Không có gì giày vò tâm trí con người tàn nhẫn hơn việc một chuỗi biến cố dồn dập vừa khuấy đảo mọi cảm xúc, thì tiếp ngay sau đó lại là sự tĩnh lặng chết chóc của nỗi bất lực và sự thật phũ phàng, cướp đi của tâm hồn cả niềm hy vọng lẫn nỗi sợ hãi. Justine đã chết; nàng đã được an nghỉ; còn tôi thì vẫn sống. Máu vẫn chảy tràn trề trong huyết quản tôi, nhưng một gánh nặng của tuyệt vọng và ân hận khôn nguôi đè nặng lên tim, không sao trút bỏ. Giấc ngủ rời bỏ mắt tôi; tôi lang thang như một bóng ma độc dữ, bởi chính tôi đã gây ra những tội ác kinh hoàng khôn xiết, và tôi tự đinh ninh rằng, những điều tồi tệ hơn, khủng khiếp hơn thế nữa vẫn còn đang rình rập phía sau. Vậy mà lòng tôi từng tràn ngập lòng nhân từ cùng tình yêu lẽ phải. Tôi đã bước vào đời với những dự định tốt lành, khao khát đến ngày được đem chúng ra thực hiện để giúp ích cho đồng loại. Giờ đây, tất cả đã tan tành mây khói: thay cho sự thanh thản nơi lương tâm giúp tôi nhìn lại quá khứ với niềm mãn nguyện và từ đó thắp lên những hy vọng mới, tôi lại bị vây hãm bởi nỗi giày vò và mặc cảm tội lỗi, lôi tuột tôi vào chốn địa ngục của những hình khổ khốc liệt không lời nào tả xiết.

Tâm trạng ấy gặm mòn sức khỏe của tôi, vốn dĩ có lẽ chưa bao giờ hoàn toàn hồi phục sau cú sốc đầu tiên. Tôi lẩn tránh bóng người; mọi thanh âm của niềm vui hay sự bằng lòng đều trở thành nỗi đọa đày đối với tôi; cô độc là niềm an ủi duy nhất—sự cô độc sâu thẳm, đen tối và lạnh lẽo tựa hồ cái chết.

Cha tôi đau lòng nhận thấy sự thay đổi rõ rệt trong tâm tính và thói quen của tôi. Bằng những lý lẽ rút ra từ một lương tâm thanh thản và một cuộc đời không vướng bụi trần, ông cố gắng truyền cho tôi nghị lực, đánh thức lòng can đảm nơi tôi để xua đi áng mây đen đang bao trùm tâm trí. "Victor này," ông bảo, "con tưởng cha không đau khổ sao? Chẳng ai có thể yêu thương một đứa trẻ hơn tình thương cha dành cho em con;" (nói đến đây, mắt ông rớm lệ;) "nhưng chẳng lẽ chúng ta không có bổn phận với những người còn sống, là phải kiềm chế, đừng làm tăng thêm nỗi bất hạnh của họ bằng dáng vẻ đau buồn quá mức hay sao? Đó cũng là bổn phận với chính bản thân con; bởi nỗi buồn thương thái quá sẽ ngăn trở sự tiến bộ, niềm vui sống, hay thậm chí cả việc chu toàn những ích dụng hằng ngày, mà thiếu đi điều đó thì chẳng ai có thể sống xứng đáng trong xã hội."

Lời khuyên ấy dù chí lý nhưng hoàn toàn vô hiệu đối với trường hợp của tôi. Đáng lẽ tôi đã là người đầu tiên giấu đi nỗi đau đớn để an ủi những người thân yêu, nếu như niềm ân hận cay đắng và nỗi kinh hoàng thảng thốt không hòa lẫn vào tâm can tôi. Giờ đây, tôi chỉ biết đáp lại cha bằng ánh nhìn tuyệt vọng, rồi tìm cách lảng tránh khỏi tầm mắt ông.

Khoảng thời gian này, cả gia đình chúng tôi dọn về ngôi nhà ở Belrive. Sự thay đổi ấy khiến tôi đặc biệt dễ chịu. Việc cổng thành cứ đúng mười giờ đêm là đóng chặt, khiến không ai có thể nán lại trên hồ sau giờ đó, đã làm cho những ngày tháng sống trong những bức tường thành Geneva trở nên vô cùng ngột ngạt đối với tôi. Giờ thì tôi đã được tự do. Thường thường, khi cả nhà đã đi ngủ, tôi lại lấy thuyền ra và lênh đênh hàng giờ liền trên mặt nước. Đôi khi tôi căng buồm để mặc gió cuốn đi; có lúc chèo ra giữa lòng hồ, tôi buông mái chèo cho thuyền tự trôi dạt, rồi thả mình vào những suy tư khốn khổ. Xung quanh tôi vạn vật đều bình yên, chỉ riêng tôi là sinh linh bồn chồn duy nhất lang thang không yên giữa khung cảnh tuyệt mỹ tựa chốn thiên đường này—họa chăng chỉ có vài cánh dơi lượn lờ, hay lũ ếch nhái chỉ cất tiếng kêu đứt quãng, chói tai khi tôi chèo thuyền lại gần bờ. Trong những khoảnh khắc ấy, tôi bảo thật, đã bao lần tôi bị thôi thúc muốn gieo mình xuống làn nước phẳng lặng, để dòng nước vĩnh viễn vùi lấp tôi cùng mọi tai ương. Nhưng rồi tôi khựng lại khi nghĩ đến nàng Elizabeth quả cảm mà đầy đau khổ, người tôi hết mực yêu thương và cuộc đời nàng gắn chặt với cuộc đời tôi. Tôi cũng nghĩ đến cha và người em trai còn lại: chẳng lẽ tôi lại hèn hạ đào tẩu, bỏ mặc họ bơ vơ không nơi che chở trước sự hiểm độc của con quỷ dữ mà chính tay tôi đã thả xổng vào giữa họ?

Vào những lúc như thế, tôi khóc cay khóc đắng, chỉ ước sao tâm hồn mình tìm lại được chút bình yên để có thể đem lại niềm an ủi và hạnh phúc cho mọi người. Nhưng điều đó là không thể. Nỗi ăn năn đã dập tắt mọi niềm hy vọng. Tôi chính là kẻ gây ra những tai họa không thể vãn hồi; từng ngày trôi qua, tôi sống trong nỗi sợ hãi thắt thỏm rằng con quái vật do chính mình tạo ra sẽ lại gây thêm tội ác mới. Tôi có linh cảm lờ mờ rằng mọi chuyện vẫn chưa chấm dứt, rằng nó sẽ còn phạm phải một tội ác kinh thiên động địa, khủng khiếp đến mức gần như xóa nhòa ký ức về những chuyện đã qua. Chừng nào những người tôi yêu thương vẫn còn đó, thì chừng ấy nỗi sợ hãi vẫn còn đất dung thân. Lòng ghê tởm của tôi đối với con quỷ ấy khôn xiết khôn lường. Mỗi khi nghĩ đến nó, tôi nghiến răng kèn kẹt, mắt long lên sòng sọc, cháy bỏng ước muốn dập tắt ngay sinh mệnh mà tôi đã quá đỗi nông nổi ban cho nó. Nhớ lại những tội ác và dã tâm của nó, lòng thù hận và khát khao báo thù trong tôi bùng lên dữ dội, vượt khỏi mọi giới hạn của sự chừng mực. Giá như có thể đứng trên đỉnh cao nhất của dãy Andes mà xô nó xuống vực sâu, tôi cũng sẵn lòng trèo lên đó. Tôi thèm được giáp mặt nó một lần nữa, để trút trọn vẹn nỗi căm hờn tột cùng lên đầu nó, và trả thù cho cái chết của William cùng Justine.

Ngôi nhà chúng tôi chìm trong tang tóc. Sức khỏe của cha tôi suy sụp nặng nề sau nỗi kinh hoàng của những biến cố vừa qua. Elizabeth thì ủ rũ và tuyệt vọng; nàng chẳng còn tha thiết với những công việc thường nhật; mọi thú vui với nàng giờ đây dường như là sự xúc phạm đối với người đã khuất; nàng nghĩ rằng nỗi đau buồn và nước mắt triền miên mới là sự tưởng nhớ xứng đáng dành cho một tâm hồn trong trắng bị vùi dập và hủy hoại tàn nhẫn đến thế. Nàng không còn là cô gái vui tươi của ngày xưa, người từng cùng tôi dạo bước bên bờ hồ thuở thiếu thời và say sưa nói về những viễn cảnh tương lai. Nỗi đau thương đầu tiên—thứ được gửi đến để dứt chúng ta khỏi những lưu luyến trần gian—đã ập xuống đời nàng, và bóng đen ảm đạm của nó đã dập tắt những nụ cười rạng rỡ nhất.

"Anh họ yêu quý," nàng nói, "mỗi khi nghĩ đến cái chết bi thảm của Justine Moritz, em không còn thấy thế giới này và những chuyện đời giống như trước kia nữa. Ngày trước, khi đọc sách hay nghe người ta kể về những điều đồi bại và bất công, em chỉ coi đó là chuyện thời xa xưa, hoặc những điều xấu xa trong tưởng tượng; ít ra chúng cũng xa xôi, thuộc về nhận thức của lý trí hơn là nỗi ám ảnh của tâm can; nhưng giờ đây, nỗi khốn cùng đã gõ cửa từng nhà, và con người trong mắt em hiện lên như những con quái vật khát máu đồng loại. Dẫu vậy, chắc là em đã bất công. Ai nấy đều tin rằng người con gái tội nghiệp ấy có tội; và nếu cô ấy thực sự gây ra tội ác khiến mình phải đền mạng, thì quả thực cô ấy là kẻ đồi bại nhất trong cõi nhân gian. Chỉ vì vài món trang sức mà nỡ lòng sát hại đứa con của người ân nhân, người bạn của mình, một đứa trẻ mà cô ấy đã chăm bẵm từ lúc mới lọt lòng và yêu thương như chính con đẻ! Em không nỡ lòng nhìn bất kỳ ai phải chết; nhưng chắc chắn em cũng sẽ coi một kẻ như thế không xứng đáng được sống trong xã hội loài người. Thế nhưng cô ấy vô tội. Em biết, em cảm nhận được cô ấy vô tội; anh cũng nghĩ như vậy, và điều đó càng củng cố niềm tin trong em. Than ôi! Victor, khi sự giả dối có thể mang bộ mặt giống hệt sự thật, thì còn ai dám chắc mình sẽ có được hạnh phúc bền lâu? Em cảm thấy như mình đang đứng bên bờ vực thẳm, nơi hàng ngàn người đang chen lấn, xô đẩy chực đẩy em xuống đáy sâu. William và Justine đã bị ám hại, còn kẻ sát nhân thì vẫn nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật; hắn tự do đi lại khắp cõi đời, thậm chí còn được kính trọng. Nhưng cho dù có phải chịu án tử hình trên đoạn đầu đài vì những tội ác ấy, em cũng quyết không bao giờ đổi chỗ cho một kẻ khốn nạn nhường kia."

Tôi lắng nghe những lời ấy trong nỗi thống khổ tột cùng. Tuy không trực tiếp ra tay, nhưng trên thực tế, chính tôi mới là kẻ sát nhân thực sự. Elizabeth đọc được nỗi đau đớn trên nét mặt tôi, nàng ân cần nắm lấy tay tôi và nói: "Anh yêu quý, anh phải bình tĩnh lại đi. Những chuyện này đã khiến em đau đớn, Chúa biết rõ cay đắng nhường nào; nhưng em vẫn không đến nỗi khổ sở như anh. Nét tuyệt vọng, và đôi khi cả sự hận thù trên gương mặt anh khiến em phải run sợ. Victor thân yêu, hãy xua đi những u uất đen tối ấy. Hãy nhớ đến những người bạn xung quanh, những người đang đặt trọn niềm hy vọng nơi anh. Chẳng lẽ chúng em đã mất đi khả năng làm cho anh hạnh phúc rồi sao? Ôi! Chừng nào chúng ta còn yêu thương nhau—chừng nào chúng ta còn thành thật với nhau, ngay tại mảnh đất thanh bình và tươi đẹp này, chính quê hương xứ sở của anh, thì chúng ta vẫn có thể gặt hái mọi phước lành êm đềm,—còn điều gì có thể khuấy động được sự bình yên của chúng ta nữa?"

Và những lời lẽ ấy từ người con gái mà tôi nâng niu hơn mọi ân huệ trên đời, lẽ nào lại không đủ sức xua đi con quỷ đang lẩn khuất trong tim tôi? Nhưng ngay khi nàng vừa dứt lời, tôi lại nép vào nàng như thể hoảng sợ; chỉ sợ rằng ngay chính giây phút ấy, kẻ hủy diệt đang ở kề bên để cướp mất nàng khỏi tay tôi.

Cứ thế, chẳng sự dịu dàng của tình bạn, chẳng vẻ đẹp của đất trời, hay chốn thiên đường nào có thể cứu rỗi tâm hồn tôi khỏi nỗi sầu muộn: ngay cả những lời thỏ thẻ của tình yêu cũng trở nên vô hiệu. Tôi bị bao bọc bởi một áng mây u ám mà không một nguồn năng lượng tốt lành nào có thể xuyên thấu. Con hươu bị thương lê lết những bước chân tàn tạ vào bụi rậm hoang vu, nằm đó nhìn chằm chằm vào mũi tên đã cắm phập vào da thịt mình rồi trút hơi thở cuối cùng—chẳng khác nào hình ảnh của chính tôi.

Đôi khi tôi có thể chống chọi lại nỗi tuyệt vọng u uất đang bủa vây; nhưng cũng có lúc, những cơn bão lòng dữ dội lại thúc bách tôi phải vận động thân thể và thay đổi chốn ở, hòng tìm kiếm chút khuây khỏa cho những cảm xúc không sao chịu nổi. Chính trong một cơn bộc phát như thế, tôi đã đột ngột rời bỏ mái ấm, rảo bước hướng về những thung lũng gần dãy Alps, tìm kiếm trong vẻ hùng vĩ và vĩnh cửu của khung cảnh nơi đây sự lãng quên bản thân cùng những nỗi sầu muộn ngắn ngủi của kiếp người. Những bước chân phiêu bạt dẫn lối tôi về phía thung lũng Chamounix. Thuở thiếu thời tôi từng thường xuyên lui tới nơi này. Sáu năm đã trôi qua kể từ dạo ấy: tôi nay đã là một kẻ tàn tạ—nhưng cảnh sắc hoang sơ và trường tồn kia vẫn chẳng mảy may biến đổi.

Tôi đi chặng đầu của cuộc hành trình trên lưng ngựa. Về sau, tôi thuê một con la, vì loài này bước đi vững chãi hơn và ít có nguy cơ gặp nạn trên những con đường gập ghềnh hiểm trở. Tiết trời rất đẹp: lúc ấy vào khoảng giữa tháng Tám, gần hai tháng sau cái chết của Justine; cái mốc thời gian khốn khổ mở đầu cho mọi nỗi đoạn trường của tôi. Gánh nặng trong tâm can tôi nhẹ đi trông thấy khi tôi tiến sâu hơn vào khe núi Arve. Những ngọn núi sừng sững cùng các vách đá cheo leo vây bọc tứ phía—tiếng gầm réo của dòng sông cuộn sóng giữa các ghềnh đá, và tiếng thác nước đổ ầm ầm xung quanh, tất cả như cất lên tiếng nói về một sức mạnh vô biên sánh ngang Đấng Toàn Năng—và tôi thôi không còn biết sợ, cũng chẳng chịu cúi đầu trước bất kỳ thực thể nào kém toàn năng hơn Đấng đã tạo ra và ngự trị các nguyên tố tự nhiên, vốn đang phô diễn diện mạo khủng khiếp nhất của mình nơi đây. Càng lên cao, thung lũng càng khoác lên mình vẻ tráng lệ và kinh ngạc khôn xiết. Những tòa lâu đài đổ nát chênh vênh bên bờ vực của các sườn núi rợp bóng thông; dòng Arve chảy xiết gầm gào, cùng những mái nhà tranh thấp thoáng điểm xuyết giữa rặng cây, tạo nên một khung cảnh đẹp lạ lùng. Nhưng tất cả đều được tôn lên vẻ siêu phàm nhờ rặng Alps hùng vĩ, nơi những kim tự tháp và mái vòm tuyết trắng lấp lánh vươn cao sừng sững bên trên vạn vật, tựa hồ thuộc về một cõi thế khác, chốn ngụ cư của một giống loài khác hẳn thế gian.

Tôi qua cầu Pélissier, nơi khe núi do dòng sông xẻ dọc mở ra trước mắt, rồi bắt đầu trèo lên ngọn núi sừng sững bên trên. Chẳng bao lâu sau, tôi tiến vào thung lũng Chamounix. Thung lũng này kỳ vĩ và choáng ngợp hơn, nhưng lại không thơ mộng và hữu tình bằng thung lũng Servox mà tôi vừa đi qua. Ranh giới bao quanh nó là những dãy núi tuyết phủ điệp trùng; chẳng còn thấy những lâu đài đổ nát hay những cánh đồng phì nhiêu đâu nữa. Những dòng sông băng khổng lồ tràn sát mép đường; tôi nghe thấy tiếng sấm rền vang của một trận tuyết lở, và nhìn thấy làn khói bụi cuộn lên theo bước chân nó quét qua. Đỉnh Mont Blanc, ngọn Mont Blanc tối thượng và lộng lẫy, vươn mình ngạo nghễ giữa những đỉnh nhọn xung quanh, mái vòm khổng lồ của nó trông chừng cả thung lũng.

Một cảm giác khoan khoái râm ran từ lâu đã mất thỉnh thoảng lại ùa về trong tôi suốt chuyến đi. Một khúc quanh trên đường, một cảnh vật mới mẻ bất chợt hiện ra và được nhận biết, gợi tôi nhớ về những ngày tháng đã qua, gắn liền với niềm vui vô tư lự của tuổi thiếu thời. Ngay cả những ngọn gió cũng thì thầm bằng những thanh âm vỗ về, và người mẹ thiên nhiên như bảo tôi hãy lau khô dòng lệ. Nhưng rồi nguồn an ủi dịu dàng ấy lại tan biến—tôi thấy mình một lần nữa bị xiềng xích vào nỗi đau thương, chìm đắm trong mọi cay đắng của sự dằn vặt nghĩ suy. Thế là tôi lại thúc con vật cất bước, cố gắng quên đi cuộc đời, quên đi nỗi sợ hãi, và hơn hết thảy, là quên đi chính bản thân mình—hoặc trong một cơn tuyệt vọng hơn, tôi xuống la rồi gieo mình xuống thảm cỏ, bị đè bẹp dưới nỗi kinh hoàng cùng nỗi tuyệt vọng khôn cùng.

Cuối cùng tôi cũng tới ngôi làng Chamounix. Cơn kiệt sức ập đến sau nỗi mệt mỏi tột cùng cả về thể xác lẫn tinh thần mà tôi đã phải chịu đựng. Trong một thoáng, tôi đứng bên cửa sổ, ngắm nhìn những tia chớp nhợt nhạt đang vờn quanh đỉnh Mont Blanc, và lắng nghe tiếng nước cuộn chảy của dòng Arve đang ầm ào rẽ lối phía dưới. Những âm thanh êm dịu ấy tựa như khúc hát ru xoa dịu những giác quan đang căng thẳng tột độ của tôi: khi tôi đặt đầu lên gối, giấc ngủ nhẹ nhàng len lỏi tới; tôi cảm nhận được sự hiện diện của nó, và thầm tạ ơn đấng đã ban cho tôi sự lãng quên.