Giờ đây, tôi xin vội vã bước vào phần ly kỳ hơn trong câu chuyện của mình. Tôi sẽ thuật lại những sự kiện đã khắc sâu vào tâm khảm tôi những cảm xúc mà từ một kẻ như trước kia, chúng đã nhào nặn tôi thành một con người như hiện tại.

Mùa xuân tiến đến thật nhanh; thời tiết trở nên đẹp đẽ và bầu trời không một gợn mây. Tôi không khỏi kinh ngạc khi thấy nơi từng là vùng đất hoang vu và ảm đạm nay lại nở rộ những thảm cỏ xanh tươi cùng vô số loài hoa đẹp tuyệt vời. Các giác quan của tôi được xoa dịu và làm cho tươi mới bởi muôn vàn hương thơm ngát và ngàn cảnh sắc nên thơ.

Đó là vào một trong những ngày mà những người ở nhà tranh định kỳ nghỉ ngơi sau đồng áng — cụ già gảy đàn ghi-ta còn lũ trẻ lắng nghe — khi tôi nhận ra nét mặt của Felix buồn bã đến khôn tả; chàng thở dài liên miên; và có lúc người cha ngừng chơi đàn, để rồi qua cung cách của cụ, tôi đoán rằng ngài đang gặng hỏi nguyên do nỗi sầu muộn của con trai mình. Felix đáp lại bằng giọng điệu vui vẻ, và cụ già chuẩn bị dạo lại khúc nhạc, thì bỗng có tiếng gõ cửa.

Đó là một phu nhân cưỡi ngựa, đi cùng một người nông dân làm hướng dẫn đường. Vị phu nhân mặc một bộ đồ sẫm màu và che kín mặt bằng một lớp khăn voan đen dày. Agatha cất lời hỏi; và để đáp lại, người xa lạ chỉ thốt lên cái tên Felix bằng một giọng điệu ngọt ngào. Giọng nàng du dương nhưng không giống với giọng của bất kỳ ai trong số những người bạn của tôi. Vừa nghe thấy cái tên ấy, Felix vội vã tiến đến chỗ vị phu nhân; khi nhìn thấy chàng, nàng hất tấm khăn voan lên, và tôi sững sờ chiêm ngưỡng một khuôn mặt mang vẻ đẹp và thần thái tựa thiên thần. Mái tóc nàng đen nhánh tựa cánh quạt óng ả, được tết lại một cách kỳ công; đôi mắt nàng sẫm màu nhưng hiền dịu và tràn đầy sinh khí; các đường nét trên khuôn mặt vô cùng cân đối, làn da trắng ngần kỳ diệu, mỗi bên má phơn phớt một sắc hồng đáng yêu.

Felix dường như chìm đắm trong niềm hạnh phúc ngất ngây khi trông thấy nàng, mọi dấu vết của sự sầu muộn biến sạch trên gương mặt chàng, thay vào đó ngay lập tức là một niềm vui sướng tột độ mà tôi khó có thể tin là chàng có được; đôi mắt chàng ánh lên, đôi gò má ửng hồng vì hoan hỉ; và vào khoảnh khắc ấy, tôi thấy chàng đẹp đẽ chẳng kém gì người phụ nữ xa lạ kia. Nàng có vẻ chịu sự chi phối của những cảm xúc khác; vừa lau vài giọt nước mắt trên đôi mắt đẹp, nàng vừa đưa tay ra cho Felix, để rồi chàng nhiệt thành hôn lên bàn tay ấy và gọi nàng, theo như tôi phỏng đoán được, là nàng thiếu nữ Ả Rập dịu dàng của mình. Nàng có vẻ không hiểu chàng đang nói gì, chỉ mỉm cười. Chàng đỡ nàng xuống ngựa, cho người dẫn đường lui ra, rồi đưa nàng bước vào ngôi nhà tranh. Giữa chàng và cha mình đã diễn ra một cuộc trò chuyện; và vị khách trẻ tuổi quỳ xuống bên chân cụ già, định hôn lên tay cụ, nhưng cụ đã nâng nàng dậy và trìu mến ôm lấy nàng.

Chẳng mấy chốc tôi nhận ra rằng, dẫu người xa lạ cất lên những âm từ rõ ràng và dường như có một ngôn ngữ riêng, nàng hoàn toàn không hiểu những người trong nhà tranh và họ cũng chẳng hiểu nàng. Họ ra hiệu rất nhiều mà tôi không tài nào hiểu nổi; nhưng tôi thấy sự hiện diện của nàng đã lan tỏa niềm vui khắp ngôi nhà tranh, xua tan đi nỗi buồn bã hệt như ánh mặt trời xua đi làn sương sớm. Felix tỏ ra vô cùng hạnh phúc, và với những nụ cười rạng rỡ, chàng chào đón người con gái Ả Rập của mình. Agatha, người thiếu nữ dịu dàng từ trước đến nay, hôn lên đôi bàn tay của vị khách kiều diễm; rồi chỉ về phía anh trai, nàng ra hiệu như muốn nói rằng anh đã buồn bã biết bao cho đến khi nàng đến nơi. Vài giờ đồng hồ cứ thế trôi qua, trong khi qua nét mặt, họ bày tỏ niềm vui mà tôi hoàn toàn không tài nào hiểu thấu. Chẳng mấy chốc, qua việc một âm thanh nào đó được lặp đi lặp lại nhiều lần mà người xa lạ bắt chước theo họ, tôi nhận ra nàng đang nỗ lực học ngôn ngữ của họ; và trong đầu tôi nảy sinh ngay ý nghĩ rằng mình cũng nên tận dụng những bài học tương tự để đạt được mục đích ấy. Vị khách lạ học được khoảng hai mươi từ trong buổi học đầu tiên; quả thực, phần lớn trong số đó là những từ mà tôi đã hiểu từ trước, nhưng tôi vẫn thu nhặt được điều ích lợi từ những từ còn lại.

Khi màn đêm buông xuống, Agatha và nàng thiếu nữ Ả Rập đi nghỉ sớm. Lúc từ biệt, Felix hôn lên tay vị khách và nói: "Chúc ngủ ngon, Safie dịu dàng." Chàng thức lâu hơn rất nhiều để trò chuyện với cha; và qua việc cái tên của nàng được lặp đi lặp lại nhiều lần, tôi đoán rằng vị khách kiều diễm chính là chủ đề trong câu chuyện của họ. Tôi khao khát đến cháy bỏng được hiểu họ, dồn hết mọi tâm trí vào mục đích ấy, nhưng rồi nhận ra đó là điều hoàn toàn bất khả thi.

Sáng hôm sau, Felix ra đồng làm việc; và sau khi Agatha hoàn tất các công việc thường nhật, nàng thiếu nữ Ả Rập ngồi dưới chân cụ già, cầm chiếc đàn ghi-ta và gảy lên những giai điệu đẹp đến mê hồn, khiến tôi phải rưng rưng những giọt nước mắt vừa đau đớn vừa hân hoan. Nàng cất tiếng hát, giọng ca uyển chuyển theo nhịp điệu phong phú, lúc ngân vang lúc lắng dịu hệt như tiếng chim họa mi trong cội ngàn.

Khi hát xong, nàng đưa đàn cho Agatha, người lúc đầu có chút ngập ngừng từ chối. Agatha gảy một khúc nhạc giản dị và cất giọng hòa theo với những nụ âm ngọt ngào, nhưng không thể sánh bằng khúc ca kỳ diệu của người xa lạ. Cụ già tỏ ra say đắm, thốt lên vài lời mà Agatha cố gắng giải thích cho Safie hiểu, qua đó cụ dường như muốn bày tỏ rằng tiếng đàn của nàng mang lại cho cụ niềm hạnh phúc lớn lao nhường nào.

Những ngày tháng từ đó trôi qua yên ả như trước, chỉ có một thay đổi duy nhất là niềm vui đã chiếm trọn khuôn mặt những người bạn của tôi thay cho nỗi buồn. Safie lúc nào cũng tươi vui và hạnh phúc; cả tôi và nàng đều tiến bộ rất nhanh trong việc học ngôn ngữ, để rồi chỉ sau hai tháng, tôi đã bắt đầu hiểu được hầu hết những từ ngữ mà những người bảo hộ của tôi thốt lên.

Trong khi đó, mặt đất đen đúa cũng đã được phủ kín bởi thảm cỏ xanh, những triền đồi hiện lên xen kẽ với vô số loài hoa thơm cỏ lạ, tỏa sáng như những vì sao nhạt nhòa giữa khu rừng ngập ánh trăng; mặt trời trở nên ấm áp hơn, những đêm hè quang đãng và ngát hương; và những cuộc lang thang ban đêm mang lại cho tôi niềm vui khôn tả, dẫu thời gian phải rút ngắn lại đáng kể bởi mặt trời lặn muộn và mọc sớm; vì tôi chẳng dám bén mảng ra ngoài vào ban ngày, bởi tôi sợ sẽ lại phải chịu đựng sự đối xử tàn nhẫn hệt như lần đầu tiên đặt chân vào ngôi làng nọ.

Thời gian ban ngày được tôi dành trọn cho sự tập trung cao độ để có thể nhanh chóng làm chủ ngôn ngữ; và tôi có thể tự hào mà rằng mình tiến bộ còn nhanh hơn cả nàng thiếu nữ Ả Rập, người vốn hiểu biết rất ít và chỉ trò chuyện bằng những câu từ ngọng nghịu, trong khi tôi đã hiểu và có thể bắt chước gần như mọi từ ngữ được cất lên.

Cùng lúc với việc nâng cao khả năng ngôn ngữ, tôi cũng học được nghệ thuật đọc viết hệt như cách mà vị khách kia được dạy; và điều này đã mở ra trước mắt tôi một chân trời kỳ diệu đầy kinh ngạc lẫn thích thú.

Cuốn sách mà Felix dùng để dạy Safie là tác phẩm "Những tàn tích của các đế chế" của Volney. Tôi sẽ chẳng tài nào hiểu nổi ý nghĩa của cuốn sách này nếu như Felix, trong lúc đọc, không đưa ra những lời giải thích vô cùng cặn kẽ. Chàng cho biết mình đã chọn tác phẩm này bởi phong cách hùng biện của nó được mô phỏng theo các tác giả phương Đông. Qua tác phẩm ấy, tôi thu lượm được những kiến thức sơ lược về lịch sử, có cái nhìn bao quát về các đế chế hiện đang tồn tại trên thế giới; nó mang lại cho tôi sự thấu hiểu về phong tục, thể chế chính trị và tôn giáo của các quốc gia khác nhau trên trái đất. Tôi nghe kể về những dân tộc châu Á lười nhác; về thiên tài vĩ đại cùng sự minh mẫn tinh thần của người Hy Lạp; về các cuộc chiến tranh cùng đức hạnh tuyệt vời của người La Mã thời kỳ đầu — về sự suy đồi sau đó của họ — về sự sụp đổ của đế chế hùng mạnh ấy; về tinh thần hiệp sĩ, Thiên Chúa giáo và các vị vua. Tôi nghe về việc phát hiện ra bán đới châu Mỹ, và đã cùng Safie rơi nước mắt trước số phận bất hạnh của những cư dân nguyên thủy nơi đó.

Những câu chuyện kỳ diệu ấy khơi dậy trong tôi những cảm xúc lạ lùng. Phải chăng con người vừa có thể mạnh mẽ, vừa cao cả và tuyệt vời đến thế, nhưng đồng thời cũng vô cùng đê tiện và tội lỗi? Có lúc họ hiện lên chẳng khác nào mầm mống của cái ác, nhưng có lúc lại giống như hiện thân của mọi điều cao quý và thiêng liêng nhất có thể tưởng tượng được. Trở thành một con người vĩ đại và đức hạnh dường như là vinh dự lớn lao nhất có thể đến với một sinh linh có cảm xúc; còn trở thành kẻ đê tiện và tội lỗi, như rất nhiều kẻ từng được ghi chép lại trong sử sách, lại là sự tha hóa thấp hèn nhất, một hoàn cảnh thảm hại hơn cả loài chuột chũi mù lòa hay con giun dế vô hại. Suốt một thời gian dài, tôi không tài nào hiểu nổi vì sao một con người có thể nhẫn tâm ra tay sát hại đồng loại của mình, hay thậm chí vì sao lại cần có luật pháp và chính quyền; nhưng khi lắng nghe những chi tiết về tội ác và máu me, sự ngạc nhiên trong tôi vụt tắt, nhường chỗ cho cảm giác ghê tởm và chán ghét tột cùng.

Mỗi cuộc trò chuyện của những người ở nhà tranh giờ đây lại mở ra trước mắt tôi những điều kỳ diệu mới mẻ. Trong lúc lắng nghe những bài học mà Felix truyền dạy cho thiếu nữ Ả Rập, cái trật tự kỳ quặc của xã hội loài người dần được giải thích cho tôi hiểu. Tôi nghe về sự phân chia tài sản, về sự giàu có tột đỉnh bên cạnh cảnh nghèo đói khốn cùng; về giai cấp, dòng dõi và dòng máu quý tộc.

Những lời ấy thôi thúc tôi quay lại nhìn nhận chính bản thân mình. Tôi học được rằng những giá trị được đồng loại của các người trân quý nhất chính là dòng dõi cao quý, trong sạch đi kèm với sự giàu sang. Một người có thể vẫn được tôn trọng nếu chỉ sở hữu một trong hai lợi thế đó; thế nhưng nếu không có cả hai, họ sẽ bị coi là kẻ lang thang và nô lệ, ngoại trừ một vài trường hợp vô cùng hiếm hoi, những kẻ bị nguyền rủa phải vắt kiệt sức lực để mưu lợi cho một nhúm người đặc quyền được lựa chọn! Vậy còn tôi thì sao? Nguồn gốc và đấng tạo hóa của tôi là điều tôi hoàn toàn mù tịt; nhưng tôi biết chắc rằng mình chẳng có lấy một đồng xu dính túi, không bạn bè, không bất kỳ thứ tài sản nào. Hơn thế nữa, tôi lại mang một hình hài quái dị gớm ghiếc và đáng sợ; tôi thậm chí chẳng cùng chung bản chất với con người. Tôi linh hoạt hơn họ và có thể sinh tồn bằng những thứ thức ăn thô kệch nhất; tôi chịu đựng được cái nóng và cái lạnh cực đoan mà ít bị tổn thương hơn; vóc dáng của tôi vượt xa họ rất nhiều. Khi nhìn xung quanh, tôi chẳng thấy hay nghe nói về bất kỳ ai giống mình cả. Vậy tôi là một con quái vật, một vết nhơ trên mặt đất, kẻ mà tất cả mọi người đều xa lánh và chối bỏ sao?

Tôi không sao tả xiết nỗi thống khổ mà những suy ngẫm ấy giáng xuống đầu mình: tôi tìm cách xua tan chúng, nhưng nỗi buồn chỉ ngày một lớn dần theo tri thức. Ôi, ước gì tôi cứ mãi ở lại trong khu rừng thuở nguyên thủy của mình, để chẳng bao giờ phải biết hay cảm nhận bất cứ điều gì ngoài những nhu cầu cơ bản về cơn đói, cơn khát và cái nóng!

Tri thức quả là một thứ mang bản chất kỳ lạ làm sao! Một khi đã bám rễ vào tâm trí, nó lì lợm đeo bám chẳng khác nào loài địa y trên vách đá. Đã có lúc tôi khao khát rũ bỏ mọi suy nghĩ và cảm xúc; nhưng rồi tôi nhận ra chỉ có duy nhất một con đường để vượt qua cảm giác đớn đau ấy, chính là cái chết — một trạng thái mà tôi vừa sợ hãi vừa chẳng tài nào hiểu nổi. Tôi ngưỡng mộ đức hạnh và những tình cảm tốt đẹp, đồng thời yêu mến phong thái dịu dàng cùng phẩm chất đáng mến của những con người ở nhà tranh; thế nhưng tôi lại bị cô lập hoàn toàn khỏi thế giới của họ, ngoại trừ việc lén lút thu nhặt những điều đó khi bản thân ẩn khuất và không ai hay biết — một cách thức chỉ càng làm gia tăng thay vì thỏa mãn khát khao được trở thành một phần trong số những đồng loại của mình. Những lời nói dịu ngọt của Agatha, những nụ cười rạng rỡ của nàng thiếu nữ kiều diễm — tất cả không dành cho tôi. Những lời khuyên nhủ ân cần của cụ già, cuộc trò chuyện sinh động của chàng Felix đáng yêu — tất cả đều không dành cho tôi. Ôi kẻ khốn cùng, bất hạnh làm sao!

Những bài học khác thậm chí còn khắc sâu vào tâm trí tôi mãnh liệt hơn nữa. Tôi được nghe về sự khác biệt giữa các giới tính; về sự chào đời và lớn lên của những đứa trẻ; về cách người cha đắm chìm trong nụ cười của trẻ thơ cùng những câu nói hồn nhiên của những đứa trẻ lớn hơn; về việc toàn bộ cuộc sống và tâm trí người mẹ đều quấn quýt lấy bảo vật trân quý ấy; về cách tâm trí tuổi trẻ rộng mở và thu lượm tri thức; về anh em, chị em và tất cả những mối quan hệ muôn màu muôn vẻ gắn kết con người lại với nhau bằng những sợi dây ràng buộc tương thân tương ái.

Thế nhưng bạn bè và họ hàng của tôi ở đâu? Chẳng có người cha nào dõi theo những ngày tháng thơ ấu của tôi, chẳng có người mẹ nào mỉm cười ban phước hay vuốt ve tôi; hoặc giả như có đi chăng nữa, thì toàn bộ quãng đời quá khứ của tôi giờ đây cũng chỉ là một khoảng trống mù mịt, một sự mơ hồ tuyệt đối chẳng thể nhận diện nổi bất cứ điều gì. Kể từ ký ức sớm nhất của mình, tôi đã luôn có chiều cao và vóc dáng y hệt như lúc này. Tôi chưa từng bắt gặp một sinh linh nào giống mình, hay bất kỳ kẻ nào nhận có mối liên hệ với tôi. Tôi rốt cuộc là cái gì? Câu hỏi ấy lại một lần nữa vang lên, chỉ để nhận lại câu trả lời bằng những tiếng rên rỉ nghẹn ngào.

Chẳng mấy chốc tôi sẽ giải thích những cảm xúc ấy dẫn dắt đến đâu; nhưng giờ đây, xin hãy cho phép tôi quay trở lại với những con người ở nhà tranh, những người có câu chuyện từng khơi gợi trong lòng tôi biết bao cung bậc cảm xúc lẫn lộn từ phẫn nộ, vui sướng cho đến kinh ngạc, nhưng cuối cùng tất cả đều đọng lại thành tình yêu thương và lòng kính trọng sâu sắc hơn dành cho những ân nhân của tôi (bởi tôi vốn thích gọi họ như thế, dẫu đó chỉ là một sự tự lừa dối ngây thơ và đượm buồn).