Sinh vật ấy dứt lời, đăm đăm nhìn tôi chờ đợi một câu trả lời. Nhưng tôi hoàn toàn bối rối, hoang mang, không tài nào sắp xếp nổi suy nghĩ để thấu hiểu trọn vẹn tầm vóc của điều nó vừa đề nghị. Nó tiếp tục nói—

“Ngươi phải tạo ra cho ta một ả đàn bà, kẻ mà ta có thể sống cùng trong sự sẻ chia những mối đồng cảm thiết yếu cho sự tồn tại của ta. Chỉ có mình ngươi làm được điều đó; và ta đòi hỏi nó ở ngươi như một quyền lợi mà ngươi không được phép chối từ.”

Phần sau của câu chuyện đã khơi ngòi trở lại ngọn lửa giận trong tôi, thứ vốn đã nguội lạnh đi khi nó kể về cuộc sống yên bình bên những người làm rẫy; và khi nó thốt lên những lời này, tôi không tài nào kìm nén nổi cơn thịnh nộ đang sục sôi trong lòng.

“Ta nhất quyết từ chối,” tôi đáp; “và sẽ chẳng có nhục hình nào ép buộc được ta phải ưng thuận. Ngươi có thể biến ta thành kẻ khốn cùng nhất trên đời, nhưng ngươi không bao giờ có thể vấy bẩn danh dự của ta trong tâm tưởng chính mình. Lẽ nào ta lại tạo ra thêm một kẻ giống như ngươi, để rồi sự ác độc chung của hai kẻ các ngươi tàn phá thế giới này? Cút đi! Ta đã trả lời ngươi rồi; ngươi có thể tra tấn ta, nhưng ta sẽ không bao giờ đồng ý.”

“Ngươi đã sai lầm,” con quỷ đáp; “và thay vì đe dọa, ta sẵn lòng dùng lý lẽ để bàn triết với ngươi. Ta cay độc vì ta khốn khổ; chẳng lẽ ta không bị toàn thể nhân loại xa hủi và căm ghét hay sao? Ngươi, kẻ tạo ra ta, muốn xé xác ta ra thành trăm mảnh và hoan hỉ tận hưởng chiến thắng; hãy nhớ lấy điều đó, và nói cho ta hay tại sao ta phải thương xót con người hơn mức họ thương xót ta? Ngươi sẽ không gọi đó là mưu sát, nếu ngươi có thể đẩy ta vào một trong những khe băng kia và hủy diệt thể xác ta, cái tác phẩm do chính tay ngươi tạo ra. Lẽ nào ta phải tôn trọng con người, khi họ khinh miệt ta? Hãy để họ sống cùng ta trong sự sẻ chia lòng nhân ái, và thay vì gieo rắc tổn thương, ta sẽ ban tặng mọi ân huệ cho họ với những giọt nước mắt biết ơn khi họ đón nhận. Nhưng điều đó không thể xảy ra; những giác quan của con người là bức tường thành không tài nào vượt qua để kết nối đôi bên. Tuy nhiên, sự phục tùng của ta sẽ không phải là thứ nô lệ hèn nhả. Ta sẽ trả thù cho những tổn thương của mình: nếu ta không thể khơi gợi tình yêu, ta sẽ gieo rắc sự sợ hãi; và trên hết, hướng về ngươi, kẻ thù truyền kiếp đồng thời là đấng tạo hóa của ta, ta thề căm hận đến muôn đời không dứt. Hãy cẩn thận đấy: ta sẽ nhẫn nại làm việc để hủy diệt ngươi, và sẽ không dừng lại cho đến khi ta tàn phá trái tim ngươi, khiến ngươi phải nguyền rủa cả giờ phút mình cất tiếng khóc chào đời.”

Một cơn thịnh nộ tột độ của quỷ dữ bừng cháy trong người nó khi nó thốt lên những lời này; gương mặt nó nhăn nhúm lại với những nét biến dạng quá ư rợn ngợp để mắt phàm có thể nhìn ngắm; nhưng rồi chẳng mấy chốc nó trấn tĩnh lại và tiếp tục—

“Ta định dùng lý lẽ để nói chuyện. Sự cuồng nộ này chỉ có hại cho ta; bởi ngươi không suy xét rằng chính ngươi là nguyên nhân khiến nó bùng phát quá đà. Nếu có bất kỳ sinh linh nào dành cho ta sự ân cần thiện ý, ta sẽ báo đáp họ gấp trăm gấp nghìn lần; vì sinh linh duy nhất ấy, ta sẵn sàng giảng hòa với cả nhân loại! Nhưng giờ đây ta lại đắm chìm trong những giấc mơ hạnh phúc chẳng bao giờ thành hiện thực. Những gì ta cầu xin ngươi rất hợp lý và phải chăng; ta đòi hỏi một sinh vật khác giới, nhưng cũng gớm ghiếc chẳng kém gì ta: sự thỏa mãn ấy thật nhỏ nhoi, nhưng đó là tất cả những gì ta có thể nhận được, và nó sẽ làm ta mãn nguyện. Phải, chúng ta sẽ là những cỗ quái vật, bị cắt đứt khỏi toàn thế giới; nhưng chính vì thế mà chúng ta sẽ càng gắn bó thiết tha với nhau hơn. Cuộc đời chúng ta sẽ chẳng hạnh phúc gì, nhưng chúng ta sẽ vô hại, và thoát khỏi nỗi khốn cùng mà ta đang gánh chịu lúc này. Ồ! Đấng tạo hóa của ta, hãy ban cho ta hạnh phúc; hãy để ta cảm thấy lòng biết ơn đối với ngươi vì một ân huệ! Hãy để ta thấy rằng mình khơi gợi được sự đồng cảm từ một sinh thể đang tồn tại; xin chớ từ chối thỉnh cầu của ta!”

Tôi đã dao động. Tôi rùng mình khi nghĩ đến những hậu quả có thể xảy ra từ sự ưng thuận của mình; nhưng tôi cảm thấy trong lập luận của nó có phần hợp lý. Câu chuyện của nó, cùng những cảm xúc mà nó vừa giãi bày, đã chứng minh nó là một sinh vật sở hữu những xúc cảm tinh tế; và với tư cách là đấng tạo hóa, chẳng lẽ tôi không nợ nó toàn bộ phần hạnh phúc mà tôi có khả năng ban phát hay sao? Nó nhận ra sự thay đổi trong tâm trạng của tôi và tiếp tục—

“Nếu ngươi đồng ý, cả ngươi lẫn bất kỳ con người nào khác sẽ chẳng bao giờ nhìn thấy chúng ta thêm lần nào nữa: ta sẽ đi đến những vùng hoang mạc bao la ở Nam Mỹ. Thức ăn của ta không phải là của con người; ta không tàn sát cừu non và dê con để thỏa mãn cơn thèm ăn; quả sồi và quả mọng cung cấp cho ta đủ dưỡng chất. Bạn đồng hành của ta sẽ cùng bản chất với ta, và cũng sẽ bằng lòng với những thứ thức ăn ấy. Chúng ta sẽ ngả lưng trên những chiếc lá khô; mặt trời sẽ chiếu rọi xuống chúng ta như chiếu rọi lên con người, và sẽ làm chín thức ăn cho chúng ta. Bức tranh mà ta bày ra trước mắt ngươi thật thanh bình và đậm chất con người, và ngươi thừa hiểu rằng mình chỉ có thể khước từ nó trong sự bồng bột của quyền lực và sự tàn nhẫn. Dù ngươi từng nhẫn tâm với ta biết bao, giờ đây ta đã thấy lòng trắc ẩn trong đôi mắt ngươi: hãy để ta chớp lấy khoảnh khắc thuận lợi này, và thuyết phục ngươi hứa ban điều mà ta hằng tha thiết khao khát.”

“Ngươi đề nghị,” tôi đáp, “rời khỏi chốn ở của loài người, để lui tới những vùng hoang dã nơi muông thú nơi đồng nội sẽ là những người bạn đồng hành duy nhất của ngươi. Làm sao ngươi, kẻ luôn khát khao tình yêu và sự đồng cảm từ con người, lại có thể kiên trì sống mãi trong cảnh lưu đày ấy? Ngươi sẽ quay về, lại tìm kiếm sự tử tế của họ, rồi ngươi sẽ chuốc lấy sự ghê tởm từ họ; những bản ngã tội lỗi trong ngươi sẽ trỗi dậy, và khi đó ngươi sẽ có một kẻ đồng hành sát cánh trong công cuộc tàn phá. Điều này không thể nào xảy ra; đừng bàn cãi thêm nữa, bởi ta không thể ưng thuận.”

“Sao mà tâm trạng ngươi thay đổi thất thường thế! Chỉ mới cách đây một thoáng ngươi còn bị dao động bởi những lời ta giãi bày, vậy mà sao giờ đây ngươi lại trơ lì trước những lời kêu van của ta một lần nữa? Ta thề trước trái đất mà ta đang trú ngụ, và trước chính ngươi, đấng đã tạo ra ta, rằng với người bạn đồng hành mà ngươi ban cho, ta sẽ rời xa chốn xóm làng của con người, và tùy cơ ứng biến mà sinh sống ở những nơi hoang dã nhất. Những bản tính tội lỗi của ta sẽ bay biến, bởi ta sẽ tìm được sự đồng cảm; cuộc đời ta sẽ trôi qua trong tĩnh lặng, và trong những phút giây cận kề cái chết, ta sẽ không nguyền rủa đấng tạo hóa của mình.”

Những lời nói của nó mang lại một tác động kỳ lạ cho tôi. Tôi thương xót nó, và đôi khi thầm ước được an ủi nó; nhưng khi tôi nhìn ngắm nó, khi tôi chứng kiến khối nhầy nhụa dơ bẩn biết cử động và cất tiếng nói ấy, lòng tôi lại quặn thắt, và cảm xúc của tôi biến chất thành sự kinh hoàng và căm ghét. Tôi cố kìm nén những cảm giác ấy; tôi nghĩ rằng, vì tôi không thể đồng cảm với nó, tôi chẳng có quyền tước đoạt đi phần hạnh phúc ít ỏi mà tôi vẫn còn khả năng ban phát cho nó.

“Ngươi thề,” tôi nói, “sẽ sống vô hại; nhưng chẳng lẽ ngươi chưa từng bày tỏ một mức độ hiểm độc đủ để khiến ta có lý do chính đáng mà hoài nghi ngươi hay sao? Liệu đây có phải chỉ là một ngón đòn nghi binh nhằm gia tăng sự đắc thắng của ngươi bằng cách mở rộng thêm cơ hội cho sự trả thù?”

“Sao lại thế được? Ta cứ ngỡ mình đã lay động được lòng trắc ẩn của ngươi, thế mà ngươi vẫn khước từ ban cho ta ân huệ duy nhất có thể làm dịu đi trái tim ta và biến ta thành kẻ vô hại. Nếu ta chẳng có sợi dây liên kết nào hay tình cảm nào, căm hận và tội ác ắt sẽ là phần đời thuộc về ta; tình yêu từ một người khác sẽ tiêu diệt tận gốc nguyên nhân gây ra tội ác của ta, và ta sẽ trở thành một thực thể mà chẳng ai hay biết sự tồn tại. Những thói hư tật xấu của ta là đứa con đẻ của một sự cô độc cưỡng bức mà ta căm ghét; và những đức tính của ta tất yếu sẽ nảy sinh khi ta sống trong sự hòa hợp với một kẻ ngang hàng. Ta sẽ cảm nhận được những tình cảm của một sinh vật nhạy cảm, và được gắn kết vào chuỗi mắt xích của sự tồn tại và những biến cố mà từ đó ta đang bị loại trừ.”

Tôi lặng đi một hồi lâu để ngẫm nghĩ về tất cả những gì nó vừa kể, cùng các lập luận đa dạng mà nó đã sử dụng. Tôi nghĩ về lời hứa hẹn về những đức tính mà nó từng trưng bày vào buổi bình minh của cuộc đời, và sự tàn lụi sau đó của mọi tình cảm tốt đẹp do sự ghê tởm và khinh miệt mà những người bảo bọc nó đã thể hiện đối với nó. Sức mạnh và những lời đe dọa của nó cũng không bị bỏ sót trong những suy tính của tôi: một sinh vật có thể tồn tại trong các hang băng của những dòng sông băng, và ẩn nấp khỏi sự truy lùng giữa các sườn núi hiểm trở không tài nào leo tới được, đích thị là một thực thể sở hữu những năng lực mà ta sẽ vô ích nếu đối đầu. Sau một khoảng lặng dài suy ngẫm, tôi đi đến kết luận rằng công lý đối với cả nó lẫn đồng loại đòi hỏi tôi phải tuân theo thỉnh cầu của nó. Do đó, quay sang nó, tôi nói—

“Ta đồng ý với yêu cầu của ngươi, với điều kiện ngươi phải đưa ra lời thề thiêng liêng là sẽ vĩnh viễn rời khỏi châu Âu, cùng mọi nơi khác ở vùng lân cận có con người sinh sống, ngay khi ta trao tận tay ngươi một ả đàn bà sẽ đồng hành cùng ngươi trong chốn lưu đày.”

“Ta thề,” nó kêu lên, “trước vầng thái dương và bầu trời xanh thẳm của thiên đàng, rằng nếu ngươi chấp thuận lời cầu xin của ta, thì chừng nào chúng còn tồn tại, ngươi sẽ chẳng bao giờ nhìn thấy ta thêm lần nào nữa. Hãy trở về nhà và bắt tay vào công việc của ngươi: ta sẽ dõi theo tiến độ ấy với một nỗi niềm lo lắng khôn xiết; và đừng sợ rằng khi ngươi sẵn sàng, ta sẽ không xuất hiện.”

Nói đoạn, nó lập tức rời bỏ tôi, có lẽ vì sợ có sự thay đổi nào trong tâm ý của tôi. Tôi nhìn thấy nó lao xuống sườn núi với tốc độ còn vượt qua cả cánh đại bàng tung bay, và chớp mắt đã khuất dạng giữa những chập chùng của biển băng.

Câu chuyện của nó đã ngốn hết cả ngày trời; và mặt trời đã ở sát đường chân trời khi nó rời đi. Tôi thừa biết mình phải mau chóng rảo bước xuống thung lũng, bởi bóng tối sẽ sớm bao trùm lấy tôi; nhưng lòng tôi nặng trĩu, và bước chân tôi chậm chạp. Công cuộc dò dẫm qua những lối mòn nhỏ hẹp trên núi, và đặt vững từng bàn chân khi tiến bước, khiến tôi vô cùng lúng túng, trong tâm trí vẫn còn bận tâm bởi những xúc cảm mà các sự kiện trong ngày đã tạo ra. Đêm đã về khuya khi tôi đặt chân đến trạm nghỉ chân lưng chừng núi, và ngồi xuống bên dòng suối nhỏ. Những vì sao lúc ẩn lúc hiện khi mây trôi qua khỏi chúng; những tán thông đen thui sừng sững trước mặt tôi, và đây đó trên mặt đất nằm rải rác một thân cây gãy đổ: đó là một khung cảnh vô cùng trang nghiêm, khơi dậy những suy tư kỳ lạ trong lòng tôi. Tôi khóc nức nở; và trong cơn đau đớn tuyệt vọng, tôi đan chặt hai tay vào nhau, thốt lên rằng: “Hỡi các vì sao, mây trời và những cơn gió, tất cả các ngươi đều sắp đem ta ra làm trò cười: nếu các ngươi thực sự thương xót ta, hãy bóp nghẹt mọi cảm giác và ký ức đi; hãy để ta trở thành hư vô; bằng không, hãy biến đi, hãy biến đi và để ta lại trong bóng tối.”

Đó là những suy nghĩ hoang dại và khốn khổ; nhưng tôi không tài nào diễn tả cho bạn nghe ánh sáng lấp lánh vĩnh cửu của các vì sao đã đè nặng lên tôi đến nhường nào, và cách tôi lắng nghe từng cơn gió thổi qua, cứ như thể đó là một ngọn gió Sirocco đầy ủ dột và gớm ghiếc đang trên đường đến để thiêu rụi tâm can tôi.

Trái tim tôi chỉ thực sự nguôi ngoai phần nào khi buổi sáng hé rạng lúc tôi đặt chân đến ngôi làng Chamounix; nhưng sự hiện diện của tôi, quá đỗi phờ phạc và kỳ dị, hầu như chẳng thể dập tắt nổi nỗi sợ hãi của gia đình tôi, những người đã thức trắng cả đêm trong niềm mong mỏi lo âu chờ đợi tôi trở về.

Hôm sau, chúng tôi quay về Geneva. Mục đích chuyến đi của cha tôi vốn là để đánh lạc hướng suy nghĩ của tôi và khôi phục lại sự bình yên đã mất trong tâm hồn tôi; nhưng liều thuốc ấy lại mang tác dụng tồi tệ. Và không tài nào lý giải nổi mức độ khốn khổ cùng cực mà dường như tôi phải gánh chịu, ông vội vã quay về nhà, với hy vọng sự tĩnh lặng và đơn điệu của đời sống gia đình sẽ từng bước xoa dịu những nỗi thống khổ của tôi dẫu chúng bắt nguồn từ bất kỳ lý do gì đi nữa.

Về phần mình, tôi hoàn toàn phó mặc trong mọi sắp xếp của họ; và tình cảm dịu dàng từ người Elizabeth thân yêu của tôi cũng không đủ sức kéo tôi ra khỏi vực sâu tuyệt vọng. Lời hứa mà tôi đã hứa với con quỷ cứ đè nặng trong tâm trí tôi, chẳng khác nào chiếc mũ sắt bằng sắt của Dante trùm trên đầu những kẻ đạo đức giả nơi địa ngục. Mọi niềm vui của trần gian và bầu trời trôi qua trước mắt tôi tựa một giấc mơ, và duy chỉ có ý nghĩ đó mới mang lại cho tôi sự chân thực của cuộc sống. Bạn có ngạc nhiên không khi đôi khi một thứ điên loạn nào đó chiếm hữu lấy tôi, hay việc tôi liên tục nhìn thấy xung quanh mình vô số những con vật dơ bẩn đang giáng xuống tôi những đòn tra tấn không ngớt, thứ mà thường xuyên rút ra khỏi cổ họng tôi những tiếng thét gào và rên rỉ cay đắng?

Tuy nhiên, dần dần, những cảm xúc ấy cũng dịu lại. Tôi lại hòa mình vào khung cảnh đời sống thường nhật, nếu không phải với sự hứng khởi, thì ít nhất cũng với một mức độ bình yên nhất định.

HẾT QUYỂN II.