Đã là tám giờ khi chúng tôi cập bến; chúng tôi đi dạo một lát trên bờ, tận hưởng thứ ánh sáng lướt qua mau, rồi lui về quán trọ và ngắm nhìn khung cảnh nên thơ của sông nước, rừng cây và núi non đang chìm dần vào bóng tối nhưng vẫn hiện lên những đường nét đen sẫm.
Ngọn gió vốn đã dịu đi ở phía nam, giờ đây lại thổi lên vô cùng dữ dội từ hướng tây. Mặt trăng đã lên đến đỉnh trời và bắt đầu ngả về tây; những đám mây bay qua vầng trăng nhanh hơn cả cánh chim kềm, làm lu mờ những tia sáng của nó, trong khi mặt hồ phản chiếu bầu trời náo động ấy, càng trở nên náo động hơn bởi những con sóng dữ dội đang chợt dâng lên. Bất chợt, một trận mưa rào nặng hạt trút xuống.
Tôi đã giữ được sự bình tĩnh trong suốt cả ngày; nhưng ngay khi màn đêm che khuất hình hài của vạn vật, hàng ngàn nỗi sợ hãi bỗng trỗi dậy trong tâm trí tôi. Tôi lo âu và cảnh giác, tay phải lăm lăm khẩu súng lục giấu trong ngực áo; mọi âm thanh đều khiến tôi hoảng sợ; nhưng tôi tự nhủ rằng mình sẽ bán rẻ mạng sống này một cách đắt giá, quyết không lùi bước trước cuộc giao tranh cho đến khi mạng sống của chính tôi hoặc của kẻ thù bị tước đoạt.
Elizabeth lặng lẽ quan sát sự dao động của tôi một hồi trong nỗi sợ hãi rụt rè; nhưng trong ánh nhìn của tôi có thứ gì đó truyền sự kinh hoàng sang nàng, và nàng run rẩy hỏi: "Có chuyện gì làm anh dao động thế, Victor yêu dấu của em? Anh đang sợ điều gì vậy?"
"Ôi! Bình tĩnh nào, bình tĩnh đi em yêu," tôi đáp; "đêm nay thôi, rồi mọi chuyện sẽ ổn thỏa: nhưng đêm nay thật khủng khiếp, vô cùng khủng khiếp."
Tôi đã trải qua một giờ đồng hồ trong tâm trạng ấy, thì chợt nghĩ đến việc cuộc chiến đấu mà tôi đang chờ đợi từng khoảnh khắc sẽ đáng sợ biết bao đối với vợ mình, và tôi tha thiết nài nỉ nàng lui về phòng, tự quyết định sẽ không đoàn tụ với nàng cho đến khi tôi nắm bắt được phần nào tình hình của kẻ thù.
Nàng rời đi, còn tôi tiếp tục đi qua đi lại dọc theo hành lang ngôi nhà, soi xét mọi xó xỉnh có thể là nơi ẩn náu của kẻ thù. Nhưng tôi chẳng tìm thấy dấu vết nào của hắn, và bắt đầu phỏng đoán rằng có một may mắn tình cờ nào đó đã can thiệp để ngăn chặn việc thực hiện những lời đe dọa của hắn; thì bỗng nhiên tôi nghe thấy một tiếng thét sắc lạnh và kinh hoàng. Tiếng thét phát ra từ căn phòng mà Elizabeth vừa lui về. Ngay khi nghe thấy tiếng thét ấy, toàn bộ sự thật ập vào tâm trí tôi, tay chân tôi rũ xuống, mọi cử động của cơ bắp và gân cốt đều đình trệ; tôi có thể cảm nhận rõ dòng máu đang rỉ qua các tĩnh mạch và ran rức ở các đầu ngón tay chân. Trạng thái ấy chỉ kéo dài trong chớp mắt; tiếng thét lặp lại, và tôi lao sập cửa bước vào phòng.
Lạy Chúa vĩ đại! Tại sao lúc đó tôi không chết quách đi cho rồi? Tại sao tôi lại còn ở đây để kể lại sự hủy diệt của niềm hy vọng tốt đẹp nhất và sinh linh thuần khiết nhất cõi đời này? Nàng đang nằm ở đó, bất động và lạnh ngắt, vắt ngang chiếc giường, đầu thỏng xuống, gương mặt tái nhợt và biến dạng bị mái tóc che khuất một nửa. Đi đến đâu tôi cũng nhìn thấy hình ảnh ấy—những cánh tay không còn một giọt máu và thân thể mềm oặt bị kẻ sát nhân ném lên chiếc giường tân hôn của nàng. Liệu tôi có thể chứng kiến cảnh này mà vẫn sống nổi không? Hỡi ôi! Sự sống thật ngoan cường, nó bám chặt nhất vào những nơi mà người ta căm ghét nó nhất. Chỉ trong khoảnh khắc, tôi mất đi ý thức; tôi ngã quỵ xuống sàn nhà không còn biết trời đất là gì.
Khi tỉnh lại, tôi thấy mình đang bị vây quanh bởi những người ở quán trọ; nét mặt họ lộ rõ vẻ kinh hoàng đến nghẹt thở; nhưng sự kinh hoàng của những kẻ khác chỉ như một trò hề, một cái bóng của những cảm xúc đang đè nặng lên tôi. Tôi trốn khỏi họ để vào căn phòng nơi đặt thi thể của Elizabeth, người yêu của tôi, người vợ của tôi, người chỉ mới vừa đây thôi còn đang sống, vô cùng trân quý, vô cùng xứng đáng. Nàng đã được dịch chuyển khỏi tư thế mà tôi nhìn thấy lần đầu; và giờ đây, khi nàng đang nằm đó, đầu gối lên tay, chiếc khăn tay phủ ngang mặt và cổ, tôi suýt tưởng rằng nàng đang ngủ. Tôi lao về phía nàng, ôm chầm lấy nàng với tất cả sự thiết tha; nhưng sự rã rời chết chóc và cái lạnh giá của chân tay đã mách bảo tôi rằng, người tôi đang ôm trong vòng tay lúc này không còn là Elizabeth mà tôi từng yêu thương và trân trọng nữa. Dấu vết sát nhân từ bàn tay bóp cổ của ác ma vẫn còn hằn trên cổ nàng, và hơi thở đã ngừng hẳn trên đôi môi nàng.
Trong lúc tôi vẫn còn gục bên nàng trong nỗi thống khổ tuyệt vọng, tình cờ tôi ngước nhìn lên. Các cửa sổ trong phòng vốn đã được che kín từ trước, và tôi cảm thấy một nỗi hoảng loạn dâng trào khi nhìn thấy ánh sáng vàng nhợt nhạt của vầng trăng soi rọi căn phòng. Các cánh cửa chớp đã bị đẩy bật ra; và với một cảm giác kinh hoàng không thể diễn tả bằng lời, tôi nhìn thấy ở khung cửa sổ đang mở một hình hài gớm ghiếc và đáng ghê tởm nhất. Một nụ cười nhăn nhở hiện trên gương mặt con quái vật; hắn có vẻ như đang chế nhạo, khi dùng ngón tay ghê rợn của loài ác ma chỉ về phía thi thể vợ tôi. Tôi lao về phía cửa sổ, rút khẩu súng lục trong ngực áo ra và bóp cò; nhưng hắn đã né được, nhảy khỏi chỗ đứng, và chạy với tốc độ nhanh tựa chớp nhoáng, lao mình xuống hồ.
Tiếng súng nổ kéo theo một đám đông kéo vào phòng. Tôi chỉ về phía nơi hắn vừa biến mất, và chúng tôi dùng thuyền dò theo dấu vết; lưới đã được giăng ra, nhưng đều vô ích. Sau khi trải qua nhiều giờ đồng hồ, chúng tôi quay về trong tuyệt vọng, phần lớn những người đồng hành cùng tôi đều tin rằng đó chỉ là một hình bóng do trí tưởng tượng của tôi vẽ ra. Sau khi cập bờ, họ tiến hành lùng sục khắp vùng, các nhóm tỏa đi theo nhiều hướng khác nhau giữa những rặng cây và giàn nho.
Tôi cố gắng đi theo họ, và tiến được một đoạn ngắn cách khỏi ngôi nhà; nhưng đầu óc tôi quay cuồng, những bước đi lảo đảo như kẻ say rượu, cuối cùng tôi ngã quỵ xuống trong trạng thái kiệt sức cùng cực; một lớp màng che phủ đôi mắt, và làn da tôi khô cháy vì hơi nóng của cơn sốt. Trong trạng thái ấy, tôi được khiêng ngược trở lại, đặt lên giường, hầu như không còn ý thức được chuyện gì đã xảy ra; đôi mắt tôi thẫn thờ đảo quanh căn phòng, tựa như đang tìm kiếm thứ gì đó đã đánh mất.
Sau một khoảng thời gian, tôi chồm dậy, và như thể theo bản năng, lết vào căn phòng nơi thi thể người thương đang nằm. Có những người phụ nữ đang khóc lóc quanh đó—tôi cúi gục xuống thân xác ấy, hòa dòng nước mắt đau buồn của mình vào với họ—suốt khoảng thời gian ấy, không có một ý nghĩ rõ ràng nào hiện lên trong tâm trí tôi; mà tâm trí tôi lan man sang đủ mọi chủ đề, suy nghĩ hỗn độn về những bất hạnh của mình và nguyên nhân của chúng. Tôi lạc lối trong màn sương mù của sự kinh ngạc và hãi hùng. Cái chết của William, vụ tử hình Justine, vụ sát hại Clerval, và cuối cùng là vợ tôi; thậm chí ngay vào khoảnh khắc đó, tôi còn chẳng biết liệu những người bạn duy nhất còn lại của mình có được an toàn trước sự tàn độc của ác ma hay không; cha tôi, ngay lúc này đây, rất có thể đang oằn mình dưới móng vuốt của hắn, và Ernest có lẽ đã chết gục dưới chân hắn rồi. Ý nghĩ này khiến tôi rùng mình, và kéo tôi trở lại với hành động. Tôi vùng dậy, quyết định trở về Geneva với tốc độ nhanh nhất có thể.
Không thể kiếm đâu ra ngựa, và tôi buộc phải quay về bằng đường hồ; thế nhưng gió lại ngược chiều, và trời đổ mưa tầm tã. Dù sao thì trời cũng vừa hửng sáng, và tôi có cơ sở để hy vọng sẽ về đến nơi vào lúc đêm xuống. Tôi thuê người chèo thuyền, và bản thân cũng tự cầm một mái chèo; bởi vì tôi vẫn luôn tìm thấy sự nguôi ngoai cho nỗi thống khổ tinh thần từ các hoạt động thể chất. Thế nhưng sự khốn khổ đang trào dâng mà tôi cảm nhận lúc bấy giờ, cùng với sự kích động tột độ mà tôi phải chịu đựng, đã khiến tôi trở nên bất lực trước mọi gắng sức. Tôi buông thuk mái chèo; gục đầu lên hai bàn tay, buông xuôi theo mọi ý nghĩ u ám đang chực trào. Nếu ngước nhìn lên, tôi lại bắt gặp những khung cảnh từng quen thuộc trong những ngày tháng hạnh phúc hơn, những nơi mà chỉ mới hôm qua thôi tôi còn ngắm nhìn bên cạnh người giờ đây chỉ còn là một cái bóng và một ký ức. Nước mắt trào ra đầm đìa trên mặt. Cơn mưa đã ngớt trong chốc lát, và tôi thấy bầy cá quẫy nước hệt như cách vài tiếng đồng hồ trước chúng đã làm; khoảnh khắc ấy, chúng từng được Elizabeth chăm chú ngắm nhìn. Không gì có thể gây tổn thương cho tâm trí con người bằng một sự thay đổi lớn lao và đột ngột. Mặt trời có thể tỏa sáng, hoặc những đám mây có thể vần vũ: nhưng chẳng có gì có thể hiện lên trong mắt tôi hệt như ngày hôm qua được nữa. Một con quái vật đã cướp đi của tôi mọi hy vọng về hạnh phúc tương lai: chẳng có sinh linh nào từng khốn khổ đến thế; một sự kiện hãi hùng nhường ấy là điều độc nhất vô nhị trong lịch sử loài người.
Nhưng tại sao tôi cứ phải bận tâm đến những biến cố nối tiếp sự kiện áp đảo cuối cùng này? Câu chuyện của tôi vốn dĩ là một chuỗi những nỗi kinh hoàng; tôi đã chạm đến đỉnh điểm của chúng, và những gì tôi sắp kể tiếp đây ắt hẳn sẽ chỉ khiến các bạn thấy tẻ nhạt mà thôi. Hãy biết rằng, từng người một, những bạn bè của tôi đều bị cướp đi; tôi bị bỏ lại trong cảnh bơ vơ. Sức lực của chính tôi đã cạn kiệt; và tôi phải dùng vài lời ngắn ngủi để kể lại phần còn lại trong câu chuyện rùng rợn của mình.
Tôi đã về đến Geneva. Cha tôi và Ernest vẫn còn sống; thế nhưng người cha già đã gục ngã trước tin dữ mà tôi mang về. Giờ đây tôi vẫn nhìn thấy hình ảnh ông, cụ ông đáng kính và tuyệt vời xiết bao! Đôi mắt ông thẫn thờ vô định, bởi chúng đã đánh mất đi vẻ rạng ngời và niềm vui thích — Elizabeth của ông, người con gái còn hơn cả ruột thịt, người mà ông cưng chiều bằng tất cả tình yêu thương của một người ở buổi xế chiều của cuộc đời, khi có quá ít nguồn cội tình cảm, lại càng bấu víu thiết tha hơn vào những gì còn lại. Nguyền rủa thay, nguyền rủa thay con ác ma đã giáng nỗi khốn khổ xuống mái đầu bạc phơ của ông, và đẩy ông vào cảnh lụi tàn trong tang tóc! Ông không thể sống nổi trước những nỗi kinh hoàng chồng chất bấy lâu; những mạch nguồn tồn tại bỗng chốc đứt gãy: ông không thể gượng dậy khỏi giường, và chỉ vài ngày sau, ông đã trút hơi thở cuối cùng trong vòng tay tôi.
Rồi chuyện gì đã xảy ra với tôi? Tôi chẳng màng biết nữa; tôi mất đi tri giác, và những xiềng xích cùng bóng tối là những thứ duy nhất đè nặng lên tôi. Đôi khi, quả thật tôi đã mơ thấy mình lang thang giữa những thung lũng cỏ hoa tươi đẹp cùng những người bạn thuở thiếu thời; thế nhưng khi tỉnh dậy, tôi lại thấy mình bị giam cầm trong một ngục tối. Sự u sầu đeo bám, nhưng dần dần tôi lấy lại được nhận thức rõ ràng về những cơ cực và hoàn cảnh của mình, và rồi được thả ra khỏi nhà tù. Bởi vì họ đã gọi tôi là kẻ điên; và theo như tôi hiểu thì trong suốt nhiều tháng trời, một căn phòng giam đơn độc đã là chốn nương thân của tôi.
Dẫu vậy, sự tự do sẽ là một món quà vô nghĩa đối với tôi, nếu như khi tỉnh mộng với lý trí, tôi đồng thời không bừng tỉnh với lòng trả thù. Khi ký ức về những bất hạnh trong quá khứ dồn dập ập đến, tôi bắt đầu suy ngẫm về nguyên nhân của chúng — con quái vật do chính tay tôi tạo ra, con ác ma khốn khổ mà tôi đã thả ra thế giới để gieo rắc sự hủy diệt cho tôi. Tôi bị cuồng nộ thiêu đốt mỗi khi nghĩ đến hắn, và khao khát, tha thiết cầu nguyện rằng mình có thể túm lấy hắn trong tầm tay để trút một đòn trả thù thật lớn lao và đích đáng lên cái đầu bị nguyền rủa của hắn.
Và lòng căm thù của tôi cũng không chỉ quanh quẩn trong những mong ước vô ích; tôi bắt đầu suy tính về những phương án tốt nhất để tóm gọn hắn; và vì mục đích đó, khoảng một tháng sau khi được phóng thích, tôi tìm đến một vị thẩm phán hình sự trong thị trấn, nói với ông rằng tôi có một cáo buộc muốn trình bày; rằng tôi biết rõ kẻ đã hủy hoại gia đình mình; và tôi yêu cầu ông phải phát huy toàn bộ quyền lực để bắt giữ kẻ sát nhân.
Vị quan tòa lắng nghe tôi với sự chăm chú và niềm nhã nhặn: — "Hãy yên tâm, thưa ngài," ông nói, "sẽ không có chút công sức hay nỗ lực nào từ phía tôi bị bỏ phí trong công cuộc tìm ra tên ác nhân ấy đâu."
"Tôi rất cảm ơn ngài," tôi đáp; "vậy xin hãy lắng nghe bản lời khai mà tôi sắp sửa trình bày. Đây quả thực là một câu chuyện kỳ lạ đến mức tôi phải e rằng ngài sẽ chẳng đời nào tin nổi, nếu như trong sự thật không ẩn chứa một sức mạnh dẫu có kỳ diệu thế nào đi nữa vẫn buộc người ta phải tâm phục khẩu phục. Câu chuyện có mạch lạc chặt chẽ đến mức không thể bị nhầm lẫn với một giấc mơ, và tôi chẳng có động cơ gì để bịa đặt cả." Thái độ của tôi khi cất lời vô cùng ấn tượng nhưng lại điềm tĩnh; tôi đã tự khắc sâu vào tâm can một quyết tâm truy đuổi kẻ hủy diệt mình cho đến chết; và mục tiêu ấy đã xoa dịu nỗi thống khổ, tạm thời hòa giải tôi với cuộc đời. Giờ đây tôi thuật lại câu chuyện của mình, ngắn gọn nhưng đầy kiên quyết và chuẩn xác, ghi nhớ từng mốc thời gian một cách rạch ròi, tuyệt đối không sa đà vào những lời chì chiết hay ca thán.
Ban đầu vị quan tòa có vẻ hoàn toàn hoài nghi, nhưng khi tôi tiếp tục câu chuyện, ông trở nên tập trung và hứng thú hơn; tôi thấy đôi khi ông rùng mình vì kinh hãi, có lúc vẻ mặt lại lộ rõ sự ngạc nhiên tột độ mà không hề vương vấn bóng dáng của sự ngờ vực.
Khi tôi dứt lời, tôi liền cất tiếng: "Đây chính là sinh linh mà tôi cáo buộc, và vì việc bắt giữ cũng như trừng trị hắn, tôi khẩn khoản yêu cầu ngài hãy huy động toàn bộ quyền lực của mình. Đó là bổn phận của một vị quan tòa, và tôi tin tưởng cũng như hy vọng rằng những cảm xúc của một con người trong ngài sẽ không đến mức chối bỏ việc thực thi những chức trách ấy trong trường hợp này."
Lời lẽ ấy khiến diện mạo của vị thính giả đối diện thay đổi đáng kể. Ông đã lắng nghe câu chuyện của tôi với kiểu tin tưởng nửa vời thường dành cho những chuyện kể về ma quỷ và các hiện tượng siêu nhiên; thế nhưng khi được yêu cầu phải hành động trên danh nghĩa công quyền hệ lụy từ đó, toàn bộ dòng thác hoài nghi trong ông lại trỗi dậy. Dẫu vậy, ông vẫn điềm đạm đáp lời: "Tôi rất sẵn lòng hỗ trợ ngài hết mình trong cuộc truy tầm; thế nhưng sinh linh mà ngài đang nhắc tới dường như sở hữu những quyền năng đủ sức thách thức mọi nỗ lực của tôi. Nào ai có thể lần theo dấu vết của một loài sinh vật có thể vượt qua biển băng, và trú ngụ trong những hang ổ mà chẳng một con người nào dám bén mảng bước vào? Hơn thế nữa, đã mấy tháng trôi qua kể từ khi những tội ác của hắn được thực hiện, và chẳng một ai có thể phỏng đoán được hắn đã dạt về phương trời nào, hay giờ này đang sinh sống ở vùng đất hiểm nào."
"Tôi không mảy may nghi ngờ việc hắn đang lẩn khuất ngay gần chốn tôi ở; và nếu quả thực hắn đã tìm được nơi nương náu tại rặng Alps, thì hắn hoàn toàn có thể bị săn lùng như loài sơn dương, và bị tiêu thụ như một con thú săn mồi. Nhưng tôi thấu hiểu những suy nghĩ của ngài: ngài không tin câu chuyện của tôi, và chẳng có ý định truy cùng diệt tận kẻ thù của tôi bằng hình phạt xứng đáng với tội ác hắn gây ra."
Khi tôi vừa thốt lên, ngọn lửa giận dữ bùng lên trong ánh mắt; vị quan tòa tỏ ra e dè: — "Ngài hiểu lầm rồi," ông nói, "tôi sẽ dốc sức; và nếu trong khả năng của mình tôi tóm được con quái vật ấy, xin hãy tin rằng hắn sẽ phải chịu hình phạt tương xứng với những tội ác hắn đã gây ra. Tuy nhiên tôi e rằng, dựa trên những đặc tính của hắn mà chính ngài vừa miêu tả, điều này sẽ rất bất khả thi; và do đó, trong khi mọi biện pháp thích đáng vẫn được tiến hành, ngài cũng nên chuẩn bị sẵn tâm lý để đối mặt với sự thất vọng."
"Điều đó là không thể; nhưng tất cả những gì tôi có thể nói cũng sẽ chẳng mang lại mấy ích lợi. Sự trả thù của tôi chẳng mảy may quan trọng đối với ngài; dẫu vậy, trong khi tôi thừa nhận đó là một thói xấu, tôi vẫn phải thú nhận rằng đó chính là niềm đam mê duy nhất đang gặm nhấm tâm hồn tôi. Cơn giận dữ trong tôi là không thể tả xiết, khi tôi nghĩ đến việc tên sát nhân mà tôi đã dung túng cho phép hắn sổng ra xã hội vẫn đang nhởn nhơ tồn tại. Ngài từ chối yêu cầu chính đáng của tôi: tôi giờ đây chỉ còn duy nhất một lối đi; và tôi xin hiến dâng chính mình, dù sống hay chết, cho sứ mệnh tiêu diệt hắn."
Tôi run rẩy vì sự kích động tột cùng khi thốt lên những lời đó; phong thái của tôi toát lên sự cuồng loạn, và chắc chắn là phảng phất cả thứ khí chất kiêu hãnh dữ dội mà người ta vẫn hay đồn đại về các vị thánh tử đạo thời xưa. Thế nhưng đối với một vị quan tòa người Geneva, kẻ có tâm trí bận rộn với những điều khác xa vời vợi so với sự sùng đạo và chủ nghĩa anh hùng, sự cao ngạo trong tư tưởng ấy trông hệt như dấu hiệu của cơn điên. Ông ta cố gắng dỗ dành tôi hệt như cách một vú em dỗ dành một đứa trẻ, và lại quay quẩn quy chụp câu chuyện của tôi chỉ là hệ quả của cơn mê sảng.
"Hỡi con người kia," tôi thét lên, "ngươi mới thật vô tri làm sao trong cái sự thông thái kiêu ngạo của mình! Thôi đi; ngươi chẳng hề biết bản thân đang nói cái gì đâu."
Tôi phẫn nộ và đầy xáo trộn bước ra khỏi ngôi nhà, lui về để ngẫm nghĩ về một phương thức hành động khác.
