Có những người rất lấy làm thích thú với những cuộc đối thoại nghiêm túc, nhất là khi họ được đóng vai người đưa ra lời khuyên hoặc quở trách kẻ khác, và có lẽ vị phó tế là một trong số đó. Tuy nhiên, trong dịp này, ông không chuẩn bị tâm thế cho cuộc trò chuyện sắp tới với nhiều sự hào hứng. Dù có những khuyết điểm nào đi chăng nữa, ông không phải là người thiếu hiếu khách, và ông gần như cảm thấy mình đang phạm lỗi với phép lịch sự khi khiển trách Eleanor ngay trong chính ngôi nhà của mình. Hơn nữa, ông cũng không chắc liệu mình có giành phần thắng trong cuộc đối thoại này hay không. Vợ ông đã bảo rằng ông chắc chắn sẽ thua, và ông vốn dĩ thường tin vào lời vợ nói. Thế nhưng, ông quá tin vào cái mà ông cho là hành vi không đứng đắn của Eleanor, và cũng quá tin vào bổn phận của mình trong việc cố gắng ngăn chặn điều đó, nên lương tâm không cho phép ông nghe theo lời vợ mà lặng lẽ đi ngủ.
Khi Eleanor bước vào phòng, vẻ mặt cô chẳng có vẻ gì là khiến ông yên tâm cả. Thông thường, cô luôn là người có phong thái dịu dàng và cách cư xử nhã nhặn; nhưng trong ánh mắt cô lúc này có điều gì đó khiến việc la mắng cô trở thành một nhiệm vụ không hề dễ dàng. Sự thật là cô ít khi bị la mắng. Từ thuở ấu thơ, chẳng có ai ngoài vị phó tế dám làm vậy, và khi ông làm thế, ông thường thất bại. Kể từ khi cô kết hôn, ông chưa bao giờ làm vậy; và bây giờ, khi nhìn thấy dáng đi bình thản, nhẹ nhàng của cô lúc bước vào phòng, ông gần như ước rằng mình đã nghe theo lời vợ.
Ông mở đầu bằng việc xin lỗi vì đã làm phiền cô. Cô liền nài nỉ ông đừng nhắc đến chuyện đó, khẳng định rằng việc đi xuống lầu chẳng phiền hà gì với cô cả, rồi ngồi xuống và kiên nhẫn chờ ông bắt đầu cuộc tấn công của mình.
“Eleanor thân mến,” ông nói, “ta hy vọng con tin ta khi ta cam đoan với con rằng con không có người bạn nào chân thành hơn ta đâu.” Đáp lại, Eleanor không nói gì, nên ông tiếp tục. “Nếu con có một người anh em ruột thịt, có lẽ ta đã không phải làm phiền con với những điều ta sắp nói. Nhưng trong hoàn cảnh hiện tại, ta không thể không nghĩ rằng hẳn con phải thấy an ủi khi biết bên cạnh mình có một người cũng quan tâm đến phúc lợi của con không kém gì anh em ruột thịt của con.”
“Con chưa bao giờ có anh em,” cô nói.
“Ta biết con chưa bao giờ có, và chính vì thế nên ta mới nói chuyện với con.”
“Con chưa bao giờ có anh em,” cô lặp lại, “nhưng con hầu như chẳng thấy thiếu thốn gì cả. Cha đối với con vừa là cha, lại vừa là anh.”
“Cha con là người đàn ông nhân hậu và giàu tình cảm nhất. Nhưng—”
“Ông ấy là—người đàn ông nhân hậu và giàu tình cảm nhất, và là người cố vấn tuyệt vời nhất. Khi ông còn sống, con không bao giờ cần thêm lời khuyên nào nữa.”
Điều này khiến vị phó tế hơi bối rối. Ông không thể phản bác chính xác những gì em dâu nói về cha mình, mà ông lại hoàn toàn không đồng tình với cô. Ông muốn cô hiểu rằng ông ngỏ ý giúp đỡ vì cha cô là một người tốt bụng, hiền lành nhưng không đủ am hiểu sự đời; tuy nhiên, ông không thể nói thẳng điều đó với cô. Vì vậy, ông buộc phải đi thẳng vào vấn đề của lời khuyên mà mình muốn đưa ra mà không có bất kỳ sự thừa nhận nào từ phía cô rằng cô cần đến nó, hoặc sẽ biết ơn vì điều đó.
“Susan bảo ta là tối nay con có nhận được một lá thư từ ông Slope.”
“Vâng; cha con mang nó về bằng xe ngựa. Ông ấy không kể với anh sao?”
“Và Susan nói rằng con từ chối để nó biết nội dung thư nói về điều gì.”
“Em không nghĩ là chị ấy có hỏi em. Nhưng nếu chị ấy có hỏi, em cũng sẽ không nói. Em thấy việc hỏi han về thư từ của người khác chẳng hay ho gì. Nếu muốn cho xem, người ta tự khắc sẽ cho xem mà không cần phải hỏi.”
“Đúng. Hoàn toàn đúng. Những gì con nói rất đúng. Nhưng chẳng phải việc con nhận những lá thư từ ông Slope mà con không muốn cho bạn bè xem là một tình tiết đáng—đáng ngạc nhiên—đáng nghi ngờ sao—”
“Nghi ngờ!” cô thốt lên, giọng nói không hề cao hơn mức bình thường, vẫn là tông giọng mềm mỏng, nữ tính nhưng chứa đầy sự phẫn nộ. “Nghi ngờ! Và ai nghi ngờ con, nghi ngờ về điều gì?” Và rồi có một khoảng lặng, vì vị phó tế chưa chuẩn bị sẵn sàng để giải thích cơ sở cho sự nghi ngờ của mình. “Không, thưa Tiến sĩ Grantly, em không muốn đưa lá thư của ông Slope cho Susan xem. Em không thể đưa cho bất kỳ ai xem chừng nào cha em chưa đọc nó. Nếu anh muốn đọc ngay bây giờ, anh cứ tự nhiên,” và cô đưa lá thư cho ông qua mặt bàn.
Đây là mức độ hợp tác mà ông hoàn toàn không ngờ tới, và điều đó khiến chiến thuật của ông bị đảo lộn. Tuy nhiên, ông vẫn cầm lấy lá thư, đọc kỹ lưỡng, rồi gấp lại và đặt trên bàn dưới tay mình. Đối với ông, đó gần như là bức thư của một người đang bày tỏ tình cảm trong mọi khía cạnh; nó dường như củng cố những nghi ngờ tồi tệ nhất của ông; và việc Eleanor đưa nó cho ông xem gần như tương đương với việc cô tuyên bố rằng cô rất thích nhận những bức thư tình từ ông Slope. Ông gần như hoàn toàn bỏ qua nội dung thực sự của bức thư, vì quá chăm chú vào chuyện tán tỉnh và hôn nhân sắp tới.
“Xin anh trả lại nó cho em, thưa Tiến sĩ Grantly.”
Ông cầm lá thư trên tay và giơ lên, nhưng không có ý định trả lại ngay. “Và ông Harding đã thấy thư này rồi ư?” ông hỏi.
“Tất nhiên là ông ấy đã thấy,” cô đáp; “thư viết là để ông ấy xem mà. Nó chỉ liên quan hoàn toàn đến công việc của ông ấy—đương nhiên là em phải cho ông ấy xem rồi.”
“Và, Eleanor, con có nghĩ đó là một bức thư thích hợp để con—một người trong hoàn cảnh của con—nhận từ ông Slope không?”
“Hoàn toàn thích hợp,” cô nói, có lẽ nói hơi bướng bỉnh một chút, và có lẽ ngay lúc đó đã quên mất chi tiết gây khó chịu về mái tóc xoăn của mình.
“Vậy thì, Eleanor, ta có bổn phận phải nói với con rằng ta hoàn toàn không đồng ý với con.”
“Em cũng đoán thế,” cô đáp, giờ đây bị kích động bởi sự chống đối thuần túy và quyết tâm không chịu khuất phục. “Anh nghĩ ông Slope là sứ giả trực tiếp từ Satan. Em lại nghĩ ông ấy là một giáo sĩ cần cù, thiện chí. Thật đáng tiếc khi chúng ta lại bất đồng quan điểm đến thế. Nhưng, vì chúng ta đã bất đồng, có lẽ tốt hơn là đừng nói về chuyện đó nữa.”
Đến đây, rõ ràng Eleanor đã tự làm sai. Lẽ ra cô có thể từ chối thảo luận với Tiến sĩ Grantly về vấn đề đang tranh cãi mà không hề tỏ ra khiếm nhã, nhưng vì đã đồng ý lắng nghe ông, cô không có lý do gì để nói với ông rằng ông coi ông Slope như một đặc phái viên của quỷ dữ; cô cũng chẳng có cơ sở nào để ca ngợi ông Slope, vì trong thâm tâm cô không hề nghĩ tốt về ông ta. Tuy nhiên, tinh thần cô đang bị tổn thương, cô cảm thấy tức giận và cay đắng. Cô đã phải chịu đựng những lời sỉ nhục, những câu hỏi xoáy sâu và sự đối xử tệ bạc suốt cả buổi tối. Không một ai, kể cả ông Arabin, thậm chí cả cha cô, đã tử tế với cô. Cô quy tất cả những điều này cho sự định kiến và tự phụ của vị phó tế, và vì thế cô quyết tâm không nhân nhượng ông. Cô sẽ không khoan nhượng và cũng không đòi hỏi sự khoan nhượng. Ông đã quá tự phụ khi dám chất vấn cô về thư từ cá nhân, và cô quyết tâm cho ông thấy cô nghĩ như vậy.
“Eleanor, con đang quên mất mình là ai đấy,” ông nói, nhìn cô rất nghiêm khắc. “Nếu không, con sẽ chẳng bao giờ nói với ta rằng ta coi bất kỳ ai là sứ giả của Satan.”
“Nhưng anh có nghĩ thế,” cô đáp. “Chẳng có gì là quá tệ đối với ông ấy cả. Làm ơn đưa lá thư đó cho em;” và cô vươn tay lấy nó từ tay ông. “Ông ấy đã làm hết sức mình để giúp đỡ cha, làm nhiều hơn bất cứ người bạn nào của cha có thể làm; thế mà, chỉ vì ông ấy là tuyên úy của một vị giám mục mà anh không ưa, anh lại nói về ông ấy như thể ông ấy không có quyền được đối xử như một quý ông.”
“Ông ta chẳng làm gì cho cha con cả.”
“Em tin là ông ấy đã làm rất nhiều; và, đối với cá nhân em, em biết ơn ông ấy. Không lời nào anh nói có thể ngăn cản em làm điều đó. Em đánh giá con người qua hành động của họ, và hành động của ông ấy, theo như em thấy, đều là những hành động tốt.” Cô im lặng một chút. “Nếu anh không còn gì để nói nữa, phiền anh cho phép em nói chúc ngủ ngon—em rất mệt.”
Tiến sĩ Grantly đã cố gắng hết sức, theo ý ông, để tỏ ra tử tế với em dâu. Ông đã cố gắng không tỏ ra gay gắt với cô, và đã cố gắng lược bỏ sự cay nghiệt trong lời quở trách của mình. Nhưng ông không định để cô rời đi mà không nghe hết lời ông.
“Ta có điều cần nói, Eleanor, và ta e rằng ta phải làm phiền con để nghe nó. Con quả quyết rằng việc con nhận được từ ông Slope những lá thư như lá thư con đang cầm trên tay là hoàn toàn thích hợp. Susan và ta thì nghĩ rất khác. Con, tất nhiên, là người làm chủ cuộc đời mình, và dù cả hai chúng ta đều rất đau buồn nếu có điều gì đó khiến con tách rời khỏi chúng ta, chúng ta cũng không có quyền ngăn cản con thực hiện những bước đi có thể dẫn đến sự chia lìa đó. Nếu con bướng bỉnh từ chối lời khuyên của những người bạn, thì con phải được phép tự lo liệu cho bản thân. Nhưng, Eleanor, ít nhất ta có thể hỏi con điều này. Liệu có đáng không khi con cắt đứt với tất cả những người con từng yêu thương—từ tất cả những người yêu thương con—chỉ vì ông Slope?”
“Em không hiểu anh muốn nói gì, thưa Tiến sĩ Grantly; em không biết anh đang nói về chuyện gì. Em không muốn cắt đứt với bất kỳ ai cả.”
“Nhưng con sẽ làm vậy nếu con dính líu đến ông Slope. Eleanor, ta phải nói thẳng với con. Con phải chọn giữa chị gái, ta và bạn bè của chúng ta, với ông Slope và bạn bè của ông ta. Ta không nói về cha con, vì có lẽ con hiểu cảm xúc của ông ấy hơn ta.”
“Anh muốn nói gì, thưa Tiến sĩ Grantly? Em phải hiểu thế nào đây? Em chưa bao giờ nghe thấy sự định kiến tồi tệ đến thế trong đời.”
“Đó không phải là định kiến, Eleanor. Ta am hiểu sự đời hơn con. Ông Slope hoàn toàn không xứng tầm với con. Con phải biết và cảm thấy điều đó mới phải. Làm ơn—làm ơn hãy suy nghĩ về điều này trước khi quá muộn.”
“Quá muộn!”
“Hoặc nếu con không tin ta, hãy hỏi Susan; con không thể nghĩ rằng chị ấy có định kiến với con được. Hoặc thậm chí tham khảo ý kiến của cha con—ông ấy không có định kiến với con. Hãy hỏi ông Arabin—”
“Anh chưa nói chuyện với ông Arabin về việc này đấy chứ!” cô thốt lên, bật dậy và đứng trước mặt ông.
“Eleanor, tất cả mọi người ở Barchester và vùng phụ cận chẳng bao lâu nữa sẽ bàn tán về chuyện này thôi.”
“Nhưng anh đã nói chuyện với ông Arabin về em và ông Slope chưa?”
“Chắc chắn là ta đã nói, và ông ấy hoàn toàn đồng tình với ta.”
“Đồng tình về cái gì?” cô hỏi. “Em nghĩ anh đang cố làm em phát điên đây.”
“Ông ấy đồng ý với ta và Susan rằng việc con được chào đón tại Plumstead với tư cách là bà Slope là điều hoàn toàn không thể.”
Vì không phải là những kẻ ưa chuộng bi kịch, chúng tôi không dám cố gắng mô tả khuôn mặt của Eleanor khi lần đầu tiên nghe cái tên bà Slope được thốt ra như thể đó là cái tên sẽ, hoặc nên, hoặc có thể vào một lúc nào đó gắn liền với chính cô. Vẻ mặt đó, dù trông như thế nào, cũng khiến Tiến sĩ Grantly không sớm quên được. Trong một hoặc hai giây, cô không tìm thấy từ ngữ nào để diễn tả sự tức giận và ghê tởm tột độ của mình; thực tế, trong tình thế này, ngôn từ không dễ dàng đến với cô chút nào.
“Sao anh dám hỗn xược đến thế?” cuối cùng cô nói, rồi vội vã rời khỏi phòng mà không để cho vị phó tế có cơ hội thốt thêm một lời nào. Cô khó khăn lắm mới kìm nén được cảm xúc cho đến khi về tới phòng mình; rồi, khóa trái cửa lại, cô ngã vật xuống giường và nức nở như thể tim mình sắp tan vỡ.
Nhưng ngay cả lúc đó, cô vẫn chưa hiểu ra sự thật. Cô không hề hay biết rằng cha và chị gái mình đã nhiều ngày qua thực sự nghiêm túc nghĩ rằng cô sắp kết hôn với người đàn ông này. Cô thậm chí lúc đó cũng không tin rằng vị phó tế nghĩ cô sẽ làm như vậy. Bằng một cách nào đó trong đầu, cô quy nguồn gốc của lời cáo buộc đó cho ông Arabin, và khi làm vậy, cơn giận của cô đối với ông thật quá lớn, và nỗi phiền muộn trong tâm hồn cô gần như không thể chịu đựng nổi. Cô không thể ép mình tin rằng lời buộc tội đó là nghiêm túc. Có vẻ như khả thi nhất đối với cô là vị phó tế và ông Arabin đã bàn tán về mối quan hệ không hay của cô với ông Slope; rằng ông Arabin, với phong cách mỉa mai, châm biếm của mình, đã gợi ý về cuộc hôn nhân đáng ghét đó như là cách khắc nghiệt nhất để đối xử với mối quan hệ của cô với kẻ thù của ông; và vị phó tế, tiếp thu ý tưởng đó từ ông, đã nghĩ rằng mình nên trừng phạt cô bằng cách ám chỉ điều đó. Suốt cả đêm cô nằm thao thức suy nghĩ về những gì đã được nói, và đây có vẻ là lời giải thích hợp lý nhất.
Nhưng suy nghĩ việc ông Arabin lại nhắc đến tên cô theo bất kỳ cách nào liên quan đến ông Slope cũng khiến cô không thể chịu đựng nổi; và sự hiểm độc, thiếu tử tế của vị phó tế khi lặp lại lời buộc tội đó với cô khiến cô muốn rời khỏi nhà ông ngay cả khi trời chưa sáng. Một điều chắc chắn là: không gì có thể khiến cô ở lại đó quá sáng hôm sau, và không gì có thể khiến cô ngồi xuống ăn sáng cùng Tiến sĩ Grantly. Khi nghĩ đến người đàn ông mà tên tuổi đã bị gắn liền với tên mình, cô bật khóc vì sự ghê tởm tột cùng. Chỉ vì cô sẽ cảm thấy ghê tởm, đau đớn, bị sốc và tổn thương sâu sắc như vậy mà vị phó tế mới thốt ra cái từ kinh khủng đó. Ông muốn khiến cô cãi nhau với ông Slope, và vì thế ông đã xúc phạm cô bằng sự thô lỗ đáng ghê tởm của mình. Cô quyết tâm ít nhất phải cho ông biết rằng cô đã nhận ra điều đó.
Vị phó tế cũng chẳng hài lòng hơn với kết quả cuộc trò chuyện nghiêm túc của mình so với Eleanor. Ông rút ra từ đó, điều mà ông khó có thể không nhận ra, rằng cô rất tức giận với ông, nhưng ông nghĩ rằng cô tức giận như vậy không phải vì bị nghi ngờ có ý định kết hôn với ông Slope, mà vì ý định đó bị gán cho cô như một tội ác. Tiến sĩ Grantly nhìn nhận cuộc hôn nhân giả định này với sự ghê tởm, nhưng ông chưa bao giờ nghĩ rằng Eleanor cảm thấy bị xúc phạm vì chính cô cũng nhìn nhận nó theo đúng cách đó.
Ông trở về với vợ, vừa bực bội vừa có phần buồn bã, nhưng vẫn giữ vững sự giận dữ đối với em dâu. “Toàn bộ thái độ của con bé,” ông nói, “thật hết sức khó chấp nhận. Nó đưa cho ta đọc lá thư tình của gã đó cứ như thể nó tự hào về điều đó vậy. Và nó tự hào thật. Nó tự hào khi có gã đàn ông nịnh nọt, tham lam này quỳ dưới chân mình. Nó sẽ ném bản thân và số tiền của John Bold vào lòng gã; nó sẽ hủy hoại con trai mình, làm nhục cha nó và cả em, và sẽ trở thành một người phụ nữ khốn khổ, thảm hại.”
Vợ ông, đang ngồi ở bàn trang điểm, tiếp tục công việc của mình mà không đáp lại tất cả những điều đó. Bà biết rằng vị phó tế sẽ chẳng được gì khi can thiệp, nhưng bà quá nhân từ để khiêu khích ông khi ông đang trong nỗi đau sâu sắc như vậy.
“Đây là hậu quả của việc một người đàn ông lập di chúc kiểu như Bold,” ông tiếp tục. “Eleanor chẳng thích hợp để được tin tưởng giao phó một số tiền lớn như thế trong tay hơn là một cô bé trường từ thiện.” Vợ ông, bà Grantly, vẫn không trả lời. “Nhưng ta đã hoàn thành bổn phận; ta không thể làm gì thêm được nữa. Ta đã nói thẳng với nó rằng không thể cho phép nó tạo ra mối liên kết giữa ta và gã đó. Từ nay về sau, ta không thể chào đón nó tại Plumstead được nữa. Ta không thể để những lá thư tình của ông Slope gửi tới đây. Susan, anh nghĩ em nên để nó hiểu rằng, vì tâm trí nó về vấn đề này dường như đã quyết định không thể thay đổi, tốt hơn là cho tất cả các bên rằng nó nên trở lại Barchester.”
Giờ thì bà Grantly cảm thấy giận Eleanor—gần như giận dữ như chồng mình—nhưng bà không có ý định đuổi em gái ra khỏi nhà. Vì vậy, cuối cùng bà lên tiếng và giải thích cho vị phó tế theo cách nhẹ nhàng, quyến rũ của riêng mình rằng ông đang bốc hỏa, lo lắng và bứt rứt một cách rất không cần thiết. Bà tuyên bố rằng mọi chuyện, nếu cứ để mặc, sẽ tự giải quyết ổn thỏa hơn nhiều so với việc ông cố gắng sắp đặt, và cuối cùng bà đã thành công trong việc thuyết phục ông đi ngủ với một tâm trạng bớt thiếu hiếu khách hơn.
Sáng hôm sau, người hầu gái của Eleanor được ủy thác gửi lời nhắn vào phòng ăn rằng chủ nhân của cô không khỏe để tham dự buổi cầu nguyện và cô sẽ ăn sáng trong phòng riêng. Tại đây, cô được cha mình đến thăm, và cô tuyên bố với ông ý định trở lại Barchester ngay lập tức. Ông hầu như không ngạc nhiên trước thông báo này. Cả gia đình dường như đều nhận thấy có điều gì đó không ổn. Mọi người đi lại với những bước chân khép nép, và giày của mọi người dường như kêu cót két nhiều hơn bình thường. Có một vẻ hiểu ngầm trên khuôn mặt của những người phụ nữ, và những người đàn ông cố gắng, nhưng vô ích, trò chuyện như thể không có chuyện gì xảy ra. Tất cả những điều này đè nặng lên trái tim ông Harding, và khi Eleanor nói với ông rằng việc cô trở lại Barchester ngay lập tức là cần thiết, ông chỉ thở dài thườn thượt và nói rằng ông sẽ sẵn sàng đi cùng cô.
Nhưng ở điểm này, cô kiên quyết phản đối. Cô nói mình rất muốn đi một mình; một mong muốn lớn lao rằng mọi người có thể thấy cha cô không liên quan đến cuộc cãi vã của cô với Tiến sĩ Grantly. Cuối cùng ông cũng nhượng bộ; nhưng không một lời nào được trao đổi giữa họ về ông Slope—không một lời nào được nói, không một câu hỏi nào được đặt ra về cuộc trò chuyện nghiêm túc vào tối hôm trước. Thật vậy, sự tin tưởng giữa họ rất ít, mặc dù không ai trong số họ biết tại sao lại như vậy. Eleanor từng hỏi ông liệu ông có định ghé thăm giám mục không, nhưng ông trả lời khá gắt gỏng rằng ông không biết—ông không nghĩ mình sẽ ghé, nhưng hiện tại ông chưa thể nói chắc. Và rồi họ chia tay. Cả hai đều vô cùng khao khát một chút biểu hiện của tình cảm, một chút sự tin tưởng trở lại, một chút dấu hiệu của tình cảm vốn thường gắn kết họ với nhau. Nhưng chẳng có gì được trao đi. Người cha không thể ép mình hỏi con gái về người tình tin đồn của cô, và người con gái không muốn làm hoen ố miệng mình bằng cách nhắc lại từ ngữ đáng ghét mà Tiến sĩ Grantly đã dùng để khơi dậy cơn giận dữ của cô. Và rồi họ chia tay.
Có chút rắc rối trong việc sắp xếp phương tiện cho chuyến trở về của Eleanor. Cô nài nỉ cha mình gửi xe ngựa thuê, nhưng khi bà Grantly nghe tin này, bà phản đối gay gắt. Nếu Eleanor muốn rời đi trong sự giận dỗi với vị phó tế, tại sao cô lại để tất cả người hầu và tất cả hàng xóm biết rằng cô đã làm như vậy? Vì thế, cuối cùng Eleanor đồng ý sử dụng xe ngựa của Plumstead, và vì vị phó tế đã ra ngoài ngay sau bữa sáng và sẽ không trở về cho đến giờ ăn tối, cô cũng đồng ý hoãn chuyến đi đến sau bữa trưa, và tham gia cùng gia đình vào lúc đó. Về chủ đề cuộc cãi vã, không ai nói một lời nào. Chuyện xe cộ được sắp xếp bởi ông Harding, người đóng vai trò như sứ giả giữa hai người phụ nữ; khi gặp nhau, họ hôn nhau rất trìu mến rồi ngồi xuống với công việc đan lát của mình như thể không có chuyện gì tồi tệ đang xảy ra trên thế gian này.