Những Chiếc Tháp Barchester

Lượt đọc: 458 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 3
Bác Sĩ Và Bà Proudie

❊ ❊ ❊

Câu chuyện này được coi như bắt đầu ngay sau lễ nhậm chức của Bác sĩ Proudie. Tôi sẽ không mô tả buổi lễ đó, vì bản thân tôi cũng không thực sự hiểu rõ bản chất của nó. Tôi chẳng rõ liệu một giám mục khi nhậm chức có được ngồi ghế như một nghị sĩ Quốc hội, hay được rước trên một cỗ xe mạ vàng như thị trưởng, hay phải tuyên thệ như một thẩm phán hòa giải, hay được giới thiệu vào thượng viện như một quý tộc, hay được dẫn đi giữa hai người anh em như một hiệp sĩ dòng Garter; nhưng tôi biết chắc rằng mọi nghi thức đều được thực hiện chỉn chu, và không một chi tiết nào phù hợp hay xứng đáng với một vị giám mục trẻ tuổi lại bị bỏ sót trong dịp này.

Bác sĩ Proudie không phải là mẫu người để cho bất cứ điều gì xứng tầm với phẩm vị mới của mình bị lãng quên. Ông hiểu rõ giá trị của các nghi thức, và biết rằng chỉ có thể duy trì uy nghiêm của cấp bậc nếu những vẻ bề ngoài thuộc về nó được trân trọng đúng mực. Ông là người sinh ra để bước đi trong những tầng lớp thượng lưu; ít nhất, bản thân ông nghĩ vậy, và hoàn cảnh thực tế chắc chắn đã củng cố cho quan điểm đó của ông. Ông là cháu trai của một nam tước người Ireland bên đằng ngoại, và vợ ông là cháu gái của một bá tước người Scotland. Suốt nhiều năm, ông đã giữ một chức vụ giáo sĩ liên quan đến các vấn đề triều đình, điều này cho phép ông sống ở London và ủy thác giáo xứ của mình cho vị phó mục sư. Ông từng là nhà thuyết giáo cho đội cận vệ hoàng gia, người quản lý các bản thảo thần học tại các Tòa án Giáo hội, tuyên úy cho đội cận vệ của Nữ hoàng, và là người phân phát của bố thí cho Hoàng thân Rappe-Blankenberg.

Việc ông cư trú tại thủ đô, vốn là điều cần thiết bởi những nhiệm vụ được giao phó như thế, cùng với các mối quan hệ cao cấp, những tài năng đặc biệt và bản tính của con người ông, đã khiến ông được những người nắm quyền để mắt tới, và Bác sĩ Proudie bắt đầu được biết đến như một giáo sĩ hữu dụng và đang lên.

Cách đây vài năm, ngay cả trong ký ức của nhiều người chưa muốn gọi mình là già, một giáo sĩ theo tư tưởng tự do là mẫu người không thường thấy. Sydney Smith từng là một người như vậy và bị coi chẳng hơn gì một kẻ vô thần; một vài người khác cũng có thể được nhắc tên, nhưng họ là những "của hiếm" và thường bị các đồng nghiệp nhìn với ánh mắt nghi ngại và thiếu tin tưởng. Chẳng ai có thể là một người theo Đảng Bảo thủ chắc chắn hơn một mục sư vùng quê—và cũng chẳng nơi nào tôn sùng quyền lực hiện hữu như ở Oxford.

Tuy nhiên, khi Bác sĩ Whately được bổ nhiệm làm tổng giám mục, và vài năm sau đó Bác sĩ Hampden trở thành giáo sư hoàng gia, nhiều vị thần học gia thông thái đã nhận ra rằng tâm trí con người đang có sự thay đổi, và những tư tưởng tự do hơn từ nay về sau sẽ trở nên phù hợp với giới giáo sĩ cũng như giáo dân. Người ta bắt đầu nghe nói về những mục sư đã thôi nguyền rủa những người theo Công giáo La Mã, hay bôi nhọ những người bất đồng tôn giáo. Rõ ràng là các nguyên tắc High Church (Giáo hội cấp cao), như cách gọi của họ, không còn là tấm vé bảo đảm nhất cho việc thăng tiến đối với ít nhất một bộ phận các chính trị gia. Và Bác sĩ Proudie là một trong những người đã sớm thích nghi với quan điểm của Đảng Whig về hầu hết các vấn đề thần học và tôn giáo. Ông chịu đựng sự sùng bái ngẫu tượng của Rome, dung thứ cho cả sự vô thần của thuyết Socinianism, và thân thiết như hình với bóng với các Hội đồng Trưởng lão của Scotland và Ulster.

Một con người như vậy, vào thời điểm như vậy, được nhận thấy là rất hữu dụng, và tên tuổi của Bác sĩ Proudie bắt đầu xuất hiện trên các mặt báo. Ông được chọn làm thành viên của một ủy ban sang Ireland để sắp xếp công việc chuẩn bị cho hoạt động của hội đồng quốc gia; ông trở thành thư ký danh dự cho một ủy ban khác được chỉ định để điều tra doanh thu của các chương giáo hội; ông cũng từng nhúng tay vào cả việc cấp phát Regium Donum và ngân khoản Maynooth.

Vì lý do này, không nên vội kết luận rằng Bác sĩ Proudie là người có trí tuệ siêu phàm, hay thậm chí có nhiều năng lực kinh doanh, bởi những phẩm chất đó vốn không đòi hỏi ở ông. Trong việc sắp xếp những cải cách giáo hội mà ông tham gia, những ý tưởng và khái niệm ban đầu về công việc cần làm thường được cung cấp bởi các chính trị gia tự do thời bấy giờ, còn công việc chi tiết nặng nề thì do các quan chức cấp thấp hơn gánh vác. Tuy nhiên, người ta cho rằng việc một giáo sĩ đứng tên trong những vấn đề như vậy là điều cần thiết, và vì Bác sĩ Proudie đã được biết đến như một vị thần học gia bao dung, tên tuổi của ông đã được sử dụng theo cách đó rất nhiều. Dù không làm được điều thiện nào đáng kể, ông cũng chẳng bao giờ gây ra điều ác; ông biết vâng lời những người thực sự nắm quyền, và trong các phiên họp của nhiều hội đồng mà ông là thành viên, ông vẫn duy trì một kiểu uy nghiêm có giá trị riêng của nó.

Chắc chắn ông sở hữu đủ sự khéo léo để hoàn thành mục đích mà mình được giao phó mà không gây rắc rối; nhưng vì thế mà không nên suy diễn rằng ông nghi ngờ năng lực của bản thân, hay không tin rằng mình có thể đóng vai trò quan trọng trong những việc lớn khi đến lượt mình. Ông đang kiên nhẫn chờ đợi thời cơ, và mong ngóng những ngày mà chính ông sẽ ngồi ở vị trí cầm quyền tại một hội đồng nào đó, để được lên tiếng, chỉ đạo và thao túng cuộc chơi, trong khi những ngôi sao nhỏ hơn vây quanh và tuân lệnh, giống như cái cách mà chính ông đã quá quen thuộc.

Phần thưởng và thời cơ của ông nay đã đến. Ông được chọn cho chức giám mục còn khuyết, và khi có vị trí trống ở bất kỳ giáo phận nào, ông sẽ giành lấy ghế của mình tại Viện Quý tộc, sẵn sàng không bỏ phiếu trắng trong mọi vấn đề liên quan đến phúc lợi của giáo hội. Sự khoan dung sẽ là nền tảng để ông chiến đấu, và trong sự can đảm chân thành của lòng mình, ông nghĩ rằng sẽ chẳng có tai họa nào ập đến với mình ngay cả khi phải đối đầu với những đối thủ như các đồng nghiệp ở Exeter và Oxford.

Bác sĩ Proudie là một người đầy tham vọng, và trước khi thực sự được tấn phong làm Giám mục Barchester, ông đã bắt đầu mơ tới sự huy hoàng của chức tổng giám mục, và vinh quang của Lambeth, hay ít nhất cũng là Bishopsthorpe. Ông còn tương đối trẻ, và như ông hằng tự huyễn hoặc bản thân, ông đã được chọn vì sở hữu những thiên bẩm và năng lực trau dồi, chắc chắn sẽ tiến cử ông đến với những vị trí cao hơn nữa, giờ đây khi một tầm cao mới đã mở ra trước mắt. Vì vậy, Bác sĩ Proudie hoàn toàn sẵn sàng đảm nhận vai trò nổi bật trong mọi vấn đề thần học của vương quốc này; và với những dự tính như vậy, ông không hề có ý định vùi mình tại Barchester như người tiền nhiệm đã làm. Không! London vẫn sẽ là địa bàn của ông: một dinh thự thoải mái tại một thành phố tỉnh lẻ có lẽ là đủ tốt cho những tháng ngày vắng vẻ trong năm. Thực tế, Bác sĩ Proudie luôn cảm thấy cần phải rời khỏi London khi những nhân vật lớn và thời thượng khác cũng làm như vậy; nhưng London vẫn phải là nơi cư trú cố định của ông, và chính tại London, ông quyết tâm thực thi sự hiếu khách mà Thánh Paul đặc biệt khuyên các giám mục nên làm. Nếu không thì làm sao ông có thể giữ mình trước thế giới? Làm sao có thể đóng góp cho chính phủ, trong các vấn đề thần học, bằng tất cả sức nặng và tài năng của mình?

Quyết định này chắc chắn là một quyết định sáng suốt xét trên bình diện thế giới, nhưng khó lòng làm ông trở nên được lòng giới giáo sĩ hay người dân Barchester. Bác sĩ Grantly đã luôn sống ở đó—thực lòng mà nói, thật khó để một giám mục có thể được yêu mến sau thời của Bác sĩ Grantly. Thu nhập của người tiền nhiệm trung bình là 9.000 bảng một năm; người kế nhiệm ông sẽ bị giới hạn nghiêm ngặt ở mức 5.000 bảng. Vị tiền nhiệm chỉ có một đứa con để tiêu tiền; Bác sĩ Proudie có bảy hoặc tám. Vị tiền nhiệm là người có ít chi tiêu cá nhân, và chúng chỉ giới hạn trong những sở thích của một quý ông ôn hòa; nhưng Bác sĩ Proudie phải duy trì một vị thế trong giới thượng lưu thời thượng, và phải làm điều đó với nguồn lực tương đối hạn hẹp. Bác sĩ Grantly chắc chắn đã giữ cỗ xe ngựa xứng tầm với một giám mục, nhưng cỗ xe, ngựa và người đánh xe của ông, dù rất phù hợp với Barchester, sẽ trở nên lố bịch ở Westminster. Bà Proudie quyết tâm rằng cỗ xe của chồng mình sẽ không làm bà phải xấu hổ, và những điều mà bà Proudie đã quyết thì thường sẽ được thực hiện.

Từ tất cả những điều này, có khả năng Bác sĩ Proudie sẽ không tiêu tốn nhiều tiền tại Barchester, trong khi người tiền nhiệm của ông đã giao thiệp với các thương gia trong thành phố theo cách khiến họ rất hài lòng. Cha con nhà Grantly đã tiêu tiền như những quý ông thực thụ, nhưng chẳng bao lâu sau, ở Barchester đã râm ran lời đồn rằng Bác sĩ Proudie cũng chẳng lạ lẫm gì với những mánh khóe khôn ngoan để tạo ra vẻ ngoài giàu sang nhất từ những nguồn lực hạn hẹp.

Về ngoại hình, Bác sĩ Proudie là một người ưa nhìn; bảnh bao, gọn gàng và rất chỉn chu. Ông hơi thấp hơn mức trung bình, khoảng năm bộ bốn inch (xấp xỉ 1m62); nhưng ông bù đắp cho chiều cao khiêm tốn bằng vẻ uy nghiêm mà ông thể hiện. Không phải lỗi của ông nếu ông không có một ánh nhìn đầy uy lực, bởi ông đã nỗ lực rất nhiều để giả vờ có được nó. Các đường nét trên gương mặt ông được tạo hình đẹp, mặc dù có lẽ sự sắc sảo của chiếc mũi khiến gương mặt ông trong mắt vài người có vẻ tầm thường. Nếu vậy, điều đó đã được cứu vãn đáng kể nhờ khuôn miệng và chiếc cằm mà ông vốn rất đắc ý.

Có thể nói Bác sĩ Proudie là một người may mắn, bởi ông không sinh ra trong nhung lụa mà nay đã trở thành Giám mục Barchester; tuy nhiên, ông cũng có những nỗi lo. Ông có một gia đình đông đúc, ba đứa con lớn nhất đều là con gái, hiện đã trưởng thành và phù hợp với cuộc sống thượng lưu;—và ông có một người vợ. Tôi không có ý định thốt ra nửa lời công kích nhân cách của bà Proudie, nhưng tôi không thể nghĩ rằng với tất cả những đức tính của mình, bà đóng góp được nhiều cho hạnh phúc của chồng. Sự thật là trong các vấn đề gia đình, bà là người nắm quyền tối thượng trên người chồng danh nghĩa của mình, và cai trị bằng một bàn tay sắt. Không chỉ dừng lại ở đó. Những việc nội trợ, Bác sĩ Proudie có thể đã phó mặc cho bà, nếu không phải tự nguyện thì cũng là miễn cưỡng. Nhưng bà Proudie không hài lòng với sự thống trị tại gia đó, bà mở rộng quyền lực của mình lên trên mọi hành động của chồng, và thậm chí không từ bỏ cả những vấn đề tâm linh. Thực tế là vị giám mục này rất sợ vợ.

Vợ của tổng phó giáo mục, tại tổ ấm hạnh phúc của bà ở Plumstead, biết cách tận hưởng đầy đủ những đặc quyền của địa vị và bày tỏ suy nghĩ của riêng mình bằng tông giọng và hoàn cảnh phù hợp. Nhưng sự kiểm soát của bà Grantly, nếu có, thì thật nhẹ nhàng và nhân từ. Bà không bao giờ làm chồng mình phải xấu hổ; trước bàn dân thiên hạ, bà là tấm gương của sự phục tùng; giọng bà không bao giờ cao, ánh nhìn cũng không bao giờ sắc lạnh: chắc chắn bà coi trọng quyền lực, và đã nỗ lực không mệt mỏi để đạt được nó; nhưng bà hiểu đâu là giới hạn cho sự cai trị của một người phụ nữ.

Bà Proudie thì không như vậy. Người phụ nữ này thường tỏ ra độc đoán với tất cả mọi người, nhưng với người chồng tội nghiệp của mình thì bà hoàn toàn là một bạo chúa. Dù sự nghiệp của ông thành công trong mắt thế giới, nhưng trong mắt vợ ông, ông dường như chẳng bao giờ làm đúng. Mọi hy vọng tự bảo vệ mình đã từ lâu xa rời ông; thực ra ông hiếm khi cố gắng thanh minh, và hiểu rằng sự phục tùng mang lại sự hòa bình gần nhất mà ngôi nhà của ông có thể đạt được.

Bà Proudie đã không thể ngồi vào các hội đồng và ủy ban mà chồng bà được Nhà nước triệu tập, và như ông thường nghĩ, bà cũng không thể khiến tiếng nói của mình được lắng nghe tại Viện Quý tộc. Có thể bà sẽ từ chối không cho ông tham gia vào nhánh nhiệm vụ này của một giám mục; có thể bà sẽ khăng khăng bắt ông phải chú tâm vào phòng riêng của mình. Ông chưa bao giờ thì thầm nửa lời về vấn đề này với bất kỳ ai, nhưng ông đã sớm đưa ra quyết định chắc chắn của riêng mình. Nếu một nỗ lực như vậy được thực hiện, ông sẽ nổi loạn. Chó cũng biết quay lại cắn chủ, và ngay cả người dân Naples cũng từng đứng lên chống lại những kẻ cai trị khi sự áp bức trở nên quá tàn khốc. Và Bác sĩ Proudie cảm thấy trong chính mình rằng, nếu sợi dây bị kéo căng quá mức, ông cũng có thể gom góp lòng can đảm để kháng cự.

Tình trạng tôi đòi mà vị giám mục của chúng ta phải chịu dưới tay vợ đã không giúp nâng cao hình ảnh của ông trong mắt các con gái, những cô gái bắt đầu tỏ ra quá nhiều quyền uy với cha mình, thứ quyền uy không hề thuộc về họ. Nhìn chung, các cô là những tiểu thư xinh đẹp và duyên dáng. Họ cao và khỏe mạnh giống mẹ, thừa hưởng cả gò má cao và—chúng ta có thể nói là—mái tóc màu hung đỏ. Họ có chút tự mãn về những người bác họ của mình, dù cho đến nay, những người đó vẫn chưa đáp lễ bằng cách nghĩ nhiều về họ. Nhưng giờ đây, khi cha họ đã là một giám mục, rất có thể sợi dây gia đình sẽ trở nên gắn kết hơn. Xét đến mối liên hệ của họ với giáo hội, họ không hề có chút định kiến nào đối với những thú vui của thế giới, và chắc chắn không làm cha mẹ phải phiền lòng, như quá nhiều cô gái Anh gần đây đã làm, bằng bất kỳ mong muốn nhiệt thành nào muốn hiến thân mình cho sự ẩn dật của một tu viện Tin Lành. Các con trai của Bác sĩ Proudie hiện vẫn đang đi học.

Một đặc điểm nổi bật khác trong tính cách của vợ vị giám mục cần phải được đề cập. Dù không bài xích xã hội và lối sống thời thượng, bà vẫn là một phụ nữ mộ đạo theo cách riêng của mình; và hình thức mà xu hướng này thể hiện chính là sự tuân thủ nghiêm ngặt luật lệ ngày Sabbath. Những cuộc vui chơi và những bộ váy hở hang trong tuần, dưới sự kiểm soát của bà, được đền bù bằng ba buổi lễ, một bài thuyết giáo buổi tối do chính bà đọc, và sự kiêng khem hoàn toàn mọi hoạt động vui vẻ vào ngày Chủ nhật. Thật không may cho những người dưới mái nhà của bà vốn không được hưởng những cuộc vui chơi và váy áo hở hang kia, đó là các người hầu của bà và chính chồng bà, sự nghiêm khắc bù đắp của ngày Sabbath áp dụng cho tất cả. Khốn khổ thay cho cô hầu gái trốn việc nào bị bắt quả tang đang lắng nghe lời mật ngọt của người yêu trong công viên Regent thay vì bài giảng buổi tối lay động tâm hồn của ông Slope. Cô không chỉ bị đuổi việc, mà còn bị đuổi với một bản đánh giá nhân phẩm khiến cô chẳng còn hy vọng gì tìm được một nơi làm việc tử tế. Khốn khổ thay cho anh chàng cận vệ cao sáu bộ tháp tùng bà Proudie đến ghế ngồi với chiếc quần nhung đỏ, nếu anh lẻn ra quán bia gần đó thay vì ngồi vào hàng ghế sau dành cho mình. Bà Proudie có cặp mắt tinh tường như thần Argus đối với những kẻ vi phạm như vậy. Sự say xỉn thỉnh thoảng trong tuần có thể được bỏ qua, vì khó mà kiếm được những anh chàng cao sáu bộ với mức lương thấp nếu lúc nào cũng đòi hỏi đạo đức cao, nhưng ngay cả vì sự hào nhoáng hay tiết kiệm, bà Proudie cũng không bao giờ tha thứ cho sự báng bổ ngày Sabbath.

Trong những vấn đề như vậy, bà Proudie thường cho phép bản thân được dẫn dắt bởi vị mục sư hùng biện, Mục sư Slope, và vì Bác sĩ Proudie lại bị dẫn dắt bởi vợ mình, nên kết quả tất yếu là nhân vật kiệt xuất mà chúng ta đã nêu tên kia đã giành được quyền kiểm soát đáng kể đối với Bác sĩ Proudie trong các vấn đề liên quan đến tôn giáo. Chức vụ duy nhất của ông Slope cho đến nay chỉ là người đọc và thuyết giáo tại một nhà thờ địa hạt ở London; và khi người bạn của mình, vị giám mục mới, được tấn phong, ông đã sẵn sàng từ bỏ công việc này để đảm nhận những nhiệm vụ nặng nề nhưng phù hợp với sở thích của mình là tuyên úy gia đình cho đức giám mục.

Tuy nhiên, ông Slope, trong lần ra mắt đầu tiên, không được phép xuất hiện trước công chúng ở cuối một chương như thế này.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.