Ngày qua ngày, tuần tiếp tuần trôi qua khi tôi trở về Geneva, mà tôi vẫn không sao thu hết can đảm để bắt tay làm lại công việc của mình. Tôi sợ hãi sự trả thù của con quái vật đầy căm phẫn, nhưng đồng thời cũng không thể vượt qua nỗi chán ghét đối với nhiệm vụ đã được giao phó. Tôi nhận ra rằng mình không thể tạo ra một sinh thể nữ nếu không tiếp tục dành thêm vài tháng trời để nghiên cứu uyên bác và nghiền ngẫm vất vả. Tôi từng nghe về một số phát hiện do một triết gia người Anh thực hiện, mà kiến thức ấy đóng vai trò cốt lõi cho thành công của tôi, và đôi lúc tôi đã nghĩ đến việc xin phép cha để sang Anh vì mục đích này; thế nhưng, tôi cứ bám lấy mọi cái cớ để trì hoãn, chùn bước trước bước đi đầu tiên trong một sứ mệnh mà sự cấp bách trước mắt bắt đầu phai nhạt dần trong tâm trí tôi. Quả thực, một sự thay đổi đã diễn ra trong con người tôi: sức khỏe của tôi, vốn dĩ từ trước đến nay vẫn sa sút, nay đã hồi phục đáng kể; và tinh thần tôi, khi không bị ký ức về lời hứa bất hạnh đè nén, cũng phấn chấn lên tương ứng. Cha tôi nhìn thấy sự thay đổi ấy với niềm vui sướng, và ông bắt đầu hướng tâm trí mình đến phương cách tốt nhất để xóa bỏ những tàn dư của nỗi u sầu—thứ cảm giác cứ chốc chốc lại tái phát theo từng cơn, phủ một màu đen ngòm nuốt chửng cả ánh thái dương đang rọi chiếu. Những lúc ấy, tôi tìm sự cứu rỗi trong chốn cô tịch hoàn toàn. Tôi trải qua cả ngày trời lênh đênh một mình trên hồ trong một chiếc thuyền nhỏ, ngắm nhìn mây bay và lắng nghe tiếng sóng vỗ rì rào, lặng lẽ và thờ thẫn. Thế nhưng bầu không khí trong lành cùng ánh nắng rực rỡ hiếm khi nào thất bại trong việc xoa dịu tôi trở lại với sự bình thản nhất định; và khi trở về, tôi đón chào những lời thăm hỏi của bạn bè bằng một nụ cười dễ dàng hơn cùng một tâm hồn tươi vui hơn.
Chính sau khi trở về từ một trong những chuyến đi dạo ấy, cha tôi gọi tôi lại một bên và bắt đầu cất lời:
— Cha rất vui mừng nhận thấy, con trai yêu quý của cha, rằng con đã tìm lại những niềm vui thuở trước và dường như đang trở lại là chính mình. Thế nhưng con vẫn mãi bất hạnh, và vẫn lánh xa hội của chúng ta. Đã có lúc cha chìm trong vô vàn phỏng đoán về nguyên nhân của điều này; nhưng ngày hôm qua, một ý nghĩ chợt lóe lên trong đầu cha, và nếu nó có căn cứ, cha nài xin con hãy thú nhận. Sự kín đáo trong một vấn đề như thế này không chỉ vô ích, mà còn giáng họa tai ương gấp bội xuống tất cả chúng ta.
Tôi run lên bần bật trước lời mở đầu ấy, và cha tôi tiếp lời:
— Cha thú nhận, con trai ạ, rằng cha vẫn luôn mong mỏi cuộc hôn nhân giữa con và Elizabeth thân yêu của chúng ta như sợi dây gắn kết sự ấm cúng gia đình và là chỗ dựa cho những năm tháng xế chiều của cha. Hai đứa đã gắn bó với nhau từ thuở bé thơ; cùng nhau học tập, và dường như hoàn toàn hòa hợp về tính tình lẫn sở thích. Thế nhưng kinh nghiệm của con người thật lắm lúc mù quáng, khi mà điều cha tưởng là điểm tựa tốt nhất cho kế hoạch của mình lại có thể đã phá hủy nó hoàn toàn. Có lẽ con chỉ xem con bé như em gái, chẳng hề có ước nguyện rước nó làm vợ. Biết đâu, con lại gặp gỡ một người con gái khác mà con đem lòng yêu mến; và vì tự xem mình bị ràng buộc bởi danh dự với Elizabeth, sự dằn vặt ấy đã gây ra nỗi đau đớn khôn cùng mà con đang gánh chịu.
— Cha kính yêu, xin cha hãy yên tâm. Con yêu người em họ của mình một cách dịu dàng và chân thành. Con chưa từng thấy người phụ nữ nào khơi gợi nơi con sự ngưỡng mộ và tình cảm sâu sắc nhường ấy như Elizabeth. Mọi hy vọng và viễn cảnh tương lai của con đều gắn liền trọn vẹn với kỳ vọng về cuộc hôn nhân giữa chúng con.
— Những lời bày tỏ tình cảm của con về vấn đề này, Victor yêu quý của cha, mang lại cho cha nhiều niềm vui hơn bất cứ điều gì trong suốt thời gian qua. Nếu con cảm nhận như vậy, chúng ta chắc chắn sẽ được hạnh phúc, mặc cho những biến cố hiện tại có phủ lên chúng ta một bóng đen. Nhưng chính bóng đen đang bám rễ quá sâu vào tâm trí con ấy là điều cha muốn xua tan. Do đó, hãy cho cha biết, con có phản đối việc cử hành hôn lễ ngay lập tức hay không. Chúng ta đã trải qua nhiều bất hạnh, và những sự kiện gần đây đã kéo chúng ta ra khỏi sự bình yên thường nhật vốn phù hợp với tuổi tác và bệnh tật của cha. Con còn trẻ; tuy nhiên, với gia tài đầy đủ mà con đang có, cha không cho rằng một cuộc hôn nhân sớm sẽ cản trở bất kỳ kế hoạch danh giá và hữu ích nào trong tương lai mà con đã vạch ra. Dù vậy, chớ nên nghĩ rằng cha muốn áp đặt hạnh phúc lên con, hay việc con trì hoãn sẽ gây cho cha bất kỳ nỗi lo âu trầm trọng nào. Hãy hiểu những lời của cha bằng một tâm hồn cởi mở, và trả lời cha, cha nài xin con, với sự tin tưởng và chân thành.
Tôi lắng nghe cha trong thinh lặng, và đứng lặng đi một hồi lâu chẳng thể thốt lên lời đáp. Tôi cuồn cuộn xoay chuyển trong tâm trí vô vàn ý nghĩ, cố gắng đi đến một kết luận nào đó. Hỡi ôi! Đối với tôi, ý nghĩ về một cuộc hợp hôn ngay tức khắc với Elizabeth lại là hiện thực của nỗi kinh hoàng và hoảng sợ. Tôi bị ràng buộc bởi một lời hứa thiêng liêng mà tôi vẫn chưa hoàn thành, và không dám phá vỡ; hoặc nếu tôi làm thế, biết bao tai họa chập chùng nào có thể giáng xuống đầu tôi và gia đình tận tụy của mình! Liệu tôi có thể bước vào một ngày hội khi gánh nặng chết chóc này vẫn còn quàng trên cổ, dập vùi tôi sát đất. Tôi buộc phải thực hiện giao ước của mình, và để con quái vật bỏ đi cùng với bạn đời của nó, trước khi tôi cho phép bản thân tận hưởng niềm vui của một sự đoàn tụ mà từ đó tôi trông đợi sự bình yên.
Tôi cũng nhớ đến sự thúc bách buộc tôi phải hoặc là thực hiện chuyến đi đến Anh, hoặc bắt đầu một cuộc thư tín dài dòng với những vị triết gia tại xứ sở ấy—những người có kiến thức và phát hiện mang tính thiết yếu đối với công việc hiện tại của tôi. Phương án thứ hai để thu thập thông tin mong muốn vừa chậm chạp vừa không thỏa đáng: hơn nữa, tôi mang một nỗi chán ghét không tài nào vượt qua nổi trước ý nghĩ dấn thân vào nhiệm vụ gớm ghiếc ấy ngay trong ngôi nhà của cha, khi vẫn đang sinh hoạt quen thuộc với những người tôi thương yêu. Tôi thừa biết một ngàn tai nạn kinh hoàng có thể xảy ra, mà chỉ cần một sơ suất nhỏ nhất cũng đủ phơi bày một câu chuyện làm gieo rắc kinh hãi cho tất cả những ai gắn bó với tôi. Tôi cũng nhận thức rõ rằng mình sẽ có lúc đánh mất hoàn toàn sự tự chủ, cùng mọi khả năng che giấu những cảm giác cào xé tâm can sẽ chiếm lĩnh tôi trong suốt tiến trình của công việc phi nhân loại ấy. Tôi buộc phải rời xa tất cả những người tôi yêu thương khi thực hiện nó. Một khi đã khởi sự, nó sẽ nhanh chóng hoàn thành, và tôi có thể được trả về với gia đình trong bình yên và hạnh phúc. Khi lời hứa được hoàn thành, con quái vật sẽ vĩnh viễn biến mất. Hoặc (như trí tưởng tượng tha thiết của tôi hằng vẽ ra) một tai nạn nào đó trong lúc ấy có thể xảy ra để tiêu diệt nó, chấm dứt hoàn toàn xiềng xích nô lệ của tôi vĩnh viễn.
Chính những cảm xúc ấy đã định hình câu trả lời của tôi với cha. Tôi bày tỏ mong muốn được sang thăm nước Anh; nhưng để giấu đi những lý do thực sự đằng sau yêu cầu này, tôi khoác lên ước muốn của mình một lớp vỏ bọc không gây chút nghi ngờ nào, đồng thời thúc giục nguyện vọng ấy bằng một sự khẩn khoản dễ dàng khiến cha tôi đồng thuận. Trải qua một khoảng thời gian quá dài chìm đắm trong nỗi u sầu gặm nhấm vốn gần như cơn điên về cường độ và hệ lụy, ông vô cùng mừng rỡ khi thấy tôi đã có khả năng tìm thấy niềm vui trong ý nghĩ về một chuyến đi như thế, và ông hy vọng sự đổi thay phong cảnh cùng những hình thức giải trí đa dạng sẽ, trước khi tôi trở về, khôi phục tôi trọn vẹn lại là chính mình.
Thời gian vắng mặt hoàn toàn do tôi tự quyết định; một vài tháng, hoặc chậm nhất là một năm, là khoảng thời gian được trù tính. Một sự quan tâm ân cần theo kiểu phụ tử đã được ông thực hiện để đảm bảo tôi có một người bầu bạn. Không hề bàn trước với tôi, ông đã cùng bàn bạc với Elizabeth để sắp xếp cho Clerval hội ngộ với tôi tại Strasbourg. Điều này có phần xung đột với không gian cô tịch mà tôi hằng khao khát để theo đuổi công việc của mình; dẫu vậy, vào lúc khởi đầu hành trình, sự hiện diện của người bạn thân chẳng thể nào trở thành mối cản trở, và thực lòng tôi vô cùng biết ơn vì nhờ đó tôi sẽ tránh được hàng giờ suy tư cô độc đến phát cuồng. Hơn thế nữa, Henry có thể đứng chắn giữa tôi và sự quấy rầy từ kẻ thù. Nếu tôi ở một mình, liệu hắn có những lúc ép buộc sự hiện diện đáng ghét của mình lên tôi, để nhắc nhở về sứ mệnh, hay để quan sát tiến độ của nó hay không?
Vì thế, nước Anh là điểm đến của tôi, và mọi người ngầm hiểu rằng cuộc hôn nhân giữa tôi với Elizabeth sẽ diễn ra ngay lập tức khi tôi trở lại. Tuổi tác của cha khiến ông cực kỳ chán ghét sự trì hoãn. Về phần mình, tôi tự hứa với bản thân một phần thưởng duy nhất từ những nỗi nhọc nhằn đáng sợ ấy—một sự xoa dịu duy nhất cho những đau khổ không gì sánh bằng của tôi: đó chính là viễn cảnh về ngày mà, khi được giải thoát khỏi gông xiềng nô lệ khốn khổ, tôi có thể đường hoàng nhận lấy Elizabeth và quên đi quá khứ trong sự hòa hợp cùng nàng.
Tôi bắt đầu sắp xếp cho chuyến hành trình của mình; thế nhưng một cảm giác cứ mãi ám ảnh, phủ lên tôi nỗi sợ hãi và bấn loạn. Trong suốt thời gian vắng mặt, tôi sẽ để lại những người bạn của mình trong sự vô minh về sự tồn tại của kẻ thù, và không hề được bảo vệ trước các cuộc tấn công của hắn—kẻ có lẽ đang sục sôi căm phẫn bởi sự rời đi của tôi. Nhưng hắn từng hứa sẽ theo chân tôi đến bất cứ nơi nào tôi bước tới; và liệu hắn có đồng hành cùng tôi đến nước Anh hay không? Ý nghĩ này tự thân nó đã thật kinh hãi, nhưng đồng thời cũng vỗ về, bởi vì nó ngầm giả định sự an toàn của những người bạn tôi. Tôi quằn quại trước viễn cảnh về khả năng điều ngược lại có thể xảy ra. Thế nhưng xuyên suốt khoảng thời gian tôi làm nô lệ cho tạo vật của chính mình, tôi đã để bản thân bị chi phối bởi những xung động nhất thời; và cảm giác hiện tại của tôi ngầm mách bảo mạnh mẽ rằng con quái vật sẽ theo tôi đi, và miễn trừ cho gia đình tôi khỏi hiểm họa từ những mưu đồ của hắn.
Vào những ngày cuối tháng Chín, tôi một lần nữa rời bỏ quê hương xứ sở. Chuyến đi xuất phát từ chính đề xuất của tôi, và vì thế Elizabeth đã đồng thuận; thế nhưng nàng tràn ngập nỗi bất an trước ý nghĩ tôi phải chịu đựng những đòn roi của khốn cùng và đau thương khi rời xa nàng. Chính sự quan tâm tỉ mỉ của nàng đã chuẩn bị cho tôi một người bạn đồng hành là Clerval—vậy mà đàn ông thường mù lòa trước hàng ngàn chi tiết nhỏ nhặt đòi hỏi sự chăm chút cẩn trọng của phụ nữ. Nàng khát khao giục giã tôi hãy mau chóng trở về—nhưng hàng ngàn cảm xúc đấu tranh nội tâm đã khiến nàng câm lặng, khi nàng trao tôi một lời từ biệt đẫm lệ trong thinh lặng.
Tôi tự ném mình vào cỗ xe ngựa sắp sửa đưa tôi rời đi, hầu như chẳng biết mình đang đi đâu và bàng quan với những gì đang diễn ra xung quanh. Tôi chỉ nhớ mỗi một điều—và tôi nghiền ngẫm nó với nỗi đau đớn cay đắng—đó là ra lệnh đóng gói các dụng cụ hóa học để mang theo cùng mình. Chìm đập trong những tưởng tượng ảm đạm, tôi băng qua biết bao phong cảnh tuyệt mỹ và hùng vĩ; thế nhưng ánh mắt tôi cứ trân trân và hờ hững. Tôi chỉ có thể nghĩ về đích đến của chuyến hành trình, và công việc sẽ chiếm trọn tâm trí tôi trong suốt quãng thời gian ấy.
Sau vài ngày đắm chìm trong sự lười biếng thờ thẫn, quãng thời gian tôi vượt qua biết bao dặm đường, cuối cùng tôi cũng đặt chân đến Strasbourg, nơi tôi chờ đợi Clerval trong hai ngày. Cậu ấy đã đến. Hỡi ôi, sự tương phản giữa chúng tôi mới lớn lao làm sao! Cậu ấy hào hứng trước mọi khung cảnh mới lạ; vui mừng khôn xiết khi ngắm nhìn vẻ đẹp của hoàng hôn, và còn hạnh phúc hơn nữa khi chào đón ánh bình minh bừng sáng để khởi đầu một ngày mới. Cậu ấy chỉ cho tôi thấy những sắc thái biến đổi của phong cảnh và diện mạo của bầu trời. "Thế này mới gọi là sống chứ," cậu thốt lên, "giờ đây mình mới thực sự tận hưởng sự tồn tại! Còn cậu, Frankenstein yêu quý của cậu, sao lại cứ ủ rũ và sầu muộn thế kia!" Thật lòng mà nói, tâm trí tôi lúc bấy giờ bị bao trùm bởi những ý nghĩ u ám, chẳng màng nhìn ngắm ánh chiều tà lặn xuống, cũng chẳng màng đến ánh vàng bình minh phản chiếu trên dòng sông Rhine.—Và bạn thân mến của tôi ơi, bạn hẳn sẽ cảm thấy vô cùng hứng thú với cuốn nhật ký của Clerval—người quan sát phong cảnh bằng một con mắt đầy cảm xúc và hân hoan—hơn là lắng nghe những suy ngẫm của tôi. Tôi, một kẻ khốn cùng, bị ám ảnh bởi lời nguyền đóng sập mọi lối dẫn đến niềm vui sống.
Chúng tôi đã thỏa thuận sẽ xuôi dòng sông Rhine bằng thuyền từ Strasbourg đến Rotterdam, từ đó có thể đón tàu thủy để đi London. Suốt chuyến hải trình này, chúng tôi lướt qua nhiều hòn đảo ngập tràn rễ liễu và nhìn ngắm vô số thị trấn xinh đẹp. Chúng tôi dừng chân lại một ngày tại Mannheim, và vào ngày thứ năm kể từ lúc khởi hành từ Strasbourg, chúng tôi cập bến Mainz. Dòng chảy của sông Rhine phía hạ lưu Mainz trở nên đẹp như tranh vẽ hơn rất nhiều. Dòng sông cuồn cuộn đổ xuống, uốn lượn giữa những ngọn đồi tuy không cao nhưng hiểm trở và sở hữu những hình thù tuyệt mỹ. Chúng tôi bắt gặp rất nhiều lâu đài hoang phế sừng sững bên rìa những vách đá dựng đứng, bao bọc xung quanh bởi những khu rừng tối tăm, cao vút và không sao tiếp cận nổi. Quả thực, đoạn này của sông Rhine mang lại một bức tranh thiên nhiên vô cùng đa dạng. Có chốn, bạn chiêm ngưỡng những ngọn đồi gồ ghề, những lâu đài đổ nát nhìn xuống các vực sâu thăm thẳm với dòng nước Rhine đen ngòm cuồn cuộn chảy xiết bên dưới; để rồi chỉ qua một khúc cua gấp của mũi đất, những vườn nho xum xuê với triền dốc xanh mướt, một dòng sông uốn lượn và những thị trấn đông đúc lại hiện ra chiếm trọn khung cảnh.
Chúng tôi du hành vào mùa thu hoạch nho, lắng nghe khúc ca của những người lao động vang lên khi chiếc thuyền trôi êm đềm trên dòng nước. Ngay cả tôi, kẻ có tâm trạng chán chường và tinh thần liên tục bị khuấy động bởi những cảm xúc u ám, thậm chí cả tôi cũng cảm thấy lòng mình dịu lại. Tôi nằm dài ở đáy thuyền, và khi đăm đăm ngắm nhìn bầu trời xanh thẳm không một gợn mây, tôi có cảm giác như đang uống trọn thứ bình yên mà mình đã đánh mất từ lâu. Và nếu đó là cảm nhận của tôi, thì ai có thể diễn tả nổi tâm trạng của Henry? Cậu ấy cảm thấy bản thân như vừa được dịch chuyển đến xứ sở thần tiên, tận hưởng một niềm hạnh phúc mà hiếm có con người nào chạm tới. "Mình từng chiêm ngưỡng," cậu nói, "những khung cảnh đẹp nhất của quê hương mình; từng ghé thăm các hồ Lucerne và Uri, nơi những dãy núi tuyết đâm thẳng xuống mặt nước gần như vuông góc, hắt xuống những bóng râm đen kịt và không thể xuyên thủng, dễ dàng gợi lên một vẻ u buồn và tang tóc, nếu không nhờ có những hòn đảo xanh tươi mơn mởn cứu rỗi tầm mắt bằng vẻ ngoài vui tươi của chúng; mình từng chứng kiến cái hồ này chao đảo trong giông bão, khi gió cuốn tung những cột nước xoáy và mang lại cho bạn hình dung về hiện tượng vòi rồng giữa đại dương bao la; và những ngọn sóng đập dữ dội vào chân núi—nơi vị linh mục và người tình từng bị chôn vùi bởi trận lở tuyết, và người ta đồn rằng tiếng than khóc hấp hối của họ vẫn vảng vất vang lên giữa những nhịp ngưng của cơn gió đêm; mình từng ngắm nhìn những ngọn núi ở La Valais và xứ Vaud: thế nhưng vùng đất này, Victor ơi, lại làm tôi say đắm hơn tất cả những kỳ quan ấy. Những ngọn núi của Thụy Sĩ hùng vĩ và kỳ lạ hơn; nhưng các bờ của dòng sông thiêng liêng này lại sở hữu một sức hút mà trước nay tôi chưa từng thấy nơi nào sánh kịp. Hãy nhìn kìa, tòa lâu đài chênh vênh trên vách đá kia; và cả tòa lâu đài trên đảo, gần như ẩn khuất giữa tán lá của những lùm cây mỹ lệ ấy; rồi nhóm người lao động đang rảo bước đi ra từ những giàn nho; và ngôi làng nằm ẩn mình một nửa trong khúc lõm của dãy núi. Ồ, chắc chắn rằng vị thần linh trú ngụ và bảo hộ chốn này sở hữu một tâm hồn hòa hợp với con người hơn là những kẻ đắp nên sông băng, hay lui mình vào những đỉnh núi hiểm trở chốn quê nhà."
Clerval thân yêu! Người bạn quý mến của tôi! Ngay lúc này đây, việc ghi chép lại những lời của cậu và đắm chìm trong những lời ca tụng mà cậu vô cùng xứng đáng vẫn mang lại cho tôi niềm hoan hỉ xiết bao. Cậu là một sinh thể được nhào nặn từ "chính thi ca của tự nhiên." Trí tưởng tượng hoang dại và đầy nhiệt huyết của cậu được tiết chế bởi sự nhạy cảm từ trái tim. Tâm hồn cậu tràn ngập những tình cảm nồng nhiệt, và tình bạn của cậu mang một vẻ tận tụy kỳ diệu đến mức những kẻ màng danh lợi ngoài kia chỉ dạy chúng ta tìm thấy trong cõi tưởng tượng. Thế nhưng, ngay cả những sự đồng cảm nhân gian ấy vẫn chưa đủ để thỏa mãn tâm trí khát khao của cậu. Cảnh sắc của thiên nhiên ngoại giới, thứ mà những kẻ khác chỉ ngắm nhìn với sự trầm trồ, lại được cậu yêu mến với một ngọn lửa nồng nàn:
——"Tiếng thác gầm vang
Ám ảnh cậu như một niềm say đắm: tảng đá cao,
Ngọn núi, cùng khu rừng sâu thẳm u tối,
Sắc màu và hình hài của chúng, với cậu khi ấy,
Là cơn khát thèm; là cảm xúc, và là tình yêu,
Chẳng cần đến một sức hút xa xôi nào khác,
Được bồi đắp bởi tư duy, hay bất kỳ sự quan tâm nào
Không vay mượn từ đôi mắt"[3]
Và giờ đây cậu đang tồn tại chốn nào? Phải chăng sinh thể hiền hòa và đáng yêu này đã mất đi vĩnh viễn? Phải chăng tâm trí ấy—với biết bao ý tưởng dồi dào, những tưởng tượng bay bổng và tráng lệ từng kiến tạo nên một thế giới mà sự tồn tại phụ thuộc vào sinh mệnh của chính đấng sáng tạo ra nó—phải chăng tâm trí ấy đã lụi tàn? Giờ đây nó chỉ còn tồn tại trong ký ức của tôi mà thôi sao? Không, sự thật không phải vậy; hình hài được tạo tác thần thánh của cậu, tỏa ngời vẻ đẹp, nay đã phai mòn, nhưng linh hồn cậu vẫn mãi ghé thăm và vỗ về người bạn bất hạnh của mình.
Xin hãy thứ lỗi cho cơn bộc phát sầu bi này; những lời vô ích ấy chỉ là một nhành hoa nhỏ tri ân cho giá trị vô song của Henry, nhưng chúng xoa dịu trái tim tôi đang tràn ngập nỗi đớn đau mà ký ức về cậu gợi lên. Tôi sẽ tiếp tục câu chuyện của mình.
Vượt qua Cologne, chúng tôi xuôi về những đồng bằng xứ Hà Lan; và chúng tôi quyết định thuê xe ngựa đi chặng đường còn lại; bởi vì gió ngược dòng, và dòng chảy của sông quá ư nhẹ nhàng chẳng thể giúp gì cho chúng tôi.
Chuyến hành trình của chúng tôi tại đây đã mất đi vẻ đẹp kỳ thú vốn xuất phát từ phong cảnh hữu tình; thế nhưng chúng tôi đã đến Rotterdam chỉ sau vài ngày, từ đó tiếp tục hành trình bằng đường biển để đến nước Anh. Đó là vào một buổi sáng trong trẻo cuối những ngày tháng Mười hai, khi lần đầu tiên tôi nhìn thấy những vách đá trắng của xứ Britain. Hai bên bờ sông Thames mở ra một khung cảnh hoàn toàn mới lạ; chúng phẳng lặng nhưng màu mỡ, và hầu như mỗi thị trấn đều gắn liền với ký ức về một câu chuyện kể nào đó. Chúng tôi nhìn thấy Pháo đài Tilbury, gợi nhớ về hạm đội Tây Armada; Gravesend, Woolwich và Greenwich—những địa danh mà tôi từng nghe đến ngay tại quê hương mình.
Cuối cùng, chúng tôi trông thấy những ngọn tháp nhọn trùng điệp của London, với nhà thờ St. Paul sừng sững vượt lên trên tất cả, cùng tòa tháp London nổi tiếng trong lịch sử nước Anh.
