Trong số các quý bà tại Barchester, những người cho đến nay vẫn công nhận ông Slope là vị cố vấn tinh thần của mình, thì Góa phụ Bold hay cô em chồng của nàng đều không nằm trong số đó. Khi cơn thịnh nộ của cư dân vùng giáo hạt vừa bùng phát, chẳng có ai tỏ ra gay gắt với kẻ xâm nhập này hơn hai người phụ nữ đó. Và điều này cũng là lẽ tự nhiên thôi. Ai có thể tự hào về nét đặc sắc âm nhạc của nhà thờ chính tòa hơn cô con gái cưng của vị ca trưởng chứ? Ai có thể dễ dàng phẫn nộ trước sự xúc phạm nhắm vào dàn hợp xướng lâu đời như họ? Và trong những vấn đề như thế, cô Bold cùng em chồng mình chỉ có chung một quan điểm.
Tuy nhiên, cơn thịnh nộ này đã phần nào nguôi ngoai, và tôi rất tiếc phải nói rằng hai quý bà này đã để cho ông Slope tự bào chữa cho mình. Khoảng hai tuần sau bài thuyết giáo đó, cả hai đã vô cùng ngạc nhiên khi nghe tên ông Slope được xướng lên lúc cậu bé giúp việc mặc đồng phục mở cửa phòng khách nhà bà Bold. Quả thực, còn người đàn ông nào đang sống có thể gây ngạc nhiên cho họ hơn qua một chuyến viếng thăm buổi sáng như vậy chứ? Kẻ thù lớn nhất của mọi điều tốt đẹp tại Barchester đang bước vào phòng khách của chính họ, mà họ lại chẳng có cánh tay mạnh mẽ nào, chẳng có lời lẽ sắc bén nào gần bên để bảo vệ mình. Nàng góa phụ vội bế đứa con từ trong nôi vào lòng, còn Mary Bold đứng bật dậy, sẵn sàng chết một cách kiên cường thay cho đứa bé, nếu trong bất kỳ hoàn cảnh nào, sự hy sinh đó trở nên cần thiết.
Ông Slope được đón tiếp theo cách như vậy. Nhưng khi ông ta rời đi, cả hai quý bà đều cho phép ông ta cầm tay và chào từ biệt như thể ông ta là một quý ông đã được tiếp đón ân cần! Phải, ông ta đã bắt tay họ và được tiễn ra bằng những cái nhún chào lịch sự, cậu bé giúp việc mặc đồng phục mở cửa cho ông ta như thể làm cho vị kinh sĩ trưởng danh giá nhất trong số họ vậy. Ông ta đã chạm vào bàn tay nhỏ bé của đứa trẻ và ban phước cho nó bằng một lời chúc đầy nhiệt thành; ông ta đã nói với nàng góa phụ về những nỗi đau thuở đầu, và những giọt nước mắt lặng lẽ của Eleanor đã không quở trách ông ta; ông ta đã bảo với Mary Bold rằng lòng tận tụy của cô sẽ được đền đáp, và Mary Bold đã nghe lời khen ngợi đó mà không hề thấy ghê tởm. Và ông ta đã làm tất cả những điều đó như thế nào? Làm sao ông ta nhanh chóng biến sự ác cảm thành tình quen biết, dù chỉ là sơ giao? Làm sao ông ta vượt qua được sự thù địch mà hai quý bà này vốn đã sẵn sàng dành cho mình, và làm hòa với họ dễ dàng đến thế?
Độc giả của tôi sẽ đoán được từ những gì tôi đã viết rằng chính bản thân tôi không ưa ông Slope, nhưng tôi buộc phải thừa nhận rằng ông ta là một người có tài. Ông ta biết cách nói một lời dịu dàng đúng lúc, đúng chỗ; ông ta biết cách điều chỉnh những lời tâng bốc cho phù hợp với tai người nghe; ông ta biết những mánh khóe của loài rắn, và ông ta sử dụng chúng. Nếu ông Slope có thể điều chỉnh phong thái của mình với đàn ông cũng khéo léo như với phụ nữ, nếu ông ta từng học được cách cư xử của một quý ông, thì có lẽ ông ta đã có thể đạt được những thành tựu lớn lao.
Ông ta bắt đầu làm quen với Eleanor bằng cách ca ngợi cha nàng. Ông ta nói, bản thân đã nhận ra rằng mình vô tình làm tổn thương tình cảm của một người mà ông ta không thể không hết lời ca tụng; giờ đây ông ta sẽ không đề cập đến một chủ đề có lẽ quá nghiêm trọng cho các cuộc chuyện trò trong phòng khách, nhưng ông ta muốn nói rằng ông ta chưa bao giờ có ý định thốt ra một lời nào hạ thấp một người mà cả thế giới, ít nhất là thế giới giáo hội, đều hết lòng ca ngợi như ông Harding. Và cứ thế, ông ta tiếp tục phủ nhận phần lớn nội dung bài thuyết giáo của mình, bày tỏ sự ngưỡng mộ cao nhất đối với tài năng âm nhạc của vị ca trưởng, tán dương người cha, người con gái và cả cô em chồng, nói bằng chất giọng thì thầm nhỏ nhẹ, mượt mà mà ông ta luôn chuẩn bị sẵn cho tai phái nữ, và cuối cùng, đạt được mục đích của mình. Khi rời đi, ông ta bày tỏ hy vọng rằng mình có thể được phép ghé thăm lần nữa; và mặc dù Eleanor không nói lời đồng ý, nàng cũng không hề bày tỏ sự từ chối: và thế là quyền ghé thăm nhà nàng góa phụ của ông Slope đã được xác lập.
Ngày hôm sau chuyến viếng thăm này, Eleanor kể với cha về việc đó và bày tỏ quan điểm rằng ông Slope không hoàn toàn đen tối như người ta vẫn mô tả. Ông Harding mở to mắt hơn thường lệ khi nghe những gì đã xảy ra, nhưng ông không nói gì nhiều; ông không thể tán đồng bất kỳ lời khen nào dành cho ông Slope, và cũng chẳng phải thói quen của ông khi nói xấu bất kỳ ai. Tuy nhiên, ông không thích chuyến viếng thăm này, và dù tâm hồn đơn giản là thế, ông vẫn cảm thấy chắc chắn rằng ông Slope có động cơ sâu xa hơn là chỉ đơn thuần muốn thốt ra những lời đường mật với hai quý bà.
Dẫu vậy, ông Harding đến gặp con gái không phải vì mục đích nói tốt hay nói xấu ông Slope. Ông đến để báo cho nàng biết rằng vị trí quản trị viên tại Viện Hiram sắp được lấp đầy trở lại, và rất có thể ông sẽ một lần nữa trở về ngôi nhà cũ cùng mười hai người già được thụ hưởng quỹ từ thiện của mình.
"Nhưng," ông cười nói, "cha sẽ bị tước mất phần lớn vinh quang xưa cũ."
"Sao lại thế hả cha?"
"Đạo luật mới của Quốc hội nhằm khôi phục lại mọi thứ cho chúng ta," ông tiếp tục, "đã ấn định thu nhập của cha ở mức bốn trăm năm mươi bảng mỗi năm."
"Bốn trăm năm mươi bảng," nàng nói, "thay vì tám trăm! Chà, thật là xoàng xĩnh. Nhưng dù sao thì cha cũng sẽ có ngôi nhà cũ thân thương và khu vườn, phải không ạ?"
"Con gái yêu à," ông nói, "nó đáng giá gấp đôi số tiền đó;" và khi nói, ông tỏ ra một vẻ hài lòng đầy phấn chấn trong giọng điệu, cử chỉ và trong cách bước đi nhanh nhẹn, vui vẻ khắp phòng khách của Eleanor. "Nó đáng giá gấp đôi số tiền đó. Cha sẽ có ngôi nhà, khu vườn và một khoản thu nhập lớn hơn mức cha có thể cần đến."
"Dù sao thì cha cũng sẽ không còn phải chu cấp cho đứa con gái hoang phí này nữa;" và khi nói, nàng góa phụ trẻ khoác tay vào tay cha, kéo ông ngồi xuống chiếc ghế sofa bên cạnh mình; "dù sao thì cha cũng sẽ không tốn khoản đó nữa."
"Không đâu con, và cha sẽ thấy hơi cô đơn khi không có con; nhưng chúng ta đừng nghĩ về điều đó lúc này. Về thu nhập, cha sẽ có thừa cho mọi thứ mình cần. Cha sẽ có ngôi nhà cũ, và giờ cha không ngại thừa nhận rằng đôi khi cha cảm thấy bất tiện khi phải sống trong nhà trọ. Nhà trọ rất tuyệt cho những thanh niên, nhưng ở tuổi của cha thì thiếu mất một cái gì đó... cha cũng khó biết gọi là gì, có lẽ không phải là sự đáng kính..."
"Ôi cha! Con chắc chắn không hề có chuyện đó đâu. Chẳng ai nghĩ vậy cả; không ai trong khắp Barchester lại được kính trọng hơn cha kể từ khi cha thuê những căn phòng ở phố High Street. Không một ai! Kể cả vị trưởng giáo trong giáo khu hay vị tổng phó tế ngoài Plumstead."
"Vị tổng phó tế sẽ chẳng lấy làm cảm kích con lắm nếu nghe thấy con nói vậy đâu," ông mỉm cười nhẹ trước cách cô con gái thu hẹp các ví dụ của mình chỉ trong phạm vi các chức sắc tôn giáo của giáo hạt Barchester; "nhưng dù sao thì cha cũng rất vui khi được trở về ngôi nhà cũ. Kể từ khi nghe tin mọi chuyện đã ổn thỏa, cha bắt đầu cảm thấy mình không thể thoải mái nếu thiếu hai căn phòng khách của mình."
"Hãy đến ở với con đi, cha, cho đến khi mọi việc xong xuôi - cha yêu của con."
"Cảm ơn con, Nelly. Nhưng không, cha sẽ không làm thế đâu. Như vậy sẽ phải chuyển nhà hai lần. Cha sẽ rất vui khi được trở về với những cụ già của mình. Than ôi! Than ôi! Đã có sáu cụ qua đời trong vài năm gần đây. Sáu trong số mười hai cụ! Và những người còn lại, cha e rằng họ đã có một cuộc sống chẳng lấy gì làm vui vẻ ở đó. Tội nghiệp Bunce, cụ Bunce tội nghiệp!"
Bunce là một trong những người còn sống được nhận sự trợ giúp từ quỹ từ thiện của Hiram, một cụ già đã ngoài chín mươi, vốn từ lâu là người mà ông Harding rất quý mến.
"Cụ Bunce sẽ hạnh phúc biết bao," bà Bold nói, nhẹ nhàng vỗ hai bàn tay mềm mại của mình. "Tất cả các cụ ấy sẽ hạnh phúc biết bao khi có cha trở lại. Cha có thể chắc chắn rằng tình bạn sẽ sớm nảy nở giữa họ một lần nữa khi có cha ở đó."
"Nhưng," ông nói, cười nửa miệng, "cha sắp có những rắc rối mới, thật khủng khiếp đối với cha. Sẽ có mười hai bà lão và một nữ quản gia. Làm sao cha quản lý được mười hai bà lão và một nữ quản gia đây!"
"Dĩ nhiên là nữ quản gia sẽ quản lý các bà cụ rồi ạ."
"Và ai sẽ quản lý nữ quản gia đó?" ông nói.
"Bà ta sẽ không muốn bị quản lý đâu. Chắc bà ta cũng sẽ là một quý bà danh giá ấy chứ. Nhưng cha ơi, nữ quản gia sẽ sống ở đâu ạ? Bà ta không sống trong nhà quản trị viên với cha chứ?"
"Chà, cha hy vọng là không, con gái ạ."
"Ôi cha, con nói thật với cha nhé, con không muốn có một nữ quản gia làm mẹ kế đâu."
"Sẽ không có đâu con; đó là nếu cha có thể tránh được. Nhưng họ dự định xây một ngôi nhà khác cho nữ quản gia và các bà cụ, và cha tin rằng họ thậm chí còn chưa chọn xong vị trí xây dựng nữa."
"Và họ đã chỉ định nữ quản gia chưa ạ?" Eleanor hỏi.
"Họ còn chưa chỉ định quản trị viên cơ mà," ông trả lời.
"Nhưng con nghĩ chuyện đó thì chẳng có gì phải nghi ngờ, phải không cha?" con gái ông nói.
Ông Harding giải thích rằng ông nghĩ không có gì đáng ngờ; rằng vị tổng phó tế đã tuyên bố như vậy, nói rằng giám mục và tuyên úy của ông ta không đủ quyền hạn để bổ nhiệm bất kỳ ai khác, ngay cả khi họ muốn và đủ trơ trẽn để thực hiện ý muốn đó. Vị tổng phó tế cho rằng, mặc dù ông Harding đã từ chức quản trị viên và làm điều đó một cách vô điều kiện, ông đã làm vậy trong những tình huống khiến giám mục không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tái bổ nhiệm ông, giờ đây khi vấn đề của Viện đã được giải quyết trên cơ sở mới bởi Đạo luật của Quốc hội. Đó là ý kiến của vị tổng phó tế, và cha vợ của ông đã tiếp nhận nó mà không mảy may nghi ngờ.
Tiến sĩ Grantly luôn phản đối mạnh mẽ việc ông Harding từ chức. Ông đã làm tất cả những gì có thể để can ngăn ông. Ông cho rằng ông Harding có nghĩa vụ phải chống lại sự la ó của công chúng khi ông bị tấn công vì nhận mức thu nhập cao tới tám trăm bảng một năm từ một tổ chức từ thiện như vậy, và cho đến nay, ông vẫn không hài lòng về việc cha vợ mình đã hành xử một cách nhát gan và thiếu tư cách. Ông cũng nhìn nhận việc giảm thu nhập của quản trị viên này như một kế hoạch xoàng xĩnh, tệ bạc của chính phủ nhằm thoát khỏi tình thế khó khăn do báo chí công luận gây ra. Tiến sĩ Grantly cho rằng chính phủ không có quyền định đoạt số tiền bốn trăm năm mươi bảng một năm từ thu nhập của di sản Hiram hơn là số tiền chín trăm bảng; trong khi, như ông nói, giám mục, trưởng giáo và giáo khu rõ ràng có quyền quyết định số tiền phải trả. Ông cũng tuyên bố rằng chính phủ không có quyền ép tổ chức từ thiện này phải gánh thêm mười hai bà lão hơn là mười hai trăm người; và vì thế, ông rất phẫn nộ về vấn đề này. Có lẽ khi nói như vậy, ông đã quên rằng chính phủ chưa làm bất cứ điều gì tương tự, và chưa bao giờ thừa nhận bất kỳ quyền lực hay quyền lợi nào như thế. Ông đã mắc sai lầm phổ biến khi gán cho chính phủ, những người vốn bất lực trong các vấn đề này, những hành động của Quốc hội, cơ quan vốn có quyền năng tối thượng trong các vấn đề đó.
Nhưng dù cảm thấy vinh quang và danh dự của vị trí quản trị viên Viện Barchester quả thực đã bị cắt giảm bởi sự sắp xếp mới; rằng toàn bộ cơ sở này ở một mức độ nào đó đã bị làm cho trở nên thấp kém bởi sự nhúng tay của các ủy viên phe Whig; rằng nơi này, với mức thu nhập giảm sút, các bà lão và những đổi mới khác, đã rất khác so với Viện của những ngày xưa; thì tổng phó tế vẫn là một người quá thực tế để mong muốn cha vợ mình, người hiện có chưa đầy hai trăm bảng một năm cho mọi nhu cầu, từ chối vị trí này, mặc dù nó đã bị làm ô uế, mất đi tư cách và bị thao túng bởi các ủy ban.
Theo đó, ông Harding đã quyết định rằng ông sẽ trở về ngôi nhà cũ của mình tại Viện, và nói thật, ông đã trải qua một niềm vui gần như trẻ thơ khi nghĩ đến điều đó. Khoản thu nhập giảm sút thậm chí không khiến ông cảm thấy nuối tiếc dù chỉ một khoảnh khắc. Nữ quản gia và các bà lão đúng là có hơi trái tai gai mắt, nhưng ông có thể tự an ủi mình với suy nghĩ rằng, suy cho cùng, một sự sắp xếp như vậy có thể thực sự giúp ích cho người nghèo trong thành phố. Ý nghĩ rằng ông phải nhận việc tái bổ nhiệm từ vị giám mục mới, và có lẽ thông qua tay ông Slope, khiến ông hơi khó chịu, nhưng tâm trí ông đã được trấn an bởi sự khẳng định của tổng phó tế rằng sẽ không có bất kỳ sự ưu ái nào trong việc bổ nhiệm đó. Việc tái bổ nhiệm vị cựu quản trị viên sẽ được cả thế giới coi là chuyện đương nhiên. Do đó, ông Harding không chút do dự khi nói với con gái rằng họ có thể coi việc ông trở lại chỗ ở cũ là một vấn đề đã định.
"Và cha sẽ không phải cầu xin điều đó chứ, thưa cha?"
"Chắc chắn là không rồi, con gái à. Chẳng có lý do gì để cha phải cầu xin bất kỳ sự ưu ái nào từ vị giám mục mà thực tình cha hầu như chẳng quen biết. Cha cũng sẽ không bao giờ xin một ân huệ mà việc ban phát nó có thể trở thành vấn đề phải giải quyết bởi ông Slope. Không," ông nói, thoáng chốc bị lay động bởi một tinh thần rất khác với bản chất của chính mình, "cha chắc chắn sẽ rất vui khi được trở lại Viện; nhưng cha sẽ không bao giờ đến đó nếu việc trở lại đó cần phải là chủ đề của một lời thỉnh cầu gửi tới ông Slope."
Cơn giận dữ nhỏ nhoi này của cha khiến tinh thần hiện tại của Eleanor cảm thấy chói tai. Nàng chưa học được cách ưa thích ông Slope, nhưng nàng đã học được cách nghĩ rằng ông ta rất tôn trọng cha mình; và vì thế, nàng sẵn lòng dùng nỗ lực của mình để thúc đẩy một điều gì đó giống như tình cảm tốt đẹp giữa họ.
"Cha ạ," nàng nói, "con nghĩ cha hiểu lầm tính cách của ông Slope rồi."
"Có sao?" ông đáp một cách điềm tĩnh.
"Con nghĩ là có, cha ạ. Con nghĩ ông ấy không hề có ý thiếu tôn trọng cha khi thuyết giáo bài giảng khiến tổng phó tế và trưởng giáo tức giận như vậy!"
"Cha chưa bao giờ cho rằng ông ta có ý đó, con gái ạ. Cha hy vọng mình chưa bao giờ tự hỏi liệu ông ta có ý đó hay không. Một vấn đề như vậy sẽ không xứng đáng để hỏi han, và rất không xứng đáng với sự xem xét của giáo khu. Nhưng cha e rằng ông ta có ý thiếu tôn trọng việc thực hành các nghi lễ của Chúa, vốn được tiến hành phù hợp với các quy tắc của Giáo hội Anh."
"Nhưng liệu có thể là ông ấy nghĩ việc bày tỏ sự bất đồng với những điều mà cha, trưởng giáo, và tất cả chúng ta ở đây đều tán thành là nghĩa vụ của mình không ạ?"
"Khó có thể coi là nghĩa vụ của một người trẻ tuổi khi thô lỗ công kích các niềm tin tôn giáo của những bậc trưởng thượng trong giáo hội. Lẽ ra sự lịch thiệp phải khiến ông ta im lặng, ngay cả khi sự bác ái hay khiêm tốn không làm được điều đó."
"Nhưng ông Slope sẽ nói rằng đối với một chủ đề như vậy, mệnh lệnh từ vị Chủ nhân tối cao trên trời không cho phép ông ấy im lặng."
"Và cũng không cho phép ông ấy lịch thiệp sao, Eleanor?"
"Ông ấy không nói vậy, thưa cha."
"Hãy tin cha, con gái yêu, các mục sư Cơ Đốc giáo chưa bao giờ được Lời Chúa kêu gọi để xúc phạm niềm tin, hay thậm chí là những định kiến của anh em mình, và tôn giáo dù sao cũng không phải là ít nhạy cảm hơn bất kỳ môn học nào khác mà con người có thể theo đuổi trong việc cư xử lịch thiệp và tao nhã giữa con người với nhau. Cha rất tiếc phải nói rằng cha không thể bênh vực bài thuyết giáo của ông Slope tại nhà thờ chính tòa. Nhưng thôi, con gái à, hãy đội mũ vào và để cha con mình đi dạo quanh những khu vườn cũ thân thương ở Viện nào. Từ ngày chúng ta rời nơi đó, cha chưa bao giờ đủ can đảm để bước ra khỏi sân trong. Giờ cha nghĩ mình có thể liều lĩnh bước vào rồi."
Eleanor nhấn chuông và đưa ra hàng loạt chỉ thị nghiêm ngặt về việc chăm sóc đứa bé quý giá mà nàng sắp phải rời xa trong một giờ hoặc lâu hơn, với sự miễn cưỡng không hề che giấu, rồi thong dong bước ra cùng cha để thăm lại Viện cũ. Đó là nơi cấm kỵ đối với nàng cũng như đối với ông kể từ ngày họ cùng nhau bước ra khỏi những bức tường đó.