Sáng sớm ngày hôm sau, ông Slope được triệu đến phòng thay đồ của giám mục. Ông bước vào với tâm thế sẵn sàng đối mặt với cơn giận dữ của giám mục, và chắc mẩm bà vợ sẽ xúi chồng lặp lại bài khiển trách mà bà đã dành cho ông hôm trước. Ông Slope đã tự nhủ dù thế nào cũng không để yên cho ông ta mắng mỏ, và bước vào phòng với thái độ khá hiếu chiến. Tuy nhiên, ông thấy vị giám mục đang trong tâm trạng ôn hòa và nhẹ nhàng nhất có thể. Đức giám mục than phiền mình hơi khó ở, bị đau đầu nhẹ và dạ dày có chút trục trặc; nhưng về tinh thần thì hoàn toàn bình thường.
"Ồ, Slope này," vị giám mục nói, nắm lấy bàn tay mà vị linh mục trợ tá đưa ra, "Đại phó tế Grantly sắp ghé thăm tôi sáng nay, mà thực tình tôi thấy mình không đủ khỏe để tiếp ông ấy. Tôi e là phải phiền anh tiếp ông ấy hộ tôi vậy." Rồi Tiến sĩ Proudie bắt đầu giải thích những điều cần truyền đạt tới Tiến sĩ Grantly. Thực chất, ông phải thông báo cho vị đại phó tế, bằng những từ ngữ lịch thiệp nhất có thể, rằng vì ông Harding đã từ chối chức quản trị viện, nên chức vụ này đã được trao cho ông Quiverful và ông ấy đã nhận lời.
Ông Slope lại chỉ ra cho vị giám mục thấy rằng ông nghĩ quyết định này có lẽ không hoàn toàn sáng suốt, và ông nói điều này với giọng rất nhỏ. Thế nhưng ngay cả với sự cẩn trọng đó, việc nói thêm cũng chẳng an toàn. Trong chốc lát ông nói, vị giám mục khẽ cử động ngón cái về phía cánh cửa dẫn từ phòng thay đồ của ông tới một thánh đường bên trong—một cử chỉ tuy nhỏ nhưng đầy điềm báo. Ông Slope lập tức hiểu ý và im bặt, nhưng ông nhận ra rằng từ nay giữa ông và vị giám mục sẽ có sự tin tưởng lẫn nhau, rằng liên minh mà ông khao khát sắp được hình thành, và việc bổ nhiệm ông Quiverful này sẽ là sự hy sinh cuối cùng đặt lên bàn thờ của sự phục tùng vợ. Tất cả những điều đó ông Slope đều đọc được qua cử chỉ nhỏ của ngón cái vị giám mục, và ông đã đoán không sai. Chẳng cần đến giấy trắng mực đen, chẳng cần ấn tín, giải trình hay lời thề thốt gì cả. Bản thỏa thuận đã được hai người ngầm hiểu, và ông Slope siết tay vị giám mục như một lời cam kết. Vị giám mục cảm nhận được cái siết tay đầy ẩn ý đó, và một tia sáng tán đồng dễ nhận ra lóe lên trong mắt ông.
"Nhớ giữ thái độ lịch thiệp với vị đại phó tế, ông Slope," vị giám mục dặn dò, lần này nói thành tiếng, "nhưng hãy làm cho ông ấy hiểu rõ rằng trong chuyện này, ông Harding đã khiến tôi không còn cách nào khác ngoài việc từ chối ông ấy."
Sẽ là vu khống nếu cho rằng bà Proudie đang ngồi trong phòng ngủ, áp tai vào lỗ khóa để nghe lén cuộc đối thoại này. Trong bà có một tinh thần mực thước ngăn bà hạ mình xuống mức thấp hèn như vậy. Áp tai vào lỗ khóa hay nghe lén qua khe cửa là trò của đám người hầu. Bà Proudie biết rõ điều đó, nên bà không làm thế; tuy nhiên, bà đứng sát cánh cửa nhất có thể, để nếu có thể, bà vẫn thu được cái lợi mà cô hầu gái sẽ có được mà không cần phải dùng đến thủ đoạn của kẻ làm thuê.
Thế nhưng, những gì bà nghe được thật ít ỏi, và chỉ đủ để đánh lừa bà mà thôi. Bà không nhìn thấy cái bắt tay thân thiện đó, không nhận ra bản thỏa thuận đã được ký kết; bà thậm chí còn chẳng mơ đến những quyết định phản trắc mà hai gã đàn ông tráo trở kia đã cùng nhau dàn dựng để hạ bệ sự kiêu hãnh của bà, để hất đổ chén rượu khỏi môi bà trước khi bà kịp nếm thử, để quét sạch mọi quyền lực của bà trước khi bà kịp hưởng lấy sự ngọt ngào! Thật là những kẻ phản bội, người chồng đầu ấp tay gối của bà và kẻ lưu vong mà bà từng cưu mang, đưa đến sự ấm áp của lò sưởi rực rỡ nhất trần đời! Nhưng không ai trong hai kẻ đó có được lòng bao dung của người phụ nữ này. Dẫu cho hai gã đàn ông đã liên minh chống lại bà, thì cuộc chiến vẫn chưa hề kết thúc.
Ông Slope tin chắc rằng Tiến sĩ Grantly sẽ từ chối vinh dự gặp mặt mình, và quả nhiên đúng như vậy. Khi cánh cửa cung điện mở ra đón vị đại phó tế, ông chỉ nhận được một mảnh giấy. Ông Slope gửi lời chào xã giao, v.v... Vị giám mục bị ốm trong phòng và vô cùng lấy làm tiếc, v.v... Ông Slope đã được giao truyền đạt ý kiến của giám mục, và nếu vị đại phó tế thấy thuận tiện, ông sẽ lấy làm vinh hạnh, v.v... Tuy nhiên, vị đại phó tế lại chẳng thấy thuận tiện chút nào. Đọc xong mảnh giấy ở sảnh, ông vò nát nó trong tay, lầm bầm vài câu về việc lấy làm tiếc trước cơn bệnh của đức giám mục, rồi bỏ đi mà không gửi lại dù chỉ một lời nhắn đáp lại mảnh giấy của ông Slope.
"Ốm ư!" Vị đại phó tế tự nhủ khi quăng mình vào chiếc xe brougham. "Gã này đích thị là một tên hèn nhát. Hắn sợ phải gặp ta. Ốm cơ đấy!" Bản thân vị đại phó tế không bao giờ ốm đau, do đó ông không thể hiểu nổi việc một người khác lại có thể thực sự bị cản trở bởi bệnh tật mà không thể giữ một cuộc hẹn. Ông coi mọi lý do như vậy đều là ngụy biện, và trong trường hợp này, ông cũng chẳng sai là bao.
Tiến sĩ Grantly yêu cầu đánh xe đến chỗ ở của cha vợ trên đường High Street, và khi nghe người hầu nói ông Harding đang ở nhà con gái, ông liền đến nhà bà Bold và tìm thấy ông ở đó. Vị đại phó tế đang bốc hỏa vì giận dữ khi bước vào phòng khách, và đến lúc này, nỗi hèn nhát của vị giám mục đã bị sự đê tiện của gã giáo sĩ trợ tá lấn át mất rồi.
"Nhìn cái này đi," ông nói, ném mảnh giấy vò nát của ông Slope cho ông Harding. "Ta phải nhận lời rằng nếu muốn, ta có thể có cái vinh dự được gặp ông Slope, mà đó lại là sau khi đã có một cuộc hẹn chính thức với vị giám mục."
"Nhưng cậu ta nói vị giám mục bị ốm mà," ông Harding nói.
"Xùy! Ông không định bảo là ông bị cái cớ như thế đánh lừa đấy chứ? Hôm qua ông ấy còn khỏe chán. Này, tôi nói cho ông biết, tôi sẽ gặp vị giám mục, và tôi sẽ nói thẳng cho ông ấy biết tôi nghĩ gì về cách hành xử của ông ấy. Tôi sẽ gặp ông ấy, bằng không Barchester sẽ sớm nóng bỏng đến mức ông ấy không thể trụ lại được nữa."
Eleanor đang ngồi trong phòng, nhưng trong cơn giận dữ, Tiến sĩ Grantly hầu như không để ý đến cô. Lúc này, Eleanor ngây thơ nói với ông: "Cháu ước chú đã gặp ông Slope, Tiến sĩ Grantly, vì cháu nghĩ có lẽ làm vậy sẽ có lợi."
Vị đại phó tế quay phắt lại, nhìn cô với vẻ giận dữ gần như thô bạo. Nếu cô thú nhận ngay rằng mình đã nhận lời lấy ông Slope làm chồng thứ hai, thì ông cũng khó lòng cảm thấy cô hoàn toàn thuộc về phe của Slope và Proudie như khi nghe cô thốt ra mong muốn này. Tội nghiệp Eleanor!
"Gặp hắn ư!" Vị đại phó tế trừng mắt nhìn cô. "Và tại sao ta lại phải hạ thấp bản thân mình trước sự đánh giá của thế gian và trước chính mình bằng cách tiếp xúc với một kẻ như thế? Từ trước đến nay ta luôn sống giữa những người quân tử, và ta không có ý định bị ai lôi kéo vào loại bạn bè khác."
Ông Harding tội nghiệp hiểu rất rõ ý của vị đại phó tế, nhưng Eleanor thì ngây thơ như đứa trẻ của chính cô vậy. Cô không thể hiểu nổi làm sao vị đại phó tế lại cho rằng mình bị kéo vào hạng người tồi tệ chỉ vì hạ mình nói chuyện với ông Slope trong vài phút khi việc đó có thể giúp ích cho lợi ích của cha cô.
"Hôm qua cháu đã nói chuyện với ông Slope suốt cả tiếng đồng hồ," cô nói với chút vẻ tự trọng, "và cháu không thấy mình bị hạ thấp vì điều đó."
"Có lẽ là không," ông nói. "Nhưng nếu cháu đủ tốt bụng để cho phép ta, ta sẽ tự mình đánh giá trong những vấn đề như thế này. Và ta nói cho cháu biết nhé, Eleanor; sẽ tốt hơn nhiều nếu cháu chịu để những người là bạn của cháu dẫn dắt. Nếu không, cháu sẽ sớm nhận ra mình chẳng còn người bạn nào có thể đưa ra lời khuyên cho cháu nữa đâu."
Eleanor đỏ mặt tận mang tai. Nhưng ngay cả lúc này, cô vẫn không hề hay biết điều gì đang diễn ra trong tâm trí vị đại phó tế. Kể từ sau cái chết của John Bold tội nghiệp, chưa một ý nghĩ về chuyện yêu đương hay được yêu đã len lỏi vào trái tim cô, và nếu có khả năng một ý nghĩ như vậy nảy sinh, thì người đàn ông đó phải khác xa ông Slope mới có thể khơi gợi được nó.
Tuy nhiên, Eleanor vẫn đỏ mặt tía tai, vì cô cảm thấy mình bị buộc tội có hành vi không đúng đắn, và cô cảm thấy đau lòng hơn khi cha cô không lập tức đứng về phía mình—người cha mà vì tình yêu và vì ông, cô đã chấp nhận trở thành nơi chứa đựng sự tin tưởng của ông Slope. Cô đã kể chi tiết tất cả những gì đã xảy ra cho cha nghe, và mặc dù ông không hoàn toàn đồng ý với cô về quan điểm của ông Slope liên quan đến bệnh viện, ông cũng không nói gì để cô nghĩ rằng mình đã sai khi nói chuyện với ông ta.
Cô quá giận dữ nên chẳng buồn hạ mình trước anh rể. Thật ra, cô chưa bao giờ quen nhún nhường trước mặt ông, và họ cũng chưa bao giờ là đồng minh tâm giao. "Cháu không hiểu chú muốn nói gì, Tiến sĩ Grantly," cô nói. "Cháu không biết mình có thể tự buộc tội bản thân đã làm điều gì mà bạn bè lại nên phản đối. Ông Slope đến đây rõ ràng là để hỏi mong muốn của cha về bệnh viện, và vì cháu tin ông ấy đến với ý định thiện chí, nên cháu đã nói cho ông ấy biết."
"Ý định thiện chí!" Vị đại phó tế khẩy môi.
"Cháu tin chú đã hiểu lầm rất lớn về ông Slope," Eleanor tiếp tục, "nhưng cháu đã giải thích chuyện này với cha rồi; và vì chú có vẻ không tán thành những gì cháu nói, Tiến sĩ Grantly, cháu xin phép để chú và cha lại với nhau nhé." Nói rồi, cô chậm rãi bước ra khỏi phòng.
Tất cả những điều này khiến ông Harding vô cùng khổ tâm. Rõ ràng là vị đại phó tế và vợ ông đã đinh ninh rằng Eleanor sắp lấy ông Slope. Ông Harding không thể thực sự tin rằng cô sẽ làm thế, nhưng ông cũng không thể phủ nhận rằng hoàn cảnh khiến người ta thấy sự hiện diện của gã đó không đến nỗi khó chịu đối với cô. Cô thường xuyên gặp gã, nhưng lại chẳng nhận lời thăm hỏi của bất kỳ quý ông độc thân nào khác. Cô luôn bênh vực gã khi hành vi của gã bị bàn tán, mặc dù cô biết gã là người khó ưa đối với bạn bè cô như thế nào. Rồi, ông Harding lại cảm thấy rằng nếu cô chọn trở thành bà Slope, ông cũng chẳng có lý do chính đáng nào để phản đối. Cô có toàn quyền làm hài lòng bản thân mình, và ông, với tư cách là người cha, không thể nói rằng cô sẽ làm ô danh chính mình khi cưới một giáo sĩ có vị thế tốt trước công chúng như ông Slope. Còn về việc cắt đứt quan hệ với con gái vì cuộc hôn nhân như vậy, và tách rời mình khỏi con như vị đại phó tế đã đe dọa, thì với ông Harding, điều đó là không thể. Nếu nó quyết định cưới gã này, ông phải vượt qua nỗi ghê tởm của mình bằng cách tốt nhất có thể. Eleanor của ông, người bạn đồng hành cũ trong mái ấm hạnh phúc ngày xưa, vẫn phải là người bạn tri kỷ, đứa con của trái tim ông. Ai muốn từ bỏ con bé thì tùy, còn ông thì không. Nếu số phận bắt ông phải ngồi ở tuổi già cùng bàn với kẻ mà ông ghét nhất trên đời này, thì ông sẽ đón nhận số phận đó bằng cách tốt nhất có thể. Với ông, bất cứ điều gì cũng tốt hơn là mất đi đứa con gái của mình.
Với những cảm xúc như vậy, ông hầu như không biết phải đứng về phía Eleanor để chống lại vị đại phó tế, hay đứng về phía vị đại phó tế để chống lại Eleanor. Người ta sẽ nói rằng lẽ ra ông không bao giờ nên nghi ngờ con gái mình.—Than ôi! Đáng lẽ ông không nên như thế. Nhưng ông Harding hoàn toàn không phải là một nhân vật hoàn hảo. Trong sự thiếu quyết đoán, yếu đuối, dễ bị người khác dẫn dắt, thiếu tự tin, ông còn lâu mới là người hoàn hảo. Và hơn nữa, cần phải nhớ rằng một cuộc hôn nhân như cuộc hôn nhân mà vị đại phó tế nghĩ đến với vẻ ghê tởm, mà chúng ta—những người biết ông Slope quá rõ—cũng coi với vẻ ghê tởm tương tự, lại không có vẻ quái đản như vậy đối với ông Harding, bởi vì trong lòng bao dung, ông không ghét gã giáo sĩ trợ tá như vị đại phó tế, và như chúng ta.
Tuy nhiên, ông rất buồn khi con gái rời khỏi phòng, và ông tìm đến một thói quen cũ thường làm trong những lúc buồn phiền. Ông bắt đầu chơi một giai điệu chậm rãi trên chiếc hồ cầm tưởng tượng, một tay kéo đi kéo lại chậm rãi như thể đang cầm cây vĩ, tay kia thì điều chỉnh những hợp âm không có thật.
"Nó sẽ cưới gã đó, chắc như hai với hai là bốn vậy," vị đại phó tế thực tế nói.
"Tôi hy vọng là không, hy vọng là không," người cha nói. "Nhưng nếu nó cưới, tôi có thể nói gì với nó đây? Tôi chẳng có quyền gì để phản đối cậu ta cả."
"Không có quyền ư!" Tiến sĩ Grantly thốt lên.
"Không có quyền với tư cách là cha nó. Cậu ta cũng làm cùng nghề với tôi, và xét cho cùng thì cũng là người tốt."
Vị đại phó tế nhất quyết không đồng ý với điều này. Tuy nhiên, tranh cãi vụ việc về Eleanor ngay trong phòng khách của cô thì chẳng hay ho gì, nên cả hai bước ra ngoài và thảo luận vấn đề dưới những hàng cây du ở khu vực gần nhà thờ. Ông Harding cũng giải thích cho con rể về mục đích, hay ít nhất là mục đích được cho là của chuyến thăm cuối cùng mà ông Slope đã dành cho người góa phụ. Tuy nhiên, ông cho biết mình không thể tin được ông Slope lại thực sự lo lắng như những gì gã đã giả vờ. "Tôi không thể quên thái độ của gã đối với chính tôi," ông Harding nói, "và không thể nào mà quan điểm của gã lại thay đổi nhanh như thế được."
"Tôi thấy cả rồi," vị đại phó tế nói. "Gã Tartuffe quỷ quyệt! Gã định mua chuộc con gái bằng cách chu cấp cho người cha. Gã định tỏ ra mình quyền lực thế nào, tốt bụng ra sao, và sẵn lòng làm bao nhiêu chuyện vì đôi mắt đẹp của cô ấy; vâng, giờ tôi thấy tất cả rồi. Nhưng chúng ta sẽ cao tay hơn gã, ông Harding ạ;" ông nói, quay sang người bạn đồng hành với vẻ nghiêm nghị và đặt tay lên cánh tay người kia. "Có lẽ thà ông mất cái bệnh viện còn hơn là nhận nó với những điều kiện như thế."
"Mất nó ư!" ông Harding nói; "sao chứ, tôi đã mất nó rồi. Tôi không muốn nó nữa. Tôi đã quyết định sống mà không cần đến nó. Tôi sẽ rút lui hoàn toàn. Tôi chỉ việc viết vài dòng gửi cho vị giám mục và nói với ông ấy rằng tôi rút lại yêu cầu của mình."
Không gì có thể khiến ông hài lòng hơn là được phép thoát khỏi những rắc rối và khó khăn theo cách đó. Nhưng lúc này ông đang đi quá nhanh so với vị đại phó tế.
"Không—không—không! Chúng ta sẽ không làm thế," Tiến sĩ Grantly nói. "Chúng ta vẫn sẽ có được bệnh viện. Tôi hầu như không nghi ngờ gì về việc chúng ta sẽ có nó. Nhưng không phải nhờ sự giúp đỡ của ông Slope. Nếu cần thiết thì ta thà mất nó còn hơn; nhưng chúng ta sẽ lấy nó, bất chấp nỗ lực của gã, nếu có thể. Arabin sẽ đến Plumstead vào ngày mai; ông phải qua đó và nói chuyện với cậu ấy."
Hai người lúc này rẽ vào thư viện nhà thờ, nơi được các giáo sĩ trong khu vực sử dụng như một loại câu lạc bộ giáo hội, để viết bài giảng và đôi khi là thư từ; cũng như để đọc các tác phẩm thần học và đôi khi là tạp chí và báo chí. Có lẽ các tác phẩm thần học không bị xáo trộn thường xuyên như vẻ ngoài của tòa nhà có thể khiến công chúng bên ngoài mong đợi. Tại đây, hai đồng minh đã quyết định hướng hành động của mình. Vị đại phó tế viết một lá thư gửi vị giám mục, lời lẽ đanh thép nhưng vẫn tôn trọng, trong đó ông nêu yêu cầu của cha vợ đối với chức vụ và bày tỏ sự tiếc nuối khi không thể gặp đức giám mục lúc ông ghé thăm. Ông không hề đả động gì đến ông Slope. Sau đó, họ quyết định rằng ông Harding sẽ đến Plumstead vào ngày hôm sau, và sau khi thảo luận kỹ lưỡng về vấn đề này, vị đại phó tế đề nghị mời cả Eleanor đến đó, để có thể tách cô ra khỏi sự quan tâm của ông Slope. "Một hoặc hai tuần," ông nói, "có thể dạy cho nó biết gã đó là hạng người gì, và khi ở đó, nó sẽ tránh xa được những mối nguy hại. Ông Slope sẽ không đến đó để theo đuổi nó đâu."
Eleanor không khỏi ngạc nhiên khi anh rể quay lại và rất lịch sự thúc giục cô đến Plumstead cùng cha. Cô lập tức nhận ra rằng cha mình đã chiến đấu vì cô sau lưng cô. Cô cảm thấy biết ơn ông, và vì ông, cô sẽ không tỏ thái độ oán giận với vị đại phó tế bằng cách từ chối lời mời của ông. Nhưng cô nói, cô không thể đi vào ngày mai; cô có lời mời uống trà nhà Stanhopes mà cô đã hứa sẽ nhận lời. Cô nói thêm, cô sẽ đi cùng cha vào ngày hôm sau, nếu ông chịu đợi; hoặc cô sẽ đi theo ông sau.
"Nhà Stanhopes!" Tiến sĩ Grantly nói. "Tôi không biết cô lại thân thiết với họ đến thế."
"Chính cháu cũng không biết," cô nói, "cho đến khi cô Stanhope ghé thăm hôm qua. Dù sao thì cháu cũng rất quý cô ấy, và cháu đã hứa sẽ đến chơi cờ với vài người trong số họ."
"Họ có tổ chức tiệc tùng gì ở đó không?" Vị đại phó tế nói, vẫn còn lo sợ về ông Slope.
"Ồ, không đâu," Eleanor nói; "cô Stanhope nói sẽ không có ai cả. Nhưng cô ấy nghe nói Mary đã rời bỏ cháu vài tuần nay, và cô ấy biết từ ai đó rằng cháu biết chơi cờ, nên cô ấy đã cố tình ghé qua để mời cháu."
"Chà, vậy thì rất thân thiện đấy," cựu quản trị viện nói. "Họ trông chắc chắn giống người nước ngoài hơn là người Anh, nhưng tôi dám nói rằng họ cũng chẳng tệ hơn vì điều đó đâu."
Vị đại phó tế có khuynh hướng nhìn nhà Stanhopes với ánh mắt thiện cảm, và chẳng có gì phản đối về vấn đề này. Do đó, đã được sắp xếp là ông Harding sẽ hoãn chuyến thăm Plumstead thêm một ngày và sau đó mang theo Eleanor, đứa bé và vú nuôi cùng đi.
Ông Slope chắc chắn đang dần trở nên quan trọng ở Barchester.