Hầu hết chúng ta đều đã nghe nói về cơn thịnh nộ đáng sợ của một con sư tử cái khi nó đứng chắn trước con mồi, xung quanh là lũ con thơ. Chẳng mấy ai trong chúng ta lại muốn làm phiền một bà mẹ chó khi nó đang gặm xương giữa đàn con của mình. Medea và những đứa con của nàng đã quá quen thuộc với chúng ta, nỗi đau của Constance cũng vậy. Bà Quiverful, khi lần đầu nghe chồng thuật lại tin tức mà ông phải truyền đạt, đã cảm thấy trong lòng dâng trào tất cả cơn thịnh nộ của sư tử cái, sự tham lam của loài chó săn, sự cuồng nộ của một nữ hoàng bi kịch, và nỗi tuyệt vọng sâu thẳm của một người mẹ mất con.
Dù nghi ngờ, nhưng gần như không lo sợ về bản chất câu chuyện của ông Slope, bà vội vã chạy lại phía chồng ngay khi cánh cửa trước vừa khép lại sau lưng vị khách. Thật may cho ông Slope khi ông đã kịp rời đi—cơn giận của một người đàn bà như bà vào khoảnh khắc đó, dù là ông cũng phải run sợ. Theo quy luật chung, phụ nữ nên giữ được bình tĩnh: một người đàn bà khi nổi cơn thịnh nộ luôn trở nên xấu xí, và thường là lố bịch. Không có gì đáng ghét đối với đàn ông hơn một mụ đàn bà đanh đá. Dù Theseus có yêu một nữ chiến binh Amazon, ông cũng chỉ thể hiện tình yêu đó một cách thô bạo, và kể từ thời Theseus trở đi, chẳng người đàn ông nào muốn vợ mình nổi bật nhờ sự hung hăng hơn là sự dịu dàng, ẩn nhẫn. Một giọng nói nhỏ nhẹ "là đức tính quý báu ở phụ nữ."
Đó có thể coi là một quy tắc chung; và ít phụ nữ nào nên cho phép mình đi chệch khỏi quy tắc đó, và nếu có, cũng chỉ trong những dịp hiếm hoi. Nhưng nếu có một thời điểm mà người phụ nữ được phép xõa tóc tung bay, được phép vung tay, và thét lên bằng giọng đầy uy lực vào tai cánh đàn ông, thì đó chính là khi bản năng trong lòng nàng lên tiếng, không phải vì nhu cầu của bản thân, mà vì nhu cầu của những đứa con do nàng dứt ruột đẻ ra, những đứa con do bầu sữa của nàng nuôi dưỡng, những đứa con nhìn vào nàng để cầu miếng ăn hàng ngày cũng tự nhiên như con người nhìn vào Đấng Sáng Tạo.
Bản chất bà Quiverful chẳng có gì là thi vị. Bà không phải là Medea, cũng chẳng phải là Constance. Khi tức giận, bà trút cơn thịnh nộ của mình bằng những từ ngữ bình dân, với âm điệu lẽ ra cần được điều tiết cho dịu lại; nhưng dù sao, bà đã làm vậy mà không hề giả tạo. Giờ đây, chính bà cũng không hay biết, bà đang đẩy cảm xúc lên tầm bi kịch.
"Thưa mình, chúng ta không nhận được rồi." Đó là những lời đập vào tai bà khi bà bước vào phòng khách, cơ thể vẫn còn nóng hừng hực vì hơi lửa nhà bếp. Và khuôn mặt của người chồng còn nói lên rõ ràng hơn cả lời ông:
Một kẻ như vậy, thật yếu đuối, thật nhu nhược,
Trông thật đờ đẫn, thật xác xơ, thật buồn bã,
Đã kéo rèm của Priam trong đêm đen mịt mù.
"Cái gì!" Bà thốt lên—và ngay cả bà Siddons cũng không thể thổi nhiều cảm xúc vào một từ đơn độc đến thế—"Cái gì! Không nhận được sao? Ai nói vậy?" Và bà ngồi đối diện với chồng, hai khuỷu tay đặt trên bàn, hai bàn tay đan vào nhau, khuôn mặt thô kệch, rắn rỏi nhưng từng có nét xinh đẹp của bà hướng về phía ông.
Bà ngồi lặng đi như chết trong khi ông kể lại câu chuyện của mình, và sự im lặng đó thật đáng sợ đối với ông. Ông kể một cách gượng gạo và vụng về, nhưng vẫn đủ để bà sớm hiểu hết mọi chuyện.
"Vậy là ông đã từ bỏ nó rồi?" Bà nói.
"Anh không có cơ hội để nhận lời," ông trả lời. "Anh không có nhân chứng cho lời đề nghị của ông Slope, ngay cả khi lời đề nghị đó có ràng buộc được đức giám mục đi chăng nữa. Nhìn chung, giữ mối quan hệ tốt với những người như họ vẫn hơn là tranh đấu để lấy thứ mà anh sẽ chẳng bao giờ có được!"
"Nhân chứng ư!" Bà hét lên, nhanh chóng đứng bật dậy và đi đi lại lại trong phòng. "Các giáo sĩ cần nhân chứng cho lời nói của mình sao? Ông ta đã hứa nhân danh đức giám mục, và nếu lời hứa đó bị nuốt, tôi sẽ biết lý do tại sao. Ông ta chẳng phải đã khẳng định chắc nịch rằng đức giám mục đã cử ông ta đến để trao công việc đó cho ông sao?"
"Đúng vậy, mình ạ. Nhưng điều đó giờ chẳng còn ý nghĩa gì nữa."
"Nó có ý nghĩa tất cả đấy, ông Quiverful. Nhân chứng cơ đấy! Rồi lại còn nói về danh dự của ông bị nghi ngờ chỉ vì ông muốn lo cho mười bốn đứa con. Chuyện đó quan trọng tất cả; và họ sẽ biết điều đó, dù tôi có phải hét vào tai họ từ cột thập tự của thị trấn Barchester này đi chăng nữa."
"Mình quên là đức giám mục còn có nhiều thứ trong tay để ban phát sao. Chúng ta phải chờ thêm chút nữa. Chỉ vậy thôi."
"Chờ! Chờ đợi thì lũ trẻ lấy gì ăn? Chờ đợi có giúp George, Tom, và Sam bước ra đời được không? Có giúp mấy đứa con gái tội nghiệp của tôi thôi làm nô lệ được không? Chờ đợi có giúp Bessy và Jane đủ tư cách làm gia sư không? Chờ đợi có trả được số nợ chúng ta đã mua đồ ở Barchester tuần trước không?"
"Đó là tất cả những gì anh có thể làm, mình ạ. Nỗi thất vọng này đối với anh cũng lớn như với mình; và anh thề có Chúa, anh cảm thấy buồn vì mình còn hơn cả bản thân anh."
Bà Quiverful nhìn thẳng vào mặt chồng và thấy một giọt nước mắt nóng hổi lăn trên đôi má nhăn nheo ấy. Điều này đã vượt quá sức chịu đựng của trái tim người đàn bà. Ông cũng đã đứng dậy, đang đứng quay lưng về phía lò sưởi trống rỗng. Bà vội lao về phía ông, ôm chầm lấy ông và nức nở trên ngực ông.
"Ông quá tốt, quá mềm yếu, quá dễ dãi," cuối cùng bà nói. "Những kẻ này, khi cần đến ông, họ dùng ông như bàn tay của con mèo; và khi không cần nữa, họ vứt ông đi như một chiếc giày cũ. Đây là lần thứ hai họ đối xử với ông như vậy."
"Theo một cách nào đó, đây có khi lại tốt hơn," ông biện luận. "Nó sẽ khiến đức giám mục cảm thấy ông có nghĩa vụ phải làm điều gì đó cho anh."
"Dù sao thì ông ta cũng sẽ phải biết về việc này," bà nói, lại quay trở về với tâm trạng giận dữ. "Dù sao thì ông ta cũng sẽ biết, và biết thật rõ ràng; cả mụ ta nữa. Mụ ta nhầm rồi nếu nghĩ rằng Letitia Quiverful sẽ ngồi yên chấp nhận mất mát sau tất cả những gì đã qua giữa chúng tôi tại cung điện. Nếu mụ ta còn chút cảm giác nào, tôi sẽ khiến mụ phải thấy xấu hổ về bản thân mình,"—và bà lại bước đi, dậm đôi chân to, nặng nề của mình xuống sàn nhà. "Lạy Chúa! Một người đàn bà phải có trái tim sắt đá thế nào mới đối xử như vậy với cha của mười bốn đứa trẻ đang thiếu thốn!"
Ông Quiverful cố gắng giải thích rằng ông không nghĩ bà Proudie có liên quan gì đến chuyện này.
"Đừng nói với tôi như thế," bà Quiverful nói; "Tôi còn biết rõ hơn thế nhiều. Chẳng phải cả thế giới đều biết bà Proudie mới là giám mục của Barchester còn ông Slope chỉ là tay sai của mụ sao? Chẳng phải chính mụ đã hứa với tôi, cứ như thể thứ đó nằm trong quyền ban phát riêng của mụ sao? Tôi nói cho ông biết, chính mụ đàn bà đó đã cử ông ta đến đây hôm nay, bởi vì, vì một lý do nào đó của riêng mình, mụ ta muốn nuốt lời."
"Mình à, mình sai rồi—"
"Thôi, ông Q., đừng có mềm yếu như vậy," bà tiếp tục. "Nghe tôi này, đức giám mục còn chẳng biết tí gì về chuyện này đâu, cũng như con Jemima ấy." Jemima là đứa bé hai tuổi. "Và nếu ông nghe lời tôi, thì hãy mau chóng đến gặp ông ta ngay đi."
Tuy nhiên, dù ông Quiverful có mềm yếu đến đâu, ông cũng không để mình bị thuyết phục về ý kiến trong dịp này, và tỉ mỉ giải thích cho vợ nghe về giọng điệu mà ông Slope đã nói về sự can thiệp của bà Proudie vào các công việc giáo phận. Khi ông kể, một ý nghĩ mới dần dần thấm vào đầu người vợ, và một hướng hành động mới hiện ra trong óc bà. Nếu rốt cuộc bà Proudie chẳng biết gì về chuyến thăm của ông Slope thì sao? Trong trường hợp đó, liệu có khả năng là bà ta vẫn sẽ trung thành với bà trong vấn đề này, vẫn ủng hộ bà, và, có lẽ, giúp bà vượt qua sự phản đối của ông Slope? Bà Quiverful im lặng khi tia hy vọng mong manh này nhen nhóm, nhưng lắng nghe chồng giải thích với sự kiên nhẫn hơn thường lệ. Trong khi ông vẫn đang giải thích rằng rất có thể thế giới đã đánh giá sai quyền lực và thẩm quyền của bà Proudie, bà đã quyết định xong hướng hành động của mình. Tuy nhiên, bà không tuyên bố ý định đó. Bà lắc đầu đầy vẻ báo hiệu khi ông tiếp tục kể, và khi ông nói xong, bà đứng dậy chuẩn bị rời đi, chỉ nhận xét rằng đây là một sự đối xử tàn nhẫn, quá tàn nhẫn. Sau đó, bà hỏi liệu ông có phiền chờ bữa tối muộn thay vì ăn vào giờ thường lệ là ba giờ chiều; và sau khi nhận được sự đồng ý của chồng, bà bắt tay vào thực hiện mục tiêu của mình.
Bà quyết định sẽ đi đến cung điện ngay lập tức, nếu có thể, trước khi bà Proudie kịp gặp ông Slope, và bà sẽ cư xử phục tùng, đáng thương, bi lụy, hoặc là phẫn nộ, hung hăng, và đòi hỏi, tùy thuộc vào cách bà được đón tiếp.
Bà hoàn toàn tự tin vào khả năng của mình. Được tiếp thêm sức mạnh bởi nhu cầu cấp bách của mười bốn đứa con, bà cảm thấy mình có thể vượt qua hàng binh đoàn tôi tớ của giám mục và ép mình, nếu cần thiết, vào gặp người đàn bà đã đối xử bất công với mình. Bà không thấy xấu hổ vì điều đó, không *mauvaise honte* (sự e thẹn), không sợ các phó giám mục. Như bà đã tuyên bố với chồng, bà sẽ khiến tiếng khóc của mình vang vọng ngoài quảng trường nếu không đòi lại được sự đền bù và công lý. Một vị phó tế trẻ chưa vợ có thể thấy xấu hổ trong những vấn đề như thế này; một vị mục sư giàu có, không thiếu thứ gì nhưng vẫn tìm kiếm chức vụ cao hơn, có thể lo liệu công việc của mình một cách kín đáo, tế nhị. Nhưng bà Quiverful, với mười bốn đứa con, đã từ bỏ thói e thẹn và, trong một vài việc, đã từ bỏ luôn cả sự tế nhị. Nếu định mệnh muốn bà bị đối xử bất công theo cách ông Slope đề xuất, thì điều đó sẽ không diễn ra trong bóng tối. Cả thế giới sẽ biết về chuyện này.
Trong tâm trạng hiện tại, bà Quiverful không quá chú trọng đến trang phục. Bà buộc chiếc mũ dưới cằm, choàng chiếc khăn lên vai, tự trang bị cho mình chiếc ô vải thô cũ của gia đình, và bắt đầu đi đến Barchester. Chuyến đi đến cung điện đối với bà Quiverful không dễ dàng như với bạn của chúng ta ở Plumstead. Plumstead cách Barchester chín dặm, còn Puddingdale chỉ cách bốn dặm. Nhưng phó giám mục có thể sai người đánh xe brougham của mình đến, và con ngựa lai vịnh phi nước kiệu nhanh nhẹn sẽ đưa ông đến thành phố trong vòng một giờ. Trong nhà xe của giáo khu Puddingdale không có xe brougham, trong chuồng ngựa cũng chẳng có con ngựa vịnh nào. Không có phương tiện di chuyển nào cho cư dân nơi đây ngoài phương tiện mà tự nhiên đã ban cho con người.
Bà Quiverful là một phụ nữ to lớn, nặng nề, không còn trẻ, cũng không quen đi bộ. Trong nhà bếp và khu ngủ của gia đình, bà khá năng nổ, nhưng tốc độ và dáng đi của bà không phù hợp với đường sá. Đi bộ đến Barchester và quay về giữa một ngày tháng Tám sẽ là một nhiệm vụ khủng khiếp, nếu không muốn nói là hoàn toàn bất khả thi đối với bà. Trong giáo xứ, cách giáo khu khoảng nửa dặm trên đường đến thành phố, có một người nông dân tử tế, tốt bụng, khá giả về mặt vật chất và cũng rất chú trọng đến đời sống tâm linh khi ông đi lễ nhà thờ giáo xứ đều đặn. Bà Quiverful đã từng cậy nhờ ông trong một vài rắc rối gia đình cấp bách hơn và không hề uổng phí. Trước cửa nhà ông, bà xuất hiện, và sau khi giải thích với vợ ông rằng công việc cực kỳ khẩn cấp đòi hỏi bà phải đến Barchester ngay, bà khẩn khoản nhờ ông nông dân Subsoil chở bà đến đó bằng xe thồ. Người nông dân không từ chối kế hoạch của bà, và ngay khi con ngựa Prince được lắp vòng cổ, họ bắt đầu hành trình.
Bà Quiverful không đề cập đến mục đích công việc của mình, và người nông dân cũng không làm vẩn đục lòng tốt bằng những câu hỏi không cần thiết. Bà chỉ nhờ ông thả mình xuống tại cây cầu đi vào thành phố và đón lại tại cùng địa điểm trong vòng hai giờ nữa. Người nông dân hứa sẽ đúng giờ hẹn, và người đàn bà, dựa vào chiếc ô của mình, đi đường tắt đến khu nhà giáo sĩ và trong vài phút đã đến cửa nhà giám mục.
Trước đó, bà không cảm thấy lo sợ về cuộc gặp sắp tới. Bà chỉ cảm thấy một nỗi khao khát đầy phẫn nộ muốn trút bỏ những yêu cầu và tuyên bố những bất công mình phải chịu, nếu những yêu cầu đó không được chấp nhận hoàn toàn. Nhưng giờ đây, khó khăn của tình thế khiến bà hơi bối rối. Bà đã đến cung điện một lần trước đó, nhưng khi đó bà đi để nói lời cảm ơn. Những người có lời cảm ơn dành cho ân huệ đã nhận được thì dễ dàng được vào các sảnh đường của giới quyền quý. Nhưng điều đó không phải lúc nào cũng đúng với đàn ông, hay thậm chí cả phụ nữ, những người có ân huệ cần cầu xin. Khả năng tiếp cận thậm chí còn khó khăn hơn đối với những người đòi hỏi thực hiện các lời hứa đã được đưa ra trước đó.
Bà Quiverful không hề chậm chạp trong việc tìm hiểu cách vận hành của thế giới. Bà biết tất cả những điều này, và bà cũng biết rằng chiếc ô vải thô và chiếc khăn choàng gần như rách nát của mình sẽ không giành được sự tôn trọng trong mắt đám tôi tớ tại cung điện. Bà thừa hiểu rằng nếu quá khiêm nhường, bà sẽ chẳng bao giờ thành công. Để chiến thắng bằng sự áp đảo hống hách với chiếc khăn choàng như vậy trên vai và chiếc mũ như vậy trên đầu thì cần một khí chất vượt xa những gì tự nhiên đã ban cho bà. Bà Quiverful cũng nhận thức được điều này. Bà phải làm cho họ biết mình là vợ của một quý ông và một giáo sĩ, nhưng vẫn phải hạ mình để lấy lòng.
Người đàn bà tội nghiệp chỉ biết một cách duy nhất để vượt qua những khó khăn ngay từ ngưỡng cửa này, và bà đã sử dụng nó. Dù quỹ gia đình ở Puddingdale cạn kiệt, bà vẫn giữ lại được nửa vương miện, và bà hy sinh nó cho sự tham lam của gã người hầu to con, hách dịch của bà Proudie. Bà nói, bà là bà Quiverful ở Puddingdale, vợ của mục sư Quiverful. Bà muốn gặp bà Proudie. Thật sự là bắt buộc bà phải gặp bà Proudie. James Fitzplush nhìn bà với vẻ nghi ngờ, không biết bà chủ của mình có đang đi vắng, hay đang bận, hay đang ở trong phòng ngủ; nghĩ rằng rất có thể bà đang rơi vào một trong những tình huống này hoặc một lý do nào đó khiến bà không thể tiếp khách; nhưng bà Quiverful có thể ngồi đợi trong phòng chờ trong khi hỏi người hầu gái của bà Proudie.
"Nhìn đây, anh bạn," bà Quiverful nói; "Tôi phải gặp bà ấy;" và bà đặt tấm danh thiếp cùng nửa vương miện—hãy nghĩ về điều đó, độc giả của tôi, hãy nghĩ về điều đó; nửa vương miện cuối cùng của bà—vào tay gã đàn ông và ngồi xuống một chiếc ghế trong phòng chờ.
Liệu món hối lộ đó có mang lại chiến thắng, hay vợ của đức giám mục thực sự chọn gặp vợ mục sư, điều đó không cần phải bàn cãi ở đây. Gã đàn ông quay lại và, khẩn khoản mời bà Quiverful đi theo, đưa bà vào diện kiến bà chủ của giáo phận.
Bà Quiverful lập tức thấy rằng người bảo trợ của mình đang trong tâm trạng vui vẻ. Chiến thắng ngự trị trên vầng trán bà, và mọi niềm vui của quyền lực lởn vởn quanh những lọn tóc của bà. Sáng hôm đó, đức ông chồng đã tranh cãi với bà về một điểm lớn. Ông đã nhận được lời mời dành hai ngày với đức tổng giám mục. Tâm hồn ông khao khát niềm vinh hạnh đó. Tuy nhiên, không một từ nào trong bức thư của đức tổng giám mục đề cập đến việc ông là người đã kết hôn; nếu đi, ông phải đi một mình. Sự cần thiết này đáng lẽ không phải là trở ngại không thể vượt qua cho chuyến thăm, hay cản trở nhiều đến niềm vui, nếu ông có thể đi mà không cần tham khảo ý kiến bà Proudie. Nhưng ông không thể làm thế. Ông không thể tự mình đóng gói hành lý và bắt đầu chuyến đi với người hầu của riêng mình, chỉ đơn giản nói với người phụ nữ của lòng mình rằng ông có thể sẽ trở lại vào thứ Bảy. Có những người đàn ông—hay chúng ta nên nói là những con quái vật?—làm những việc như vậy, và có những người vợ—hay chúng ta nên nói là những nô lệ?—chấp nhận cách đối xử đó. Nhưng đức giám mục và bà Proudie không nằm trong số đó.
Đức giám mục, sau một hồi vòng vo, đã làm cho bà hiểu rằng ông rất muốn đi. Người phụ nữ, không cần vòng vo, đã làm cho đức giám mục hiểu rằng bà sẽ không đời nào nghe đến chuyện đó. Sẽ thật vô ích nếu nhắc lại những lý lẽ được sử dụng ở mỗi bên, và không cần thiết phải ghi lại kết quả. Những ai đã kết hôn sẽ hiểu rất rõ cuộc chiến đó đã thắng bại như thế nào, và những ai còn độc thân sẽ không bao giờ hiểu được cho đến khi họ học được bài học mà chỉ có kinh nghiệm mới có thể mang lại. Khi bà Quiverful được đưa vào phòng bà Proudie, người phụ nữ đó chỉ mới trở về từ chỗ đức ông chồng vài phút. Nhưng trước khi rời khỏi ông, bà đã thấy câu trả lời cho bức thư của đức tổng giám mục được viết và đóng dấu. Không có gì lạ khi khuôn mặt bà rạng rỡ những nụ cười khi bà tiếp bà Quiverful.
Bà lập tức nói về chủ đề đang rất gần gũi với trái tim người khách của mình. "Chà, bà Quiverful," bà nói, "đã quyết định xong khi nào bà chuyển đến Barchester chưa?"
"Người đàn bà đó," như bà đã được gọi một hoặc hai giờ trước, lập tức được ban lại tất cả những vẻ duyên dáng có thể tô điểm cho vợ của một giám mục. Bà Quiverful ngay lập tức nhận ra rằng việc của mình là phải tỏ ra đáng thương, và sẽ chẳng đạt được gì nếu tỏ ra phẫn nộ—thật vậy, chẳng được gì, trừ khi bà có thể cùng phẫn nộ với người bảo trợ của mình.
"Ồ, thưa bà Proudie," bà bắt đầu, "tôi e là chúng tôi sẽ không chuyển đến Barchester nữa đâu."
"Tại sao không?" Người phụ nữ đó hỏi sắc lạnh, lập tức rũ bỏ những nụ cười và sự hạ cố, chuyển nhanh chóng vào vấn đề mà bà nhìn thoáng qua đã thấy là quan trọng.
Và rồi bà Quiverful kể lại câu chuyện của mình. Khi bà đi sâu vào lịch sử về những bất công mình phải chịu, bà nhận thấy rằng mỗi khi bà đổ lỗi cho ông Slope, vầng trán của bà Proudie lại càng tối sầm lại, nhưng sự tối sầm đó không gây hại cho trường hợp của bà. Khi ông Slope ở giáo khu Puddingdale sáng hôm đó, bà đã coi ông ta là tay sai của nữ giám mục; giờ bà nhận ra rằng họ là kẻ thù của nhau. Bà thừa nhận sai lầm của mình mà không hề đau đớn hay nhục nhã. Bà chỉ có một cảm giác, và cảm giác đó chỉ giới hạn trong gia đình bà. Bà chẳng quan tâm mình xoay xở thế nào giữa những người mới đến tại cung điện giám mục miễn là bà có thể đưa chồng mình vào căn nhà của giám quản. Bà không quan tâm ai là bạn hay ai là kẻ thù, chỉ cần bà có thể có được chức vụ mà bà đang vô cùng cần thiết này.
Bà kể câu chuyện của mình, và bà Proudie lắng nghe gần như trong im lặng. Bà kể về việc ông Slope đã dụ dỗ chồng bà từ bỏ yêu cầu của ông ấy, và đã tuyên bố rằng đó là ý muốn của đức giám mục là không ai khác ngoài ông Harding được làm giám quản. Vầng trán của bà Proudie càng lúc càng tối sầm hơn. Cuối cùng, bà đứng bật dậy khỏi ghế và, yêu cầu bà Quiverful ngồi chờ sự trở lại của mình, bước ra khỏi phòng.
"Ồ, thưa bà Proudie, đó là vì mười bốn đứa con—vì mười bốn đứa con." Đó là gánh nặng đã rơi vào tai bà khi bà khép cửa lại sau lưng mình.