ miệng vào, trộm từ cửa vào, ông canh giữ chốt chặn đầu tiên, môn thần ngày xưa là Uất Trì Kính Đức, Uất Trì Kính Đức là đại tướng quân, bây giờ phải là người có giác ngộ chính trị cao, trách nhiệm lớn mới được sắp xếp làm bảo vệ. Gã nói: "Chẳng thế sao, tổ chức tin tưởng mình, mình phải tận tụy chứ, năm năm rồi, trong khu không mất cắp nhà nào." Ví dụ như tôi nói ông làm công việc này thì quá hợp lý, trên người ông có sát khí, Thái Sơn cũng không dám cản, là người dễ giành được sự tôn trọng nhất. Gã bảo mọi người đều đối xử tốt với tôi, nhất là mấy tay lãnh đạo, lãnh đạo lớn lãnh đạo nhỏ thấy tôi đều cười, nhưng cũng có kẻ xấu, ở tòa nhà số ba có một đứa con gái, trẻ măng mà lái xe BMW, nó dựa vào đâu mà lái BMW, tôi vốn đã thấy ghét, nó về muộn cứ bấm còi inh ỏi, tôi cứ giả vờ không nghe, phải đậu mất ba bốn phút tôi mới mở cổng. Gã nói: "Đồ cái gì không biết?" Tôi bảo: "Không phải thứ tốt đẹp gì!" Gã nói: "Hai ta nói chuyện hợp gu đấy." Tôi bảo: "Trước đây tôi cũng từng làm bảo vệ." Gã hỏi: "Anh làm ở đâu?" Tôi bảo: "Tôi làm ở Ủy ban huyện." Gã nói: "Trong khu này có một ông sảnh trưởng ở đấy." Tôi nói: "Thế ông là ngón cái, tôi là ngón út." Tôi cứ thế bắt chuyện làm quen với gã, mấy câu nói của tôi phóng đại đến mức chính tôi cũng thấy buồn cười, thế mà gã bảo vệ lại nghe thấy khoái chí, dường như tôi nói gã là Chủ tịch Mao, gã liền tưởng mình là Chủ tịch Mao thật.

Cuối cùng chúng tôi đạt được một thỏa thuận: Gã bảo vệ cam đoan sau này không cho bất kỳ ai vào trong khu thu gom đồng nát, mà Ngũ Phú cũng phải trích phần trăm số đồng nát thu được trong khu cho gã bảo vệ. Mức trích phần trăm là: mỗi cân báo cũ năm xu, nhựa phế liệu hai xu, đồng nát sắt vụn tám xu, vỏ chai bia một xu một cái.

Tôi bảo: "Được rồi, hai người bắt tay cái nào!"

Tay Ngũ Phú to hơn tay gã bảo vệ, Ngũ Phú nắm mạnh làm gã bảo vệ kêu đau oai oái.

Buổi chiều hôm đó, Ngũ Phú thu hoạch khổng lồ ngay trong khu, chỉ riêng bếp gas cũ đã thu được ba cái, nồi nhôm chậu nhôm hỏng bốn cái. Khi ra cổng, gã bảo vệ gọi gã vào phòng, dúi cho một cái bao tải, bảo đằng sau lán tòa nhà số một có mấy cái lò sưởi cũ, cậu khuân ba cái mang đi đi. Ngũ Phú đến lán, quả nhiên ở đó chất đầy ống sắt, thanh thép, lò sưởi, dây sắt và đủ loại ốc vít to nhỏ. Ngũ Phú chất ba cái lò sưởi, lại chất thêm ba thanh thép, kéo bao tải ra khỏi lán, rồi lại chui vào lấy thêm một xâu ốc vít.