MAKAR ALEXIEVITCH YÊU QUÝ CỦA EM,—Mọi chuyện đã chấm dứt! Ván đã đóng thuyền! Số phận em rồi sẽ ra sao, em không sao biết được, nhưng em xin phó mặc cho thánh ý Chúa.
Vậy là ngày mai chúng ta lên đường. Lần cuối cùng, em xin từ biệt anh, người bạn vô giá của em, người ân nhân, người thân yêu của em! Xin đừng đau buồn vì em, hãy gắng sống thật hạnh phúc. Thỉnh thoảng hãy nhớ về em, và nguyện xin ơn phước của Thiên Chúa Toàn Năng phù hộ cho anh! Về phần mình, em sẽ luôn khắc ghi hình bóng anh và nhắc đến anh trong lời cầu nguyện. Thế là quãng thời gian chúng ta ở bên nhau đã đi đến hồi kết. Cuộc đời mới sẽ chẳng mang lại cho em mấy niềm an ủi từ những kỷ niệm quá khứ. Vì thế, em càng trân trọng biết bao ký ức về anh, và hình bóng anh sẽ càng thêm khắc sâu trong tim em. Ở nơi này, anh là người bạn duy nhất của em; ở nơi này, chỉ có mình anh yêu thương em. Vâng, em đã thấu tỏ tất cả, em đã biết hết—suốt thời gian qua, em vẫn luôn biết anh yêu thương em nhường nào. Chỉ một nụ cười của em, một nét bút của em, cũng đủ làm anh hạnh phúc... Nhưng giờ đây anh phải quên em đi thôi... Anh sẽ cô đơn biết bao! Tại sao anh lại cứ phải ở lại nơi này hỡi người bạn hiền lành, quý giá mà cô độc của em?
Em giao phó lại cho anh cuốn sách, khung thêu, và bức thư dang dở. Khi nhìn ngắm những dòng chữ ít ỏi ấy, trong tâm tưởng, anh có thể đọc được tất cả những điều anh từng mong muốn được nghe hoặc nhận thêm từ em—tất cả những gì em rất sẵn lòng viết ra, nhưng giờ đây chẳng bao giờ còn có thể viết được nữa. Thỉnh thoảng, hãy nghĩ về cô Barbara tội nghiệp, người đã yêu anh vô vàn. Em đã để lại tất cả những bức thư của anh trong ngăn kéo trên cùng của chiếc tủ đựng đồ thuộc về Thedora... Anh viết rằng mình đang bệnh, nhưng ông Bwikov không cho em rời khỏi nhà ngày hôm nay; thế nên em chỉ có thể viết thư cho anh. Rồi em sẽ viết thư lần nữa trước khi đi lâu. Em hứa đấy. Chỉ có Chúa mới biết khi nào em mới có thể làm được điều đó...
Giờ đây chúng ta phải từ biệt nhau mãi mãi rồi anh ơi, người bạn thân yêu, người dấu yêu của em! Vâng, phải là mãi mãi! Ôi, khoảnh khắc này đây, em chỉ muốn ôm chầm lấy anh biết bao! Vĩnh biệt anh, người bạn quý dấu—vĩnh biệt, vĩnh biệt! Nguyện chúc anh luôn được bình an và hạnh phúc! Cho đến tận cùng, em vẫn sẽ cầu nguyện cho anh. Tim em đang quặn thắt dưới gánh nặng muộn phiền này biết bao!... Ông Bwikov vừa gọi em rồi đấy...—Mãi yêu anh,
B.
T.S.—Lòng em tràn ngập! Tràn ngập những giọt nước mắt chực trào! Nỗi buồn đang bủa vây và xé nát tâm can em. Vĩnh biệt. Lạy Chúa, nỗi đau đớn này mới lớn làm sao! Xin đừng, xin đừng quên cô Barbara tội nghiệp của anh nhé!
BARBARA YÊU DẤU CỦA ANH—NGỌC NGÀ CHÂU BÁU, KHO BÁU VÔ GIÁ CỦA ANH,—Giờ đây em hầu như đã sẵn sàng lên đường, em sắp sửa khởi hành rồi! Phải chi họ dứt được trái tim ra khỏi lồng ngực anh còn hơn là cướp em đi mất! Sao em lại có thể chấp nhận điều đó cơ chứ? Em khóc, vậy mà em vẫn đi! Và chỉ mới khoảnh khắc này đây, anh vừa nhận được từ em bức thư đẫm nước mắt! Chắc chắn là em miễn cưỡng ra đi; chắc chắn là em đang bị ép buộc trái với ý nguyện; chắc chắn là em thương xót cho anh; chắc chắn là—là em YÊU anh!...>
Nhưng rồi giờ đây số phận em sẽ trôi dạt về đâu? Chẳng mấy chốc trái tim em sẽ trở nên lạnh lẽo, u sầu và kiệt quệ. Nỗi buồn sẽ sớm rút cạn sự sống của nó; nỗi buồn sẽ sớm xé nát nó ra làm đôi! Vâng, em sẽ chết ở nơi đất khách quê người, và được chôn cất ở chốn đất lạnh lẽo, ẩm ướt, nơi chẳng có ai thương khóc cho em. Ông Bwikov sẽ chỉ mải săn thỏ mà thôi!...>
Ôi, người yêu dấu của anh, người thương của anh! TẠI SAO em lại đi đến quyết định này cơ chứ? Sao em lại nhẫn tâm bước đi một bước như thế? Em đã làm gì thế này, em đã làm gì, em đã làm gì cơ chứ? Chẳng mấy chốc họ sẽ đưa em đến nấm mồ; chẳng mấy chốc nhan sắc của em sẽ tàn phai, hỡi thiên thần của anh. Ôi, người anh yêu, em mỏng manh tựa chiếc lông hồng. Và suốt thời gian qua anh đã ở đâu chứ? Anh đã nghĩ ngợi những gì thế này? Anh đối xử với em chỉ như một đứa trẻ bướng bỉnh đang nhức đầu. Thật ngốc nghếch làm sao, anh chẳng hề nhìn nhận hay thấu hiểu gì cả. Anh cứ cư xử như thể dẫu đúng hay sai thì chuyện đó cũng chẳng liên quan gì đến mình. Vâng, anh cứ mải chạy theo những thứ phù phiếm!... Ồ, nhưng anh SẼ rời khỏi giường bệnh. Ngày mai anh SẼ đứng dậy khỏe mạnh, bình an và trở lại là chính mình...
Em yêu ơi, anh thà tự lao mình vào gầm xe đang chạy còn hơn là để em ra đi thế này. Bằng quyền gì mà họ lại làm thế chứ?... Anh sẽ đi cùng em; anh sẽ chạy theo cỗ xe của em nếu em không chịu cho anh lên xe—vâng, anh sẽ chạy, chạy cho đến khi nào còn sức lực, cho đến khi hơi thở cạn kiệt thì thôi. Em có biết mình đang đi đâu không? Liệu em có biết không, hay rồi lại phải hỏi anh? Trải ra trước mặt em là những Thảo nguyên, em yêu của anh ạ—chỉ có Thảo nguyên, những vùng thảo nguyên hoang vu, những thảo nguyên trống trải như lòng bàn tay. Ở ĐÓ chỉ sống những mụ già nhẫn tâm, những gã nông dân thô lỗ và những kẻ nát rượu. Ở ĐÓ cây cối đã rụng hết lá. Ở ĐÓ chỉ có mưa phùn và giá lạnh. Tại sao em lại phải đến đó cơ chứ? Đúng là ông Bwikov sẽ có những thú vui riêng ở miền đất ấy—ông ta sẽ được săn thỏ; thế còn bản thân em thì sao? Em có muốn trở thành một mụ điền chủ tầm thường không? Không; hãy nhìn lại chính mình đi, hỡi sứ giả thiên đàng của anh. Liệu em có mảy may phù hợp với một vai diễn như thế không? Làm sao em có thể đảm đương nổi? Anh sẽ viết thư cho ai đây? Anh sẽ gửi những bức thư này cho ai? Anh biết gọi ai là “người yêu dấu”? Anh biết dành cái tên trìu mến ấy cho ai đây? Hơn nữa, anh biết tìm em ở đâu?
Khi em đi rồi, Barbara ạ—anh sẽ chết mất, chắc chắn anh sẽ chết, bởi trái tim anh không thể chịu nổi nỗi thống khổ này. Anh yêu em như yêu ánh sáng của Chúa; anh yêu em như chính con gái ruột thịt của mình; anh đã dành trọn vẹn tình yêu cho em; anh sống chỉ vì em; chỉ vì em ở bên cạnh nên anh mới làm việc, mới chép tay các bản thảo và gửi gắm những suy nghĩ của mình lên trang giấy dưới vỏ bọc của những bức thư tình bạn.
Có lẽ em không hề biết tất cả những điều đó, nhưng sự thật là thế. Vậy mà, người anh yêu dấu, sao em lại nhẫn tâm rời bỏ anh? Không, em KHÔNG ĐƯỢC PHÉP đi—điều đó là không thể, tuyệt đối, hoàn toàn không thể được. Trời sẽ đổ mưa xuống người em, mà em thì yếu ớt, sẽ bị cảm lạnh mất. Nước lũ sẽ chặn đứng cỗ xe của em. Ngay khi vừa vượt qua cổng thành, nó sẽ hỏng, sẽ cố tình hỏng cho mà xem. Ở cái đất St. Petersburg này, thợ đóng xe tồi lắm. Vâng, anh thừa biết cái đám thợ đóng xe ấy. Bọn chúng chỉ là những kẻ làm ăn cẩu thả, làm ra mấy món đồ chơi thì được chứ chẳng có gì bền bỉ cả. Vâng, anh dám thề là chúng chẳng thể làm ra nổi thứ gì bền chắc đâu... Tất cả những gì anh có thể làm là quỳ gối trước ông Bwikov, và kể hết mọi chuyện cho ông ta nghe, kể tất cả. Em cũng hãy kể hết cho ông ấy nghe đi, em yêu, và hãy khuyên nhủ ông ấy. Hãy bảo rằng em PHẢI ở lại đây, không thể đi đâu cả. À, sao lúc trước ông ta không cưới quách cô con gái nhà thương gia ở Moscow kia chứ? Cứ để ông ta đi cưới cô ta ngay bây giờ đi. Cô ta sẽ hợp với ông ta hơn nhiều và vì những lý do mà anh thừa hiểu. Khi đó anh có thể giữ em lại được rồi. Vì ông Bwikov đó thì đối với em là gì chứ? Sao tự dưng ông ta lại trở nên quan trọng với trái tim em đến thế? Phải chăng vì ông ta có thể mua cho em mấy món đồ trang sức rẻ tiền? CHÚNG là cái gì chứ? CHÚNG có tích sự gì cơ chứ? Toàn là đồ đồng nát rác rưởi. Người ta phải trân quý sinh mạng con người hơn là mấy thứ quần áo xiêm y lèo loẹt chứ.
Tuy nhiên, ngay khi nhận được khoản lương tiếp theo, anh dự định sẽ mua cho em một chiếc áo choàng mới. Anh sẽ mua nó ở một cửa hàng quen thuộc. Chỉ là, em phải đợi đến kỳ lĩnh lương tiếp theo của anh nhé, hỡi thiên thần Barbara của anh. Lạy Chúa, lạy Chúa tôi! Nghĩ đến cảnh em đang đi về phía những Thảo nguyên cùng ông Bwikov—rằng em đang ra đi và sẽ chẳng bao giờ trở lại... Không, không, nhưng em PHẢI viết thư cho anh đấy. Em PHẢI viết cho anh một bức thư ngay khi vừa khởi hành, dù đó có là bức thư cuối cùng đi nữa, người yêu dấu của anh. Mà liệu đó có phải là bức thư cuối cùng không nhỉ? Sao mọi chuyện lại diễn ra đột ngột đến thế, không thể vãn hồi đến mức bức thư này lại thành bức thư cuối cùng của em? Không, không; anh sẽ viết, và em cũng phải viết—vâng, NGAY BÂY GIỜ, khi cuối cùng anh cũng bắt đầu cải thiện được văn phong của mình. Văn phong ư? Anh chẳng biết mình đang viết gì nữa. Anh chẳng bao giờ biết mình đang viết gì cả. Anh làm sao có thể biết được, vì anh có bao giờ đọc lại những gì mình đã viết, hay sửa lỗi chính tả đâu. Vào phút giây này đây, anh viết chỉ vì muốn được viết, và để trút gắm càng nhiều càng tốt vào bức thư cuối cùng này...
Ôi, người anh yêu, cưng ơi, bảo bối của anh ơi!...>