Neil Darcy nghe rõ mồn một những tiếng xì xào trầm thấp vọng ra từ trong rạp chiếu phim, "Đây chẳng phải là câu chuyện của Susan hồi nãy sao? Chẳng lẽ Charlie đang sáng tác chính là cuộc đời của Susan?"
Những diễn biến tiếp theo càng chứng thực cho suy nghĩ của khán giả. Charlie đi tìm ông chủ và nói, "Tôi không biết phải chuyển thể thế nào, cuốn sách này toàn nói về lan." Ông chủ bèn đề nghị Charlie thêm thắt cuộc đời huyền thoại của Susan vào. Hơn nữa, khán giả còn phát hiện ra rằng, cuốn sách này vốn dĩ không phải do Charlie tự tiến cử để chuyển thể thành phim, mà là nhiệm vụ bị ông chủ áp đặt xuống. Phần này dường như lại nảy sinh mâu thuẫn với cảnh mở đầu phim, nơi Charlie chủ động yêu cầu chuyển thể kịch bản, đến nỗi ngay cả Neil Darcy, người đã xem tới ba lần, cũng phải nhíu mày, huống hồ gì là những khán giả xem lần đầu.
Vì vậy trên thực tế, trong phim, tuyến truyện này của Susan thực chất nằm trong tay Charlie kiểm soát! Những trải nghiệm của Susan thực ra là bức tranh phản chiếu kịch bản của Charlie. Nói cách khác, khán giả ngay từ đầu đã bị lừa. Câu chuyện về Susan mà khán giả nhìn thấy, thực chất là kịch bản của Charlie. Đây là một câu chuyện nằm trong một câu chuyện khác, nhưng Spike Jonze lại để hai tuyến truyện tiến hành song song, khiến khán giả nảy sinh ảo giác rằng đây là hai đường thẳng song song.
Trước đó, trong tuyến truyện của Susan, Neil Darcy và những khán giả khác vẫn luôn nghĩ cô là "tác giả thực tế", bởi vì chính Susan là người sáng tác cuốn sách "Kẻ Trộm Lan". Trong sách, ngôi "tôi" do cô thuật lại chính là tác giả mô hình, đồng thời cũng là người dẫn chuyện.
Thế nhưng bây giờ, sau khi phát hiện ra điểm kỳ quái này, "tác giả thực tế" lại biến thành một nữ nhà văn tên Susan đang kể một câu chuyện. Nếu không tính bộ phim này, thì nó đã lồng thêm một câu chuyện nữa. Do đó, cái gọi là "hai tuyến truyện" mà phim kể trước đó thực chất chỉ là một. Đó chính là tuyến chính của Charlie khi đang chuyển thể kịch bản.
Còn tuyến truyện thứ hai thực sự, chính là Susan đang ở cùng không gian với Charlie, quỹ đạo hành trình của cô mới chỉ bắt đầu.
Đại não của Neil Darcy đang vận hành cực nhanh, anh đã làm rõ quỹ đạo của bộ phim đến thời điểm này, rồi tiếp tục thưởng thức.
Sau đó, Charlie trong mâu thuẫn đầy lo âu, vì áp lực đủ đường mà không tránh khỏi bị Donald ảnh hưởng, đã lén nghe lớp học của vị biên kịch nổi tiếng kia. Không thể thoát tục, anh ta điều chỉnh kịch bản theo hướng phát triển kiểu Hollywood. Thế là khán giả nhìn thấy, những tình tiết kích thích thị giác như ngoại tình, nghiện hút, web khiêu dâm, v.v., đều xuất hiện trong câu chuyện của Susan.
Khi bộ phim đi được một nửa, điểm chuyển ngoặt thứ hai xuất hiện!
Trong lúc Charlie phản kháng công việc chuyển thể tẻ nhạt này, anh lẩm bẩm: "Thứ duy nhất tôi muốn viết chính là về chuyện của bản thân mình." Sau đó, anh bắt đầu dùng máy ghi âm để ghi lại những ý tưởng sáng tác kịch bản mới của mình: "Tôi là Charlie Kaufman, già nua và béo ục ịch, Kaufman ngồi với nhà sản xuất trong nhà hàng, cố gắng lấy lòng cô ta để giành lấy việc viết kịch bản, mồ hôi đầm đìa..."
Khán giả kinh hãi phát hiện ra, đây chẳng phải là tình tiết đầu phim sao!
Điều này có nghĩa là gì? Charlie tự viết mình vào kịch bản? Đúng, mà cũng không đúng!
Còn nhớ Donald, người anh em song sinh sùng bái con đường Hollywood của Charlie không? Trên thực tế, người mở đầu quỵ lụy nhà sản xuất, hy vọng được chuyển thể kịch bản "Kẻ Trộm Lan" lẽ ra phải là Charlie mang bóng hình của Donald. Điều này giải thích tại sao đầu phim lại là Kaufman chủ động yêu cầu chuyển thể kịch bản, mà sau đó lại phát hiện ra đó thực chất là nhiệm vụ nhà sản xuất giao cho Charlie.
Bởi vì đây đích thực là nhiệm vụ chuyển thể mà nhà sản xuất giao cho Charlie Kaufman, anh ta không biết phải viết thế nào. Sau khi do dự, Charlie quyết định lấy nguyên mẫu là một Charlie có tính cách của Donald để chủ động tìm nhà sản xuất, hy vọng có thể chuyển thể kịch bản "Kẻ Trộm Lan" này, và sau đó mới xảy ra câu chuyện ở nửa đầu phim.
Rõ ràng, điều này không thể sáng tỏ hơn được nữa, nó lại lồng thêm một câu chuyện: Charlie đang viết về một biên kịch tên là Charlie (lấy nguyên mẫu là Donald), đang viết về một câu chuyện của nữ nhà văn Susan viết một cuốn sách.
Giây tiếp theo, Charlie lại cầm máy ghi âm lên ghi: "Charlie Kaufman ở trong phòng, cầm máy ghi âm ghi: Tôi là Charlie Kaufman, già nua và hèn nhát..."
Lúc này, Charlie mới chính thức đưa mình vào kịch bản, thế là thành ra Charlie đang viết một câu chuyện, trong câu chuyện có một biên kịch tên là Charlie, đang viết về một biên kịch tên là Charlie (lấy nguyên mẫu là em trai song sinh Donald của anh ta), đang chuyển thể một câu chuyện về nữ nhà văn sáng tác một cuốn sách.
"Chết tiệt!" Neil Darcy không kìm được khẽ chửi thề một tiếng. Đây hoàn toàn là một vòng lồng trong một vòng, khiến đầu óc người ta xoay không kịp.
Nhưng cũng còn may, hiện tại mới chỉ lồng ba câu chuyện vào trong, hay là hai? Neil Darcy không nhịn được lại chửi thề lần nữa, "Mẹ kiếp."
Thực tế, nếu biên kịch Charlie Kaufman ngoài đời thực của "Chuyển Thể Kịch Bản" thực sự muốn tiếp tục trêu đùa khán giả, anh ta hoàn toàn có thể để Charlie trong phim tiếp tục lồng ghép những chuyện phiền phức, rồi diễn biến thành phiên bản Mỹ của câu chuyện "Ngày xửa ngày xưa có một ngọn núi, trên núi có một ngôi chùa...". Đây chính là kiểu hộp lồng liên hoàn điển hình. Tuy nhiên, nếu biên kịch như vậy thì bộ phim sẽ khô khan tẻ nhạt.
Neil Darcy hít sâu một hơi, anh sắp xếp lại các tình tiết câu chuyện của bộ phim trong đầu tính đến thời điểm hiện tại.
Charlie là một biên kịch, anh ta được giao một công việc là chuyển thể cuốn sách có tên "Kẻ Trộm Lan", cuốn sách này gần như không có cốt truyện, anh ta chẳng biết bắt đầu viết từ đâu. Đồng thời, anh ta luôn muốn viết một kịch bản mang đậm phong cách cá nhân. Bản thân anh ta thiếu đi cái đặc trưng của biên kịch Hollywood. Vì thế, để bù đắp khuyết điểm này, Charlie viết kịch bản của mình là: có một cặp anh em song sinh Charlie và Donald, Donald hy vọng nối gót anh trai, đang học cách trở thành biên kịch Hollywood. Còn "Kẻ Trộm Lan" chính là câu chuyện của Charlie – người đã trở thành biên kịch thành công, anh ta tìm đến nhà sản xuất, thuyết phục cô ta để mình chuyển thể cuốn sách "Kẻ Trộm Lan" này theo lối Hollywood.
Trong quá trình này, nhân vật trong câu chuyện và nhân vật trong câu chuyện lồng trong câu chuyện lại có sự giao thoa về thời không, tác động qua lại lẫn nhau. Charlie cũng bị ảnh hưởng bởi chính Charlie trong kịch bản của mình, nội dung viết lách dần thiên về hướng Hollywood hóa.
Lúc này, điểm chuyển ngoặt thứ ba xuất hiện. Charlie quyết định đi theo dõi Susan, lúc này Susan trong ngòi bút của Charlie đã có sự phát triển về thời gian tiệm cận với Susan ngoài đời thực. Do đó, quyết định này của Charlie lại mang đến cho bộ phim một cú chuyển ngoặt lật ngược hoàn toàn: Liệu Susan ngoài đời thực có thực sự độc lập tồn tại hay không? Hành động theo dõi Susan của Charlie không chỉ đưa bản thân mình vào trong câu chuyện một lần nữa, mà còn khiến câu chuyện của Susan trong kịch bản trước đó kết nối với Susan ngoài đời thực, dẫn đến những tình tiết khó tin tiếp theo.
Hóa ra, Charlie trước đó vẫn không phải là "tác giả thực tế", anh ta lại biến hóa một lần nữa, trở thành tác giả mô hình. Thế là, cốt truyện bộ phim này lại lồng thêm một lớp: một biên kịch tên Charlie, viết một kịch bản, về "một biên kịch tên Charlie được giao một công việc"...
Lúc này, câu chuyện lại dựa trên cơ sở trước đó, lồng thêm một lớp nữa. Rốt cuộc Charlie và Susan trong câu chuyện là tác giả thực tế, tác giả mô hình hay là người dẫn chuyện, tất cả đều đã mơ hồ không rõ. Khán giả đã hoàn toàn hỗn loạn.
Vì thế, về sau Susan và John biến thành những kẻ ác dùng hoa lan ma để luyện chế ma túy, bị anh em nhà Kaufman phát hiện rồi định giết người diệt khẩu. Trong cuộc chạy trốn, Donald không may tử nạn, John cũng bỏ mạng dưới đầm lầy cá sấu. Phần câu chuyện này hoàn toàn phù hợp với mô thức cố định của phim hành động Hollywood: người tốt kẻ xấu đối đầu, nghiện hút, v.v. Đây cũng chính là kịch bản cuối cùng mà Charlie viết ra trong lớp vỏ ngoài cùng của bộ phim, bởi vì cuối cùng anh ta vẫn viết kịch bản "Kẻ Trộm Lan" thành một kịch bản kiểu Hollywood. Trong toàn bộ bộ phim, chỉ có Charlie xuất hiện cuối cùng mới là tác giả thực tế, cho nên anh ta không hề đau lòng về cái chết của người em song sinh Donald, mà chỉ một lòng thỏa mãn vì công việc đã hoàn thành. Bởi vì tất cả các nhân vật xuất hiện trước đó đều là nhân vật dưới ngòi bút của anh ta, không hề tồn tại thực. Charlie có người em song sinh Donald kia chính là tác giả mô hình; còn các nhân vật như Charlie bị ép nhận việc chuyển thể kịch bản hay Susan sáng tác tiểu thuyết, tất cả đều là người dẫn chuyện.
"Bị mình nhìn thấu rồi!" Neil Darcy không kìm được siết chặt nắm tay phải, cuối cùng anh cũng đã hiểu ra, hiện tại câu chuyện có tổng cộng bốn lớp lồng, lớp này chồng lên lớp kia. "Không đúng!" Khi xem đến phần kết, Neil Darcy nhận ra, "Có năm lớp!" Vì vẫn còn Charlie Kaufman thực sự đã sáng tạo ra bộ phim này, anh ta mới là tác giả thực tế đích thực, rồi Charlie xuất hiện cuối phim cũng là tác giả mô hình.
Bởi vì, trong thực tế Charlie Kaufman không hề có anh em song sinh, cho nên cặp song sinh trong phim bản thân chúng cũng là người dẫn chuyện. Đồng thời, chúng cũng là "đạo cụ" để Charlie Kaufman trêu đùa khán giả. Điều đáng tức hơn nữa là, trong danh sách đoàn phim ở phần phụ đề cuối phim, Charlie Kaufman còn chễm chệ đề tên "Charlie Kaufman, Donald Kaufman" vào cột biên kịch, hoàn toàn là muốn trêu đùa tất cả mọi người đến cùng.
Neil Darcy không kìm được siết chặt nắm tay, anh cuối cùng đã hiểu thấu bộ phim này, đồng thời cũng hiểu được lý do thực sự khiến Charlie Kaufman sáng tạo nên nó. Một chiếc hộp lồng kiểu Trung Hoa (hộp lồng liên hoàn) móc nối với nhau như vậy, thực ra chính là đang diễn giải hiện trạng của biên kịch Hollywood ngày nay: là thỏa hiệp với những bộ phim anh hùng kiểu Hollywood điển hình được ưa chuộng, hay là tìm lối đi riêng để tạo ra những chủ đề đầy cá tính, hoặc là đi theo con đường văn nghệ tiểu tư sản, đây quả thực là một lựa chọn khó khăn.
Một bộ phim với "hộp lồng liên hoàn" như vậy, nói là phim trí tuệ cao thì thực ra không chính xác, vì không có quá nhiều tình tiết thâm sâu kỳ ảo, ít nhất là so với "Donnie Darko" thì bộ phim này vẫn còn có thể nhìn ra manh mối; nhưng bộ phim này quả thực không dễ để hiểu thấu. Trong phim có mấy lớp lồng, rốt cuộc ai là tác giả thực tế, ai là tác giả mô hình, ai là người dẫn chuyện, kịch bản lồng trong kịch bản, kịch bản nào mới là kịch bản thực, khán giả muốn hiểu cho rõ ngọn ngành thì chẳng phải là chuyện dễ dàng.
Ngoài ra, Charlie Kaufman còn thông qua bộ phim này để bàn luận về quan điểm đối với cuộc sống và sự nhiệt huyết, cùng thái độ và tác dụng của sự cố chấp trong cuộc đời.
Thông qua bốn nhân vật Charlie, Donald, Susan, John trong phim, Charlie Kaufman lồng ghép sự thấu hiểu của bản thân về cuộc sống vào đó, diễn giải một số đạo lý tương tự như Phật học, Thiền học, cũng rất sâu xa dư vị.
Bộ phim kết thúc, Neil Darcy đứng dậy, nghe thấy tiếng than phiền của khán giả bên cạnh, "Chúa ơi, bộ phim này đang nói cái gì vậy? Thật là một bộ phim khó hiểu."
Neil Darcy biết, mục đích của Charlie Kaufman đã thành công!!
