VARVARA ALEXIEVNA YÊU DẤU CỦA ANH,—Hôm qua anh hạnh phúc biết bao — hạnh phúc đến khôn cùng, không thể tưởng tượng nổi! Đó là vì, dẫu chỉ một lần trong đời, em đã chịu mềm mỏng mà làm theo mong muốn của anh. Khoảng tám giờ tối, anh choàng tỉnh giấc (em biết đấy, người anh yêu, anh luôn thích chợp mắt một lúc sau giờ làm việc) — anh tỉnh dậy, thắp một ngọn nến, chuẩn bị giấy bút và gọt giũa lại ngòi bút. Rồi chẳng vì lý do gì, bỗng nhiên anh ngẩng đầu lên — và cảm thấy tim mình như nhảy thót trong lồng ngực! Em đã hiểu điều anh mong muốn, em đã thấu hiểu nỗi khát khao của trái tim anh. Phải, anh nhận ra một góc rèm cửa sổ nhà em đã được vén lên và cột vào nẹp gỗ đúng như anh từng gợi ý; và anh tưởng như gương mặt thân thương của em đang lấp ló bên khung cửa sổ, rằng em đang nhìn anh từ chốn phòng tối của mình, và rằng em đang nghĩ đến anh.
Thế mà anh lại thấy bực bội làm sao khi không thể nhìn rõ gương mặt dịu dàng ấy! Đã có lúc anh và em có thể ngắm nhìn nhau một cách dễ dàng biết bao. Ôi chao, tuổi già đâu phải lúc nào cũng là một diễm phúc, hỡi người anh yêu! Ngay lúc này đây, mọi thứ trước mắt anh đều nhòa đi, bởi chỉ cần thức khuya để viết lách một chút là sáng hôm sau mắt lại đỏ hoe, nước mắt cứ trào ra khiến người ta cảm thấy ngượng ngùng khi đối diện với người lạ. Dẫu vậy, anh vẫn có thể hình dung rõ rạng rỡ nụ cười của em, thiên thần của anh — nụ cười hiền hậu, tươi tắn; và trong tim anh bỗng dâng lên cảm giác y hệt như hồi anh trao nụ hôn đầu tiên cho em, bé Varvara ạ. Em có nhớ điều đó không, người anh yêu? Thế mà có vẻ như em đang dọa anh bằng ngón tay nhỏ xíu của mình. Có phải thế không, cô nàng tinh quái? Em phải viết thư kể cho anh nghe đấy nhé.
Nhưng em nghĩ thế nào về kế hoạch chiếc rèm cửa, Varvara? Đáng yêu lắm phải không em? Dù anh đang làm việc, sắp đi ngủ, hay vừa thức giấc, nó đều giúp anh biết rằng em đang nghĩ về anh, đang nhớ đến anh — rằng em vẫn bình an và hạnh phúc. Rồi khi em thả rèm xuống, điều đó có nghĩa là đã đến lúc anh, Makar Alexievitch, phải đi ngủ; và khi em kéo rèm lên lần nữa, nghĩa là em đang nói "Chào buổi sáng" với anh, đang hỏi thăm sức khỏe và giấc ngủ của anh. "Còn tôi thì," chiếc rèm như muốn nói thêm, "tạ ơn Chúa, vẫn hoàn toàn khỏe mạnh và vui vẻ!" Đấy, niềm vui của đời anh, em thấy sáng kiến ấy đơn giản biết bao và sẽ giúp chúng ta đỡ phải viết thư nhiều không? Ý tưởng khéo léo phải không em? Mà lại do chính tay anh nghĩ ra đấy nhé! Anh chẳng tinh tế trong mấy chuyện này lắm sao, Varvara Alexievna?
Thôi nào, giờ anh muốn kể cho em nghe điều này, em yêu: tối qua anh ngủ ngon và sâu giấc hơn cả những gì anh từng dám mong đợi, và anh càng vui mừng hơn bởi như em biết đấy, anh vừa mới chuyển đến một chỗ trọ mới — hoàn cảnh vốn rất dễ khiến người ta mất ngủ! Sáng nay, anh cũng thức dậy (tràn ngập niềm vui và tình yêu) từ lúc gà gáy. Mọi thứ vào giờ khắc ấy mới tuyệt diệu làm sao, em yêu của anh! Khi mở cửa sổ ra, anh có thể thấy mặt trời chiếu rọi, nghe tiếng chim hót ríu ran, và hít hà bầu không khí đượm hương vị mùa xuân. Tóm lại, vạn vật đang bừng tỉnh sự sống. Mọi thứ đều hòa hợp với tâm trạng của anh; mọi thứ đều tươi đẹp và mang hơi thở mùa xuân. Hơn nữa, anh linh cảm hôm nay mọi việc sẽ suôn sẻ với mình. Nhưng toàn bộ tâm trí anh đều hướng về em. "Chắc chắn rồi," anh thầm nghĩ, "chúng ta, những con người phàm trần sống trong đau khổ và muộn phiền, có lý do để mà ghen tị với loài chim trên trời, những sinh vật chẳng hề biết đến hai điều đó!" Và những suy nghĩ khác của anh cũng tương tự như vậy. Tóm lại, anh thả hồn vào những sự so sánh đầy mộng tưởng. Một cuốn sách nhỏ anh có cũng nói những điều tương tự theo nhiều cách khác nhau. Chẳng hạn, nó viết rằng người ta có thể nuôi dưỡng rất nhiều, rất nhiều mộng tưởng, Varvara ạ — rằng ngay khi mùa xuân đến, suy nghĩ của con người ta bỗng trở nên thật dễ chịu, vui tươi và hóm hỉnh, bởi vào mùa ấy, tâm hồn dễ trở nên mềm mại hơn, và thế giới như khoác lên mình chiếc áo hồng rạng rỡ. Từ cuốn sách nhỏ ấy, anh đã chép lại đoạn văn sau đây cho em xem. Đặc biệt là tác giả cũng bày tỏ nỗi niềm khao khát giống như anh, khi ông viết:
“Sao ta không là chú chim tự do bay lẩn tìm hoài bão?”
Và ông ấy còn viết nhiều điều khác nữa, cầu Chúa phù hộ cho ông!
Nhưng hãy nói cho anh nghe, em yêu — sáng nay em đã đi dạo ở đâu thế? Thậm chí trước cả khi anh rời nhà đến sở làm, em đã rời khỏi phòng, bước qua khoảng sân — vâng, trông tươi tắn tựa như chú chim non mùa xuân. Thật hạnh phúc biết bao khi được nhìn thấy em! Ồ, bé Varvara, bé Varvara của anh, em tuyệt đối không được để nỗi buồn khuất phục, bởi nước mắt hay sầu muộn đều chẳng ích gì. Anh hiểu rõ điều này — anh biết nó từ chính trải nghiệm của bản thân. Thế nên em hãy cứ nghỉ ngơi thật tĩnh dưỡng cho đến khi lại sức một chút nhé. Mà bà Thedora tốt bụng của chúng ta thế nào rồi? Bà ấy có một trái tim nhân hậu làm sao! Em viết rằng bà ấy hiện đang sống cùng em và em hài lòng với những gì bà làm. Quả thật, em bảo bà ấy có hơi hay cằn nhằn, nhưng đừng bận tâm về điều đó, Varvara ạ. Cầu Chúa phù hộ cho bà, vì bà ấy là một người tuyệt vời!
Mà anh đã dọn đến một chốn ở như thế nào thế này, Varvara Alexievna? Theo em, đây là một khu nhà trọ ra sao? Trước kia, như em biết đấy, anh từng sống trong sự tĩnh mịch tuyệt đối — đến mức nếu có một con ruồi vỗ cánh cũng nghe rõ tiếng vo ve. Thế nhưng ở đây, mọi thứ lại là một sự hỗn độn, hò hét và náo động. CẤU TRÚC của khu nhà này thì em đã biết rồi. Hãy tưởng tượng một hành lang dài, tối tăm và chẳng lấy gì làm sạch sẽ. Bên phải là một bức tường bít bùng, còn bên trái là dãy cửa ngút ngàn kéo dài theo các gian phòng. Những căn phòng này do đủ loại người thuê — có phòng một người, hai người, hoặc ba người tùy hoàn cảnh, nhưng cách sắp xếp chẳng theo một trật tự nào cả, nơi đây chẳng khác nào chiếc tàu Nô-ê thu nhỏ. Hầu hết những người trọ ở đây đều là người đàng hoàng, có học thức, thậm chí là mọt sách. Đặc biệt trong số họ có một viên tchinovnik (nhân viên văn thư ở một bộ nào đó), người uyên bác đến mức có thể giảng giải về Homer hay bất kỳ tác giả nào — tóm lại là MỌI THỨ, quả là một con người tài năng! Ngoài ra, còn có vài sĩ quan (suốt ngày đánh bài), một học viên hải quân, và một gia sư người Anh. Nhưng để cho vui, em yêu ạ, anh sẽ mô tả cụ thể hơn về những con người này trong bức thư tới và kể chi tiết cho em nghe về cuộc sống của họ. Còn bà chủ nhà của chúng ta là một bà lão luộm thuộm, lúc nào cũng lê la trong chiếc áo choàng tắm cùng đôi dép lê, và miệng không ngớt la mắng Theresa. Bản thân anh thì sống ở gian bếp — hay đúng hơn là trong một căn phòng nhỏ ngăn ra từ nhà bếp. Gian bếp ấy rất rộng rãi, sáng sủa, sạch sẽ, ấm cúng với ba ô cửa sổ và một bức tường ngăn nhô ra từ tường trước, tạo thành một thứ chuồng cu nhỏ, một căn phòng phụ dành riêng cho anh. Mọi thứ trong cái "chuồng cu" này đều thoải mái, tiện lợi, và như anh đã nói, anh có riêng một cửa sổ. Đó là đôi nét mô tả về chỗ ở của anh. Em đừng nghĩ, em yêu ạ, đằng sau chuyện này lại có ẩn ý gì nhé. Việc anh sống ở khu bếp đơn giản chỉ có nghĩa là anh ở sau bức tường ngăn trong căn phòng ấy — rằng anh sống hoàn toàn một mình và trải qua thời gian theo một cách yên bình với những chuyện vụn vặt. Về đồ đạc, anh đã tự sắm cho mình một chiếc giường, một cái bàn, một tủ ngăn kéo và hai chiếc ghế nhỏ. Anh cũng đã treo một bức thánh tượng. Quả thật, trên đời NÊN CÓ những căn phòng tốt hơn thế này — tốt hơn rất nhiều; thế nhưng SỰ THOẢI MÁI mới là điều quan trọng nhất. Trên thực tế, anh sắp đặt mọi thứ chỉ vì sự thoải mái mà thôi; nên em đừng mảy may nghĩ rằng anh còn mưu cầu mục đích nào khác. Và vì cửa sổ nhà em nằm ngay đối diện với nhà anh, lại thêm khoảng sân giữa hai nhà khá hẹp nên anh có thể nhìn thấy em mỗi khi em đi ngang qua — thế nên kết quả là gã khốn khổ này sẽ có thể sống vừa hạnh phúc hơn lại vừa đỡ tốn kém hơn. Căn phòng đắt nhất trong ngôi nhà này tính cả tiền ăn là ba mươi lăm rúp — vượt quá khả năng chi trả của túi tiền anh; trong khi căn phòng CỦA ANH chỉ có giá hai mươi bốn rúp, dẫu trước kia anh từng phải trả ba mươi, và vì thế phải nhịn đi rất nhiều thứ (anh rất hiếm khi được uống trà, và chẳng bao giờ dám thoải mái dùng trà với đường như bây giờ). Nhưng ngẫm lại, anh không thích cảnh phải chịu đựng cảnh thiếu trà, bởi tất cả mọi người ở đây đều là người đàng hoàng, và điều đó khiến anh thấy ngượng ngùng. Suy cho cùng, người ta uống trà phần lớn là để làm vừa lòng những người xung quanh, Varvara ạ, và để tạo cho mình chút phong thái cùng vẻ lịch thiệp (dẫu bản thân anh chẳng màng mấy chuyện ấy, vì anh không phải là kẻ câu nệ). Nhưng em nghĩ xem, sau khi đã chi trả cho mọi nhu cầu thiết yếu — giày dép và đủ thứ khác — liệu anh còn lại bao nhiêu? Dù vậy, anh không nên phàn nàn về tiền lương của mình — anh hoàn toàn hài lòng với nó; số tiền ấy là vừa đủ. Nó đã đủ cho anh sống trong mấy năm qua rồi, ngoài ra anh còn nhận được một số khoản tiền thưởng nữa.
Thôi, chào em nhé, người anh yêu. Anh đã mua tặng em hai chậu hoa phong lữ nhỏ — những chậu hoa nho nhỏ giá rẻ thôi mà. Có lẽ em cũng thích hoa Mignonette chứ? Nhất định sẽ có hoa Mignonette nếu em chịu viết thư kể cho anh nghe mọi chuyện thật tỉ mỉ. Hơn nữa, xin em đừng hiểu lầm việc anh thuê căn phòng này, người anh yêu dấu. Sự tiện lợi chứ không vì điều gì khác đã khiến anh làm vậy. Sự ấm cúng của nơi này đã lọt vào mắt xanh của anh. Thêm nữa, anh sẽ có thể tiết kiệm tiền ở chốn này và dành dụm cho tương lai. Anh đã dành dụm được một ít tiền làm vốn rồi. Em cũng đừng khinh miệt anh chỉ vì anh là một lão già nhỏ bé đến mức một con ruồi vỗ cánh cũng đủ làm anh ngã gục. Quả thật, anh chẳng phải tay anh hùng hảo hán gì; nhưng có lẽ trong anh vẫn ẩn chứa tinh thần mà bất kỳ người đàn ông nào vừa biết nhẫn nhịn vừa vững vàng tin vào bản thân nên có. Vậy nhé, tạm biệt em lần nữa, thiên thần của anh. Anh đã viết suýt soát gần hai tờ giấy viết thư rồi, trong khi lẽ ra anh phải đến sở làm từ lâu. Anh hôn đôi tay em, và mãi mãi là nô bộc tận tụy, là người bạn trung thành của em,
MAKAR DIEVUSHKIN.
P.S.—Có một điều anh khẩn khoản cầu xin em trên hết mọi thứ — đó là em hãy hồi âm bức thư này MỘT CÁCH ĐẦY ĐỦ nhất có thể. Gửi kèm theo thư là một gói kẹo nhỏ. Hãy ăn chúng vì sức khỏe của em, và vì tình yêu dành cho Chúa, đừng mảy may lo lắng gì về anh nhé. Một lần nữa, người anh yêu dấu, tạm biệt em.