Trong ngành công nghiệp điện ảnh, có một nhóm người luôn tin rằng thời lượng phim là yếu tố then chốt quyết định thành bại hay giá trị kinh điển của một tác phẩm.

Chẳng hạn như với những bộ phim thương mại kiểu "bắp rang bơ", trong thập niên 60 và 70, giới chuyên môn thường cho rằng thời lượng hoàn hảo là chín mươi phút. Cấu trúc ba hồi vừa vặn chia làm ba phần, mỗi phần ba mươi phút là đỉnh cao để duy trì sự tập trung của khán giả, cứ mỗi ba mươi phút lại hoàn thành một chu kỳ.

Về sau, cùng với sự trưởng thành của nền công nghiệp điện ảnh, một trăm hai mươi phút được coi là lựa chọn tối ưu. Cả hai tác phẩm kinh điển khai sơn phá thạch là "Jaws" và "Star Wars" đều như vậy. Cấu trúc câu chuyện và nội dung được lấp đầy trọn vẹn hơn, điều này đã trở thành một phần quan trọng trong quy trình sản xuất điện ảnh hiện đại.

Có thể nói, các yếu tố ảnh hưởng đến thời lượng phim là vô cùng đa dạng, dù là phim thương mại hay phim nghệ thuật.

Trong phim thương mại, nếu thời lượng quá dài, ví dụ như vượt quá một trăm tám mươi phút, thứ nhất là số suất chiếu trong ngày chắc chắn sẽ giảm đi, thứ hai là sự kiên nhẫn của khán giả không thể duy trì. Đây không phải là hiện tượng tất yếu, nhưng thực tế khách quan là như vậy. Ngoài ra, một khi thời lượng vượt quá tầm kiểm soát, nó sẽ gây ra phản ứng dây chuyền cho các khâu như cấu trúc kịch bản, kiểm soát nhịp độ, xây dựng cao trào... khiến mọi thứ trở nên khó kiểm soát.

Đối với phim nghệ thuật, đạo diễn cần nhiều thời gian và không gian hơn để hoàn thành công việc của mình. Từ định hình nhân vật đến diễn giải tư tưởng, rồi bố cục khung hình, nếu thời lượng không đủ thì chắc chắn sẽ trói buộc tay chân đạo diễn, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng tác phẩm. Để thích nghi với thị trường, việc các nhà sản xuất yêu cầu đạo diễn rút ngắn thời lượng là chuyện như cơm bữa, nhiều vô kể. Hiện nay, khoảng hai tiếng rưỡi có thể coi là xu hướng tương đối chủ đạo.

Đơn cử như mười tác phẩm đứng đầu bảng xếp hạng doanh thu Bắc Mỹ cuối năm ngoái, chỉ có duy nhất "Ted" là một trăm lẻ sáu phút, các tác phẩm khác đều dài trên hai tiếng. Trong chín tác phẩm được đề cử giải Phim hay nhất tại Oscar năm ngoái, cũng chỉ có "Beasts of the Southern Wild" là chín mươi ba phút, các tác phẩm còn lại đều trên hai tiếng.

Tất nhiên, điều này không có nghĩa là không có phim hay nào dưới một trăm phút. Chỉ là về mặt thói quen xem phim và hiệu quả sản xuất, dung lượng chín mươi hay một trăm phút vẫn còn hơi ngắn so với thói quen của thị trường hiện nay. Muốn tạo ra một tác phẩm xuất sắc lay động khán giả trong thời gian hạn hẹp như vậy, độ khó quả thực không nhỏ.

Khi lướt xem tin tức trên các phương tiện giải trí lớn, có thể nhận thấy những tiêu đề kiểu: "‘The Avengers’ công bố thời lượng phim, tổng cộng một trăm bốn mươi ba phút" xuất hiện không ít. Đây chính là thước đo đầu tiên mà giới chuyên môn dùng để đánh giá cấu trúc phim cũng như dung lượng tự sự.

Trước khi "Gravity" chính thức đổ bộ LHP Venice, Warner Bros đã công bố thời lượng phim là "chín mươi mốt phút". Nếu trừ đi phần tiêu đề và danh sách đoàn phim ở cuối, thì thời lượng phim chính thức chỉ còn chưa đầy chín mươi phút. Điều này quả thực ngắn hơn nhiều so với tưởng tượng, dẫn đến vô vàn đồn đoán và suy diễn.

Bởi lẽ, trong ngành chưa từng nghe tin Alfonso Cuarón gặp mâu thuẫn hay xung đột nào trong giai đoạn hậu kỳ, nghĩa là bộ phim đã được dựng theo đúng ý đồ của ông mà không bị nhà sản xuất can thiệp. Như vậy, chỉ với chín mươi phút mà muốn quay ra một kiệt tác thì gần như là nhiệm vụ bất khả thi.

Nói cách khác, trước khi phim chính thức công chiếu, những lo ngại từ đủ mọi phía nhiều không đếm xuể. Có những kẻ học thức bảo thủ sớm đã khẳng định: "Đây là một tác phẩm thất bại. Một tác phẩm định sẵn không thể thành công." Thậm chí họ còn tin chắc rằng, dù là Cannes hay Venice, tất cả những lời bàn tán đều chỉ là màn khói mù do Warner Bros tung ra nhằm che đậy sự tệ hại của bộ phim.

Giờ đây, buổi lễ ra mắt đã kết thúc, và loạt đánh giá đầu tiên của giới truyền thông cũng đã lộ diện.

Chín mươi mốt phút? Thời lượng quá ngắn? Tất cả những điều đó đối với "Gravity" đều không thành vấn đề. Alfonso đã thành công trong việc tạo ra một tác phẩm điện ảnh đáng kinh ngạc và đáng ngưỡng mộ trong khoảng thời gian hạn hẹp. Ông đã phá vỡ quy trình sản xuất điện ảnh trưởng thành của cả ngành, bằng phương thức mới mẻ và độc đáo để thổi vào nghệ thuật sáng tạo điện ảnh một sức sống hoàn toàn mới lạ. Cơn lốc khen ngợi với mười lăm điểm tuyệt đối chính là minh chứng rõ ràng nhất!

"Empire", một trăm điểm: "Đây chắc chắn là bộ phim về không gian chân thực nhất, tuyệt mỹ nhất và lay động nhất từ trước đến nay. 'Gravity' kể một câu chuyện sinh tồn trong vũ trụ khiến người xem nổi da gà, ngôn ngữ điện ảnh của Alfonso Cuarón khiến người ta nghẹt thở, còn màn trình diễn xuất sắc của Lam Lễ Hoắc Nhĩ thì khiến người ta phải ngả mũ thán phục!"

"Time", một trăm điểm: "'Gravity' đã cho cả ngành thấy tương lai của rạp chiếu phim - đó là vẻ đẹp mà truyền hình và máy tính không thể mang lại. Alfonso Cuarón đã đưa nghệ thuật hình ảnh điện ảnh lên một tầm cao hoàn toàn mới, 'bạn thực sự không thể đánh bại những khung cảnh đó'. Và màn trình diễn của Lam Lễ Hoắc Nhĩ đã diễn giải thêm nhiều chiều sâu và độ rộng ở một tầm cao hơn nữa, chúng ta còn có thể đòi hỏi gì hơn đây?"

"The New York Times", một trăm điểm: "Đây là một bộ phim dành cho rạp chiếu, nó mang đến một trải nghiệm xem phim vô song và hồi hộp đến nghẹt thở, kỹ thuật hoàn hảo không tì vết, tự sự khiến tim đập loạn nhịp... tất nhiên, còn có cả một Lam Lễ Hoắc Nhĩ không thể chối từ."

"Los Angeles Times", một trăm điểm: "Alfonso Cuarón từng thể hiện khả năng kiểm soát những cú quay dài (long take) khiến người ta run rẩy trong bộ phim 'Children of Men', sự bùng nổ tư tưởng và suối nguồn cảm hứng đã để lại ấn tượng sâu sắc. Còn ở 'Gravity', ông còn tiến xa hơn khi phát huy tối đa lợi thế của màn ảnh rộng tại rạp, mỗi khung hình, mỗi cảnh quay đều là món quà của rạp chiếu phim."

"Screen", một trăm điểm: "Một bản opera không gian được xây dựng trên nền tảng kỹ thuật mới mẻ, nhưng vẫn thấm đẫm tính nhân văn và tư duy triết học, sự cân bằng hoàn hảo giữa thương mại và nghệ thuật!"

"Total Film", một trăm điểm: "Từ thế kỷ 19, phim hành động hay phim khoa học viễn tưởng đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống con người, nhưng chưa bao giờ có một bộ phim nào như 'Gravity'. Alfonso Cuarón đã xây dựng nên những luồng sáng tối tự nhiên và sống động trong hình ảnh 3D, tựa như những bước nhảy uyển chuyển của một nữ vũ công ba lê. Mỗi giây của bộ phim đều là một sự hưởng thụ thuần túy."

Đây là những đánh giá từ các phương tiện truyền thông chuyên nghiệp chủ đạo, không nghi ngờ gì nữa, họ đã dùng hàng loạt lời tán dương để ca ngợi bước tiến mang tính cách mạng mà Alfonso mang lại. Điều này vô cùng quan trọng đối với toàn bộ nền công nghiệp điện ảnh.

Hành động như vậy vấp phải sự kháng cự mạnh mẽ từ phần lớn chuyên gia trong ngành điện ảnh, đặc biệt là các đạo diễn như Alfonso Cuarón, Christopher Nolan. Dù lợi ích là yếu tố quan trọng không thể thiếu, nhưng ngoài điều đó ra, cảm giác thưởng thức mà màn ảnh rộng tại rạp mang lại là điều màn hình nhỏ tại gia không thể nào sánh bằng. Đây cũng là lý do then chốt, và "Gravity" chính là bằng chứng thép tốt nhất.

Đúng như đánh giá của tạp chí "Time", "Gravity" đã cho thấy tương lai của ngành công nghiệp, rạp chiếu phim vẫn là sự tồn tại không thể thay thế.

Ngoài các phương tiện truyền thông chính thống có thẩm quyền, các phương tiện truyền thông chuyên nghiệp độc lập cũng đưa ra đánh giá ngay lập tức. Dù "Gravity" được định vị là một bộ phim thương mại, nhưng các phương tiện truyền thông độc lập vẫn không tiếc lời khen ngợi. Như Michael Phillips đã nói, tác phẩm này thực sự đã tìm thấy sự cân bằng tinh tế giữa thương mại và nghệ thuật.

"The Village Voice", một trăm điểm: "'Gravity' vô cùng khoáng đạt, mỹ lệ, nhẹ nhàng thư thái nhưng cũng đầy hùng tráng. Những bộ phim loại này luôn có thể tách bạn ra khỏi thực tại và trái đất, sau khi mang đến sự cảm động và chấn động ở cấp độ linh hồn, lại khiến bạn cảm thấy gắn kết với thực tại và trái đất hơn bao giờ hết. Lam Lễ Hoắc Nhĩ đã cống hiến màn trình diễn độc nhất vô nhị trên màn ảnh rộng năm 2013! Xuất sắc không gì sánh bằng!"

"RogerEbert.com", một trăm điểm: "Ngoài việc một lần nữa mang lại trải nghiệm thị giác đạt đến đỉnh cao, phần tuyệt vời nhất của 'Gravity' nằm ở chỗ nó đã khai thác sâu hơn ở cả cấp độ kỹ thuật lẫn tư tưởng, và hoàn thành mọi cuộc khám phá theo cách hoàn hảo nhất."

Sau khi Roger Ebert qua đời, trang web chính thức cá nhân của ông vẫn hoạt động bình thường, hiện đã phát triển dần thành nơi tụ hội của các nhà phê bình phim độc lập. Trang web sẵn sàng thuê các nhà phê bình phim thường trú để viết bài cố định, đồng thời cũng mở cửa cho các nhà phê bình độc lập chủ động gửi bài. Nếu qua xét duyệt và được đăng tải, trang web sẽ trả thêm nhuận bút.

"The Playlist", một trăm điểm: "Một bộ phim phiêu lưu khoa học viễn tưởng vừa sống động mạnh mẽ, lại vừa tỏa sáng như kim cương!"

"Film Comment", một trăm điểm: "Đây là bộ phim thay đổi cục diện toàn ngành, giống như 'Avatar', nó cho thấy trải nghiệm xem phim độc đáo mà màn ảnh điện ảnh có thể mang lại, thậm chí có thể đã đạt đến đỉnh cao, trong thời gian ngắn không thể có đột phá mới. Đồng thời, cốt lõi tư tưởng của nó lại càng hùng vĩ và sâu sắc hơn 'Avatar', tiệm cận với 'Hugo' và 'Life of Pi'. Mỗi khung hình, mỗi giây đều mang ý nghĩa sâu xa, không dư thừa, không lãng phí một chút nào. Ít đi một chút James Cameron, nhiều hơn một chút Stanley Kubrick."

Điểm tuyệt đối, điểm tuyệt đối, lại là điểm tuyệt đối. Trong giới truyền thông chuyên nghiệp, từ chính thống đến độc lập, từ chủ đạo đến nhỏ lẻ, những phương tiện truyền thông điện ảnh này đều đồng loạt gửi tặng những lời khen ngợi điểm tuyệt đối. Điều này cũng chứng minh rằng, ở cấp độ chuyên môn, "Gravity" không hề gây tranh cãi mà đã chinh phục được tất cả những nhà phê bình điện ảnh khó tính nhất.

Còn ở mảng truyền thông tổng hợp chủ đạo, "Gravity" cũng không hề kém cạnh mà tiếp tục giành chiến thắng. Tuy nhiên, chỉ cần nhìn vào nội dung đánh giá là có thể thấy, tiêu điểm chú ý và trọng tâm bình luận của hai loại truyền thông chuyên nghiệp và tổng hợp có sự khác biệt. Xét theo một ý nghĩa nào đó, có thể coi đây là điều tất yếu do thuộc tính truyền thông khác nhau mang lại.

Lam Lễ, không chút nghi ngờ, họ đồng loạt dồn mọi ánh nhìn vào nam diễn viên trẻ có sức ảnh hưởng lớn nhất đương đại này, dễ dàng đẩy chủ đề lên một đỉnh cao mới!