Phải mất một thời gian tôi mới tường tận câu chuyện của những người bạn ấy. Đó là một câu chuyện ắt hẳn đã khắc sâu vào tâm khảm tôi, bởi nó mở ra bao cảnh ngộ diệu kỳ và đầy lôi cuốn trước một kẻ hoàn toàn thiếu trải nghiệm trần đời như tôi.
Người đàn ông già cả có tên là De Lacey. Ông xuất thân từ một danh gia vọng tộc ở nước Pháp, nơi ông từng sống nhiều năm trong cảnh giàu sang nhung lụa, được cấp trên nể trọng và bạn bè đồng lứa mến yêu. Con trai ông được rèn giũa để phụng sự tổ quốc; còn Agatha cũng từng sánh vai cùng những quý nương khuê các bậc nhất. Chỉ ít tháng trước khi tôi đến đây, họ vẫn còn sống ở một đô thành hoa lệ rộng lớn mang tên Paris, giữa vòng tay bạn hữu, thụ hưởng mọi thú vui mà phẩm hạnh, trí tuệ tao nhã và khiếu thẩm mỹ tinh tế có thể mang lại bên cạnh khối tài sản phong lưu.
Cha của Safie chính là nguồn cơn dẫn tới cảnh sa cơ lỡ vận của họ. Lão là một thương gia Thổ Nhĩ Kỳ đã ngụ cư tại Paris nhiều năm, rồi chẳng hiểu vì cớ gì mà tôi chưa rõ, lão bỗng trở thành cái gai trong mắt chính quyền. Đúng vào ngày Safie từ Constantinople đến nơi để đoàn tụ cùng cha, lão bị bắt giữ và tống giam vào ngục tối. Lão bị đưa ra xét xử và kết án tử hình. Bản án ấy bất công và oan khiên đến rành rành; toàn thể Paris đều sục sôi phẫn nộ; người ta đều cho rằng chính đức tin tôn giáo và khối của cải của lão, chứ chẳng phải tội trạng gán ghép nào, mới là nguyên nhân đẩy lão vào cửa tử.
Felix tình cờ có mặt trong phiên tòa; khi nghe phán quyết của quan tòa, chàng không sao kìm nén được nỗi kinh hoàng lẫn nỗi căm phẫn sục sôi. Ngay khoảnh khắc ấy, chàng đã lập lời thề trịnh trọng sẽ giải cứu người đàn ông kia, rồi bắt đầu tìm kiếm mọi phương kế. Sau bao lần tìm cách lẻn vào ngục thất bất thành, chàng phát hiện một khung cửa sổ có song sắt kiên cố nằm ở góc khuất không người canh gác của tòa nhà, nơi rọi ánh sáng hiếm hoi vào ngục tối giam giữ tín đồ Hồi giáo bất hạnh—kẻ đang mang xiềng xích nặng nề, tuyệt vọng chờ ngày đền tội trước một bản án dã man. Felix tìm đến bên song sắt lúc đêm hôm, bày tỏ cho người tù biết ý định cứu giúp của mình. Lão người Thổ vừa kinh ngạc vừa mừng rỡ khôn xiết, bèn ra sức nhóm lên ngọn lửa nhiệt tình của ân nhân bằng những lời hứa hẹn về bổng lộc và tiền tài. Felix khinh bỉ gạt phắt mọi mồi chài ấy; thế nhưng khi nhìn thấy nàng Safie kiều diễm được phép vào thăm cha, và qua những cử chỉ đoan trang bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc, chàng trai trẻ không khỏi thầm nhận rằng người tù kia đang nắm giữ một báu vật xứng đáng bù đắp cho mọi hiểm nguy và nhọc nhằn của chàng.
Lão người Thổ nhanh chóng nhận ra mối cảm tình mà con gái lão đã gieo vào trái tim Felix, bèn tìm cách trói buộc chàng hoàn toàn vào mưu đồ của mình bằng lời hứa gả nàng cho chàng ngay khi lão được đưa tới nơi an toàn. Felix quá đỗi tinh tế và thanh cao nên không nhận lời ngay; dẫu vậy chàng vẫn ngóng trông ngày viễn cảnh ấy thành hiện thực như tột cùng của hạnh phúc đời mình.
Trong những ngày tiếp theo, khi công việc chuẩn bị cho cuộc tẩu thoát của viên thương gia đang được tiến hành ráo riết, nhiệt huyết của Felix lại càng bùng cháy nhờ những bức thư nhận được từ người thiếu nữ yêu kiều. Nàng đã tìm cách giãi bày tâm sự bằng ngôn ngữ của người yêu nhờ sự trợ giúp của một gia nhân già người Thổ biết tiếng Pháp. Nàng tha thiết cảm tạ chàng vì ý định nghĩa hiệp dành cho cha mình; đồng thời cũng khẽ khàng than thở cho số phận long đong của bản thân.
Tôi vẫn giữ những bản sao của các lá thư ấy; bởi trong chuỗi ngày náu thân nơi chòi cỏ, tôi đã tìm được cách kiếm dụng cụ để viết; vả lại những lá thư kia cũng thường xuyên qua tay Felix hay Agatha. Trước khi rời đi, tôi sẽ trao lại cho ngài, chúng sẽ là minh chứng cho sự thật trong câu chuyện của tôi; nhưng lúc này, khi bóng dương đã xế tà, tôi chỉ kịp thuật lại đại ý cho ngài nghe mà thôi.
Safie kể rằng mẹ nàng vốn là một phụ nữ Ả Rập theo Cơ Đốc giáo, từng bị quân Thổ bắt giữ làm nô lệ; nhờ nhan sắc tuyệt trần, bà đã chiếm trọn trái tim cha của Safie và được ông cưới làm vợ. Thiếu nữ nhắc về mẹ bằng tất cả niềm tôn kính và nhiệt thành; sinh ra trong tự do, người mẹ ấy căm ghét kiếp tôi đòi mà mình bị đày đọa. Bà đã truyền dạy cho con gái những giáo lý của đức tin mình, chỉ bảo nàng biết hướng tới những tầng bậc trí tuệ cao hơn cùng một tinh thần độc lập—điều vốn bị cấm đoán đối với phụ nữ theo đạo Hồi. Người phụ nữ ấy đã qua đời; nhưng những lời dạy của bà vẫn khắc sâu không phai mờ trong tâm trí Safie, khiến nàng kinh tởm viễn cảnh phải quay trở lại xứ Á Đông, bị giam hãm sau những bức tường hậu cung cấm cung, chỉ được phép quanh quẩn với những trò tiêu khiển trẻ con ấu trĩ, chẳng hề xứng hợp với một tâm hồn đã quen với những tư tưởng cao đẹp và khát khao hướng thiện thanh cao. Viễn cảnh được kết duyên cùng một tín đồ Cơ Đốc và sống tại một xứ sở nơi phụ nữ được tôn trọng vị thế trong xã hội quả thực là một niềm mê say khôn tả đối với nàng.
Ngày hành quyết người thương gia Thổ Nhĩ Kỳ đã cận kề; thế nhưng vào đêm trước ngày định mệnh, lão đã trốn thoát khỏi ngục thất, và trước khi trời rạng sáng đã cách xa Paris hàng chục dặm. Felix đã lo liệu xong giấy thông hành dưới tên của cha, em gái và chính mình. Trước đó chàng đã báo trước kế hoạch cho cha; ông cụ đã tiếp tay cho màn kịch bằng cách rời khỏi nhà với lý do đi xa, rồi cùng con gái ẩn náu tại một góc khuất tăm tối nơi đất Paris.
Felix dẫn dắt những kẻ đào tẩu băng qua nước Pháp tới Lyons, rồi vượt ngọn núi Mont Cenis để sang Leghorn, nơi viên thương gia quyết định chờ cơ hội thuận lợi để dong buồm về một vùng lãnh thổ của Thổ Nhĩ Kỳ.
Safie quyết định ở lại bên cha cho tới giây phút ông rời đi; trước lúc chia tay, lão người Thổ lại một lần nữa lặp lại lời hứa gả nàng cho ân nhân cứu mạng. Felix nán lại cùng họ trong niềm trông ngóng sự kiện ấy; trong lúc đó chàng tận hưởng những tháng ngày bên nàng thiếu nữ Ả Rập, người luôn dành cho chàng thứ tình cảm mộc mạc và tha thiết nhất. Họ trò chuyện với nhau qua người phiên dịch, và đôi khi bằng chính ngôn ngữ của ánh mắt; Safie cũng thường cất giọng hát cho chàng nghe những giai điệu tuyệt diệu của quê hương nàng.
Lão người Thổ để mặc cho mối thâm tình ấy nảy nở và nuôi dưỡng hy vọng của đôi trẻ, dẫu trong thâm tâm lão đã tính toán những mưu đồ hoàn toàn khác. Lão ghê tởm ý nghĩ con gái mình phải kết hôn với một kẻ ngoại đạo Cơ Đốc; song lão lại sợ Felix phật lòng nếu mình tỏ ra lạnh nhạt, bởi lão biết rõ số phận mình vẫn nằm trong tay ân nhân nếu chàng quyết định tố giác lão với chính quyền Ý sở tại. Lão toan tính trăm phương ngàn kế để kéo dài mưu mẹo cho đến khi không còn cần đến nữa, rồi sẽ lén lút mang theo con gái khi lên đường. Tin tức từ Paris truyền tới đã tạo điều kiện thuận lợi cho mưu kế của lão.
Chính quyền Pháp vô cùng tức tối trước việc con mồi trốn thoát, bèn ráo riết truy lùng và trừng phạt kẻ cả gan giải thoát phạm nhân. Kế hoạch của Felix nhanh chóng bại lộ; De Lacey cùng Agatha lập tức bị tống vào ngục tối. Nhận được hung tin, Felix bàng hoàng tỉnh giấc khỏi giấc mộng ngọt ngào. Người cha mù lòa già yếu cùng cô em gái dịu hiền đang phải chịu cảnh đọa đày nơi ngục tối hôi hám, trong khi chàng lại thảnh thơi hít thở khí trời và vui vầy bên người mình yêu dấu. Ý nghĩ ấy xé nát tâm can chàng. Chàng vội vàng thu xếp với cha con người Thổ rằng nếu lão tìm được cơ hội thuận lợi để tẩu thoát trước khi Felix kịp trở lại Ý, Safie sẽ tạm thời tá túc tại một tu viện ở Leghorn; rồi dứt áo rời xa nàng thiếu nữ Ả Rập kiều diễm, chàng vội vã quay về Paris, tự nộp mình cho luật pháp trừng trị với hy vọng hành động này sẽ chuộc lại tự do cho De Lacey và Agatha.
Chàng đã không thành công. Họ bị giam cầm suốt năm tháng trời trước khi phiên tòa diễn ra; kết cục là toàn bộ gia sản bị tịch thu, và cả gia đình bị kết án lưu đày vĩnh viễn khỏi quê hương xứ sở.
Họ tìm thấy chốn nương thân khốn khó trong căn chòi bên Đức, nơi tôi đã bắt gặp họ. Chẳng bao lâu sau, Felix cay đắng hay tin kẻ người Thổ tráo trở—kẻ mà chàng cùng gia đình đã vì hắn mà chịu muôn vàn đắng cay bức hại—khi biết tin ân nhân của mình đã hoàn toàn khánh kiệt và sa cơ, đã vứt bỏ mọi liêm sỉ cùng ân nghĩa. Hắn cùng con gái rời khỏi Ý, thậm chí còn trơ tráo gửi lại cho Felix một món tiền bố thí còm cõi, nói là để giúp chàng có chút vốn liếng mưu sinh sau này.
Chính những biến cố nghiệt ngã ấy đã gặm nhấm tâm can Felix, biến chàng thành kẻ đau khổ, cùng quẫn nhất trong nhà khi lần đầu tôi nhìn thấy. Cảnh bần hàn chàng có thể chịu đựng được; và chừng nào nỗi khốn cùng ấy còn là cái giá phải trả cho phẩm hạnh cao đẹp, chàng vẫn coi đó là niềm kiêu hãnh: thế nhưng sự vong ân bội nghĩa của tên người Thổ cùng sự mất mát Safie yêu dấu lại là những nỗi bất hạnh đắng cay và không gì bù đắp nổi. Giờ đây, sự xuất hiện của nàng thiếu nữ Ả Rập đã thổi một luồng sinh khí mới vào tâm hồn chàng.
Khi tin tức Felix bị tước đoạt toàn bộ tài sản cùng địa vị truyền tới Leghorn, viên thương gia đã nghiêm lệnh cho con gái không được tơ tưởng gì đến người tình nữa, mà phải chuẩn bị hồi hương. Bản tính hào hiệp của Safie bị tổn thương sâu sắc trước mệnh lệnh ấy; nàng cố sức can ngăn và van nài cha, nhưng lão chỉ giận dữ bỏ đi, không ngừng nhắc lại cái lệnh độc đoán của mình.
Vài ngày sau, lão người Thổ bước vào phòng con gái, vội vã báo rằng lão có lý do để tin tung tích của mình tại Leghorn đã bị lộ, và lão sẽ sớm bị giải giao cho chính quyền Pháp; vì lẽ đó, lão đã thuê một chiếc thuyền để đưa mình về Constantinople, và con tàu sẽ nhổ neo chỉ sau vài giờ nữa. Lão dự định để con gái lại dưới sự trông nom của một gia nhân tâm phúc, đợi gom góp nốt phần lớn của cải chưa kịp chuyển tới Leghorn rồi sẽ thong thả theo sau.
Khi còn lại một mình, Safie tự cân nhắc xem mình phải hành xử ra sao trước tình thế ngặt nghèo này. Viễn cảnh phải sống trên đất Thổ Nhĩ Kỳ là điều nàng ghê sợ; cả đức tin lẫn tình cảm của nàng đều chống lại điều đó. Tình cờ đọc được mấy bức thư của cha lọt vào tay mình, nàng hay tin người yêu đã bị lưu đày và biết được tên địa danh nơi chàng đang nương náu. Nàng do dự hồi lâu, nhưng cuối cùng cũng hạ quyết tâm. Gom góp chút trang sức thuộc về mình cùng một món tiền, nàng rời nước Ý cùng một người hầu gái—vốn là dân bản địa Leghorn nhưng thông thạo tiếng Thổ phổ thông—rồi dấn thân lên đường sang Đức.
Nàng bình an tới được một thị trấn cách căn chòi của De Lacey chừng hai mươi dặm thì người hầu gái bỗng lâm bệnh nặng. Safie đã tận tình chăm sóc thị bằng tất cả tấm lòng yêu thương; nhưng người tớ gái bất hạnh đã không qua khỏi, bỏ lại nàng thiếu nữ Ả Rập bơ vơ một mình, chẳng biết tiếng xứ này và hoàn toàn xa lạ với thói đời ngoài xã hội. Tuy nhiên, nàng đã may mắn gặp được người tốt. Trước khi qua đời, người tớ gái Ý đã kịp nhắc tới địa danh nơi họ định đến; và sau khi thị mất, bà chủ căn nhà trọ nơi họ nương náu đã chu đáo thu xếp để Safie đến được căn chòi của người yêu một cách an toàn."
