Hôm sau, trái với dự đoán của các hướng dẫn viên, trời quang dù vẫn còn mây phủ. Chúng tôi tới thăm nguồn suối Arveiron và rong ruổi khắp thung lũng cho đến tận chiều tối. Những cảnh sắc hùng vĩ và tuyệt diệu ấy đã mang lại cho tôi niềm an ủi lớn lao nhất mà tôi có thể đón nhận. Chúng nâng tâm hồn tôi vượt lên trên mọi nỗi bận tâm tầm thường; và dẫu không thể xóa sạch nỗi đau, chúng cũng xoa dịu và trấn tĩnh nó. Phần nào đó, chúng còn hướng tâm trí tôi rời xa những suy nghĩ cứ gặm nhấm suốt tháng qua. Trở về vào buổi chiều trong trạng thái mệt mỏi nhưng bớt bất hạnh hơn, tôi trò chuyện với gia đình niềm nở hơn hẳn thói quen bấy lâu nay. Cha tôi vô cùng hài lòng, còn Elizabeth thì mừng rỡ khôn tả. “Anh họ thân mến của em,” cô nói, “anh thấy đấy, hạnh phúc anh tỏa ra khi anh vui vẻ mới lớn lao làm sao; xin đừng chìm đắm trở lại trong u buồn nữa nhé!”
Sáng hôm sau, trời đổ mưa tầm tã, những màn sương dày đặc che khuất các đỉnh núi. Tôi thức dậy từ sớm nhưng lòng trĩu nặng nỗi u sầu lạ thường. Cơn mưa khiến tôi chùng xuống; những cảm xúc cũ kỹ trỗi dậy và tôi lại chìm trong khốn khổ. Tôi biết cha sẽ thất vọng biết bao trước sự thay đổi đột ngột này, nên tôi muốn tránh mặt ông cho đến khi lấy lại được bình tĩnh để che giấu đi những cảm xúc đang bóp nghẹt lấy mình. Tôi biết họ sẽ ở lại quán trọ suốt ngày hôm đó; và vốn đã quen chịu đựng mưa gió cùng cái lạnh, tôi quyết định một mình leo lên đỉnh Montanvert. Tôi nhớ lại tác động mà khung cảnh dòng sông băng khổng lồ và chuyển động không ngừng ấy từng mang lại cho tâm trí mình khi lần đầu chứng kiến. Nó từng lấp đầy tôi bằng một niềm ngây ngất siêu phàm chắp cánh cho tâm hồn bay bổng, rời khỏi thế giới mờ mịt để đến với ánh sáng và niềm vui. Quả thực, cảnh tượng uy nghiêm và hùng vĩ của tự nhiên luôn có sức mạnh trang nghiêm hóa tâm trí tôi, khiến tôi quên đi những bận rộn phù du của cuộc đời. Tôi quyết định đi một mình, bởi tôi đã quá rành đường đi, và sự hiện diện của kẻ khác sẽ phá hỏng vẻ cô độc vĩ đại của chốn ấy.
Đường lên dốc đứng, nhưng lối mòn được xẻ thành những khúc cua ngắn liên tiếp giúp người đi vượt qua thế thẳng đứng của ngọn núi. Đó là một khung cảnh hoang vu đến rợn ngợp. Ở hàng ngàn nơi, người ta có thể nhận ra dấu tích của những trận lở tuyết mùa đông, nơi cây cối gãy đổ nằm ngổn ngang trên mặt đất; chiếc thì bị phá hủy hoàn toàn, chiếc thì oằn mình dựa vào các vách đá nhô ra của ngọn núi, hoặc vắt ngang qua những thân cây khác. Càng lên cao, con đường càng bị cắt ngang bởi những khe núi tuyết, nơi đá vụn liên tục lăn xuống từ phía trên; trong số đó có một khe đặc biệt nguy hiểm, bởi chỉ một tiếng động nhỏ nhất như tiếng nói lớn cũng đủ tạo ra luồng chấn động không khí mang lại tai họa cho kẻ phát ra tiếng gọi. Những rặng thông không cao hay tươi tốt, nhưng chúng mang sắc màu u ám, tô thêm vẻ khắc nghiệt cho cảnh tượng xung quanh. Tôi nhìn xuống thung lũng bên dưới; những làn sương mù cuồn cuộn bốc lên từ các dòng sông uốn lượn qua đó, quấn lấy những ngọn núi đối diện với các đỉnh che khuất trong những đám mây xám xịt, trong khi mưa vẫn trút xuống từ bầu trời âm u, càng làm sâu sắc thêm ấn tượng sầu thảm mà vạn vật xung quanh áp đặt lên tôi. Hỡi ôi! Tại sao con người cứ hay khoe khoang về thứ cảm xúc vượt trội hơn loài vật; điều đó chỉ khiến chúng ta trở thành những sinh thể càng thêm khốn khổ. Nếu những thôi thúc của chúng ta chỉ dừng lại ở đói khát và ham muốn, có lẽ chúng ta đã được tự do phần nào; đằng này, chúng ta lại bị lay động bởi mọi cơn gió thoảng qua, bởi một lời nói bâng quơ hay khung cảnh mà lời nói ấy gợi lên trong tâm trí.
Ta nghỉ ngơi; một giấc mơ đủ sức đầu độc giấc ngủ.
Ta thức dậy; một ý nghĩ vẩn vơ làm ô uế cả ngày dài.
Ta cảm nhận, hoài niệm, hay suy luận; ta cười hay khóc,
Ôm ấp nỗi buồn thương hay rũ bỏ mọi bận lòng;
Tất cả đều thế cả: dù là niềm vui hay nỗi khổ đau,
Lối đi để chúng rời đi vẫn luôn rộng mở.
Ngày hôm qua của con người chẳng bao giờ giống ngày mai;
Chẳng có gì tồn tại ngoài sự đổi thay vĩnh cửu!
Đã gần trưa khi tôi đặt chân lên đến đỉnh. Một lúc lâu tôi ngồi trên mỏm đá nhìn xuống biển băng. Sương mù bao trùm cả biển băng lẫn những ngọn núi xung quanh. Chẳng mấy chốc, một cơn gió thổi bay lớp mây mù và tôi bước xuống dòng sông băng. Mặt băng vô cùng gồ ghề, nhô lên như những con sóng của một vùng biển động, trũng sâu xuống và đan xen bởi những khe nứt sâu thẳm. Cánh đồng băng rộng gần một dặm Anh, nhưng tôi mất gần hai tiếng đồng hồ mới băng qua được. Ngọn núi đối diện là một vách đá trơ trọi dựng đứng. Từ phía tôi đang đứng lúc bấy giờ, Montanvert nằm ngay đối diện ở khoảng cách một dặm Anh, và sừng sững bên trên nó là đỉnh Mont Blânc trong vẻ uy nghi đáng sợ. Tôi đứng lặng trong một hốc đá, ngắm nhìn khung cảnh kỳ diệu và vĩ đại này. Biển băng, hay đúng hơn là dòng sông băng khổng lồ, uốn lượn giữa những ngọn núi bao quanh, với những đỉnh cao chót vót như treo lơ lửng trên các hốc vực của nó. Những chóp băng lấp lánh rực sáng dưới ánh mặt trời trên các tầng mây. Trái tim tôi, vốn đang sầu muộn, giờ đây phồng lên một cảm giác tựa như niềm vui; tôi thốt lên: —“Hỡi những linh hồn lang thang, nếu các ngươi thực sự lang thang và không yên nghỉ trong nấm mồ hẹp hòi, xin hãy ban cho tôi chút hạnh phúc mong manh này, hoặc đưa tôi đi cùng làm bạn với các ngươi, rời xa những nỗi vui buồn của cuộc đời.”
Vừa dứt lời, tôi chợt thấy bóng dáng một người ở đằng xa đang lao về phía mình với tốc độ siêu phàm. Hắn nhảy qua những khe nứt trên băng mà tôi từng phải dò dẫm bước đi đầy thận trọng; vóc dáng của hắn khi lại gần dường như cũng vượt quá tầm vóc con người. Tôi hoảng loạn: một màn sương kéo qua mắt và cảm giác ngất lịm bao trùm lấy tôi; nhưng tôi nhanh chóng hồi tỉnh nhờ luồng gió lạnh từ núi cao. Khi hình thù ấy đến gần hơn, tôi nhận ra (một cảnh tượng kinh hoàng và ghê tởm làm sao!) đó chính là kẻ khốn nạn mà tôi đã tạo ra. Tôi run lẩy bẩy vì giận dữ và kinh hãi, tự nhủ sẽ đợi hắn đến gần rồi lao vào một mất một còn với hắn. Hắn tiến lại; nét mặt hắn bộc lộ nỗi thống khổ cay đắng, hòa lẫn với vẻ khinh miệt và thù hận, trong khi vẻ xấu xí phi nhân gian khiến nó trở nên quá ư kinh hãi đối với mắt phàm. Nhưng tôi hầu như chẳng để tâm điều đó; cơn giận dữ và lòng căm thù thoạt đầu đã tước đi tiếng nói của tôi, và tôi chỉ gượng lại được để trút lên đầu hắn những lời lẽ chan chứa sự ghê tởm và khinh miệt cuồng nộ.
—“Đồ quỷ dữ!” tôi thét lên, “ngươi dám bén mảng đến gặp ta sao? Ngươi không sợ sự trả thù tàn khốc từ cánh tay ta sẽ giáng xuống cái đầu khốn nạn của ngươi à? Cút đi, thứ sâu bọ ti tiện! Hay ở lại đây để ta giày xéo ngươi thành bụi cát! Ôi, ước gì với việc chấm dứt sự tồn tại khốn kiếp của ngươi, ta có thể hồi sinh những nạn nhân mà ngươi đã sát hại bằng thứ thủ đoạn quỷ quái ấy!”
—“Ta đã đoán trước được sự đón tiếp này,” con quỷ nói. “Hẹn mọn nào chẳng căm ghét kẻ khốn cùng; vậy thì ta đây, kẻ khốn khổ vượt lên trên mọi sinh vật sống, phải bị căm ghét đến nhường nào! Thế nhưng chính ngươi, kẻ tạo ra ta, lại ghét bỏ và hắt hủi ta, tạo vật của ngươi, kẻ mà ngươi gắn kết bằng những mối dây chỉ có thể bị hủy diệt khi một trong hai chúng ta biến mất. Ngươi định giết ta. Sao ngươi dám đùa giỡn với sự sống như vậy? Hãy làm tròn bổn phận của ngươi đối với ta, và ta sẽ làm tròn bổn phận của mình đối với ngươi cùng phần còn lại của nhân loại. Nếu ngươi chịu tuân theo các điều kiện của ta, ta sẽ để ngươi và họ được bình yên; nhưng nếu ngươi từ chối, ta sẽ thỏa mãn cái dạ dày của thần chết, cho đến khi nó ngập tràn máu của những người bạn còn lại của ngươi.”
—“Con quái vật đáng nguyền rủa! Đồ ác quỷ! Những cực hình dưới địa ngục vẫn còn quá nhẹ nhàng để làm sự trả thù cho tội ác của ngươi. Đồ quỷ dữ khốn nạn! Ngươi dám trách móc ta vì đã tạo ra ngươi; hãy xông lên đây để ta dập tắt cái đốm lửa mà ta đã ban cho ngươi một cách bất cẩn ấy.”
Cơn giận của tôi vượt ngoài tầm kiểm soát; tôi chồm lên người hắn, thúc đẩy bởi mọi cảm xúc có thể vũ trang cho một sinh mệnh chống lại sự tồn tại của kẻ khác.
Hắn dễ dàng né tránh và cất lời,
—“Bình tĩnh lại đi! Ta cầu xin ngươi hãy lắng nghe ta, trước khi trút hết căm hờn lên cái đầu bất hạnh này của ta. Ta đã chịu đựng chưa đủ hay sao mà ngươi còn muốn chồng chất thêm khốn khổ cho ta? Cuộc đời, dẫu chỉ là sự tích tụ của đớn đau, vẫn vô cùng quý giá đối với ta, và ta sẽ bảo vệ nó. Hãy nhớ rằng, chính tay ngươi đã làm cho ta mạnh mẽ hơn ngươi; chiều cao của ta vượt trội hơn ngươi; các khớp xương của ta linh hoạt hơn. Nhưng ta sẽ không bị cám dỗ để đối đầu với ngươi. Ta là tạo vật của ngươi, và ta thậm chí sẽ ngoan ngoãn, dễ bảo với người chủ và vị vua tự nhiên của mình, nếu ngươi cũng làm tròn bổn phận mà ngươi nợ ta. Ôi, Frankenstein, đừng nên đối xử công bằng với tất cả mọi người để rồi giày xéo một mình ta, kẻ đáng lẽ phải nhận được công lý, lòng khoan dung và tình thương từ ngươi nhiều nhất. Hãy nhớ rằng ta là tạo vật của ngươi; ta đáng lẽ phải là A-đam của ngươi; nhưng ta lại giống kẻ phản nghịch bị Chúa đuổi khỏi chốn thiên đường mà chẳng vì một lỗi lầm nào hơn. Đi đến đâu ta cũng thấy hạnh phúc, thứ duy nhất mà ta bị tước đoạt vĩnh viễn. Ta từng nhân hậu và tốt đẹp; chính khốn khổ đã biến ta thành ác quỷ. Hãy ban cho ta hạnh phúc, rồi ta sẽ lại trở thành người lương thiện.”
—“Cút đi! Ta không thèm nghe ngươi nói. Giữa ngươi và ta không thể có điểm chung nào cả; chúng ta là kẻ thù. Cút đi, hoặc để chúng ta quyết định thắng thua trong một trận chiến mà một trong hai kẻ sẽ phải gục ngã.”
—“Làm sao ta có thể lay động được ngươi? Chẳng lẽ không lời nài nỉ nào có thể khiến ngươi nhìn tạo vật đang cầu xin lòng nhân từ và trắc ẩn của ngươi bằng một ánh mắt thiện cảm hay sao? Tin ta đi, Frankenstein: ta từng là kẻ nhân từ; tâm hồn ta ngập tràn tình yêu và lòng nhân ái; nhưng ngặt nỗi ta chỉ có một mình, cô độc đến khốn cùng! Ngươi, kẻ tạo ra ta, lại ghét bỏ ta; thì ta còn có thể mong đợi hy vọng gì từ đồng loại của ngươi, những kẻ chẳng nợ nần gì ta? Họ hắt hủi và căm ghét ta. Những ngọn núi hoang vu và sông băng lạnh lẽo là chốn dung thân của ta. Ta đã lang thang ở đây nhiều ngày; những hang băng, thứ duy nhất mà ta không cảm thấy sợ hãi, chính là mái nhà của ta, và là mái nhà duy nhất mà con người không tiếc rẻ. Ta chào đón bầu trời giá lạnh này, bởi chúng đối xử với ta tử tế hơn là đồng loại của ngươi. Nếu đông đảo nhân loại biết đến sự tồn tại của ta, họ cũng sẽ hành xử như ngươi, vũ trang để tiêu diệt ta. Vậy chẳng lẽ ta không được phép căm hờn những kẻ căm ghét ta sao? Ta sẽ không nhân nhượng với kẻ thù của mình. Ta khốn khổ, và họ cũng phải nếm trải sự khốn khổ ấy. Thế nhưng ngươi hoàn toàn có quyền năng đền bù cho ta, và giải thoát họ khỏi một thảm họa mà nếu ngươi để mặc, nó sẽ lớn đến mức không chỉ ngươi và gia đình, mà hàng ngàn người khác cũng sẽ bị nuốt chửng trong những trận cuồng phong thù hận của nó. Hãy động lòng trắc ẩn và đừng khinh miệt ta. Hãy lắng nghe câu chuyện của ta: khi nghe xong, ngươi có thể ruồng bỏ hoặc thương xót ta, tùy theo việc ngươi phán xét ta xứng đáng với điều gì. Nhưng hãy lắng nghe ta. Kẻ có tội theo luật pháp loài người, dẫu có đẫm máu đến đâu, vẫn được phép tự biện hộ trước khi bị kết án. Hãy lắng nghe ta, Frankenstein. Ngươi buộc tội ta giết người; vậy mà ngươi vẫn có thể thản lương tâm tiêu diệt chính tạo vật của mình. Ôi, thật đáng ca ngợi công lý vĩnh hằng của loài người! Dù vậy, ta không xin ngươi tha mạng: hãy lắng nghe ta; rồi nếu ngươi có thể, và nếu ngươi muốn, hãy tiêu diệt công trình do chính tay mình tạo ra.”
—“Sao ngươi lại khơi gợi trong trí ta những chuyện mà ta chỉ nghĩ đến thôi cũng đã run rẩy khi nhận ra mình chính là cội nguồn và thủ phạm khốn nạn! Nguyền rủa ngày mà ngươi lần đầu nhìn thấy ánh sáng, hỡi con quỷ đáng ghê tởm! Nguyền rủa (dù ta đang tự nguyền rủa chính mình) đôi bàn tay đã tạo hình nên ngươi! Ngươi đã làm cho ta đau khổ đến mức không từ ngữ nào tả xiết. Ngươi không còn để cho ta chút khả năng nào để suy xét xem mình có đối xử công bằng với ngươi hay không. Cút đi! Tránh xa tầm mắt ta cái hình hài đáng nguyền rủa của ngươi.”
—“Bằng cách này, ta sẽ giải thoát cho ngươi khỏi ta, hỡi người tạo ra ta,” hắn nói, rồi áp đôi bàn tay đáng ghét của mình lên mắt tôi, nhưng tôi đã hất mạnh ra; “bằng cách này, ta mang đi khỏi ngươi một cảnh tượng mà ngươi ghê tởm. Dù sao thì ngươi vẫn có thể lắng nghe ta và ban cho ta sự cảm thông. Vì những phẩm chất mà ta từng có, ta đòi hỏi điều này ở ngươi. Hãy nghe câu chuyện của ta; nó dài và kỳ lạ, và thời tiết ở chốn này không thích hợp cho những giác quan tinh tế của ngươi đâu; hãy đến túp lều trên núi. Mặt trời vẫn còn treo cao trên bầu trời; trước khi nó lặn xuống sau những vách núi phủ tuyết kia và thắp sáng một thế giới khác, ngươi sẽ nghe xong câu chuyện của ta và có thể tự quyết định. Quyết định ở trong tay ngươi, liệu ta sẽ rời bỏ vĩnh viễn xứ sở của loài người và sống một đời vô hại, hay trở thành cơn ác mộng của đồng loại ngươi và là kẻ mang lại sự diệt vong nhanh chóng cho chính ngươi.”
Nói đoạn, hắn dẫn đường băng qua lớp băng: tôi bước theo sau. Lòng trĩu nặng, tôi không đáp lời hắn; nhưng trên đường đi, tôi cân nhắc những lý lẽ khác nhau mà hắn vừa đưa ra, và cuối cùng quyết định ít nhất sẽ lắng nghe câu chuyện của hắn. Một phần vì tò mò thôi thúc, phần vì lòng trắc ẩn đã củng cố quyết tâm trong tôi. Bấy lâu nay tôi vẫninh đinh rằng hắn chính là kẻ sát hại em mình, và tôi khao khát tìm kiếm sự xác nhận hoặc phủ định cho phỏng đoán ấy. Hơn nữa, lần đầu tiên trong đời, tôi cảm nhận được bổn phận của một kẻ tạo hóa đối với tạo vật của mình là gì, và rằng tôi phải mang lại hạnh phúc cho hắn trước khi có quyền phán xét sự độc ác của hắn. Những động cơ ấy thúc đẩy tôi nhượng bộ yêu cầu của hắn. Thế là chúng tôi cùng vượt qua dải băng và leo lên vách núi đối diện. Không khí lạnh buốt, và những hạt mưa lại bắt đầu rơi: chúng tôi bước vào trong túp lều, con quỷ với vẻ mặt đắc thắng, còn tôi với một trái tim nặng trĩu và tinh thần suy sụp. Dù vậy, tôi đã đồng ý lắng nghe; và khi tôi ngồi xuống bên đống lửa mà kẻ đồng hành gớm ghiếc ấy vừa nhóm lên, hắn bắt đầu kể câu chuyện của mình.
