MAKAR ALEXIEVITCH THÂN YÊU CỦA EM,—Em đã không viết thư cho anh trong suốt ba ngày qua vì bận quá nhiều nỗi lo âu và hoảng hốt.
Cách đây ba ngày, Bwikov lại đến thăm em. Lúc ấy em ở một mình, bởi Thedora đã đi đâu vắng. Ngay khi em mở cửa, bóng dáng hắn khiến em sợ hãi đến mức chết trân tại chỗ, người tái mét đi. Vẫn với tiếng cười lớn quen thuộc, hắn bước vào, kéo ghế và ngồi xuống. Một lúc lâu sau em mới thu gom lại được tâm trí; em cứ ngồi nguyên ở đó và tiếp tục công việc của mình. Chẳng mấy chốc nụ cười của hắn tắt ngấm, vì vẻ ngoài của em dường như đã gây ấn tượng gì đó cho hắn. Anh thấy đấy, dạo này em gầy đi nhiều, mắt và má húp húp trũng xuống, mặt trắng bệch như tờ giấy; đến mức bất cứ ai từng biết em cách đây một năm chắc chắn sẽ khó lòng nhận ra em lúc này. Sau một hồi săm soi kỹ lưỡng, Bwikov có vẻ lấy lại được tinh thần, hắn nói gì đó và em cũng đáp lại cho phải phép. Rồi hắn lại cười. Cứ thế hắn ngồi liền một tiếng đồng hồ — vừa trò chuyện vừa hỏi em đủ thứ chuyện trên đời. Cuối cùng, ngay trước khi đứng dậy ra đi, hắn cầm lấy tay em và nói (đúng theo nguyên văn lời hắn): "Nói thật với cô, Barbara Alexievitch ạ, người họ hàng đó của cô đồng thời là người quen thân của tôi — ý tôi muốn nói Anna Thedorovna — là một mụ đàn bà rất tồi tệ," (hắn còn đệm thêm một từ chửi rủa nặng nề hơn). "Trước hết mụ ta đã dụ dỗ em họ cô, rồi sau đó tàn phá chính cô. Tôi cũng đã cư xử như một tên khốn, nhưng đời là thế mà." Hắn lại cười. Tiếp đó, sau khi nhận xét rằng tuy không phải bậc tài hùng biện, hắn vẫn luôn coi nghĩa vụ quý tộc buộc mình phải có một lời giải thích rành mạch và thẳng thắn với em, hắn tiếp tục bày tỏ rằng hắn muốn cầu hôn em; rằng hắn coi việc đó là bổn phận để khôi phục danh dự cho em; rằng hắn có thể mang lại cho em sự giàu có; rằng sau khi kết hôn, hắn sẽ đưa em về điền trang của mình ở vùng thảo nguyên, nơi chúng ta sẽ cùng đi săn thỏ rừng; rằng hắn không bao giờ có ý định quay lại St. Petersburg nữa, vì mọi thứ ở đó thật kinh khủng, và hắn còn phải tiếp đón một đứa cháu trai vô tích sự mà hắn đã thề sẽ tước quyền thừa kế để nhường lại cho một người thừa kế hợp pháp; và cuối cùng, chính để có được người thừa kế hợp pháp ấy nên hắn mới đến cầu hôn em. Cuối cùng, hắn nhận xét rằng em có vẻ đang sống trong cảnh ngộ vô cùng túng quẫn (điều đó cũng dễ hiểu thôi, theo lời hắn, nếu nhìn cái chuồng chó mà em đang trú ngụ); rằng em sẽ chết mất nếu cứ ở lại cái hang ổ ấy thêm một tháng nữa; rằng mọi căn hộ ở St. Petersburg đều đáng ghét; và rằng hắn rất sẵn lòng biết ơn nếu em đang thiếu thứ gì.
Lời cầu hôn đường đột đến mức sét đánh ngang tai khiến em chỉ biết bật khóc. Hắn lại hiểu những giọt nước mắt ấy là dấu hiệu của lòng biết ơn, vì hắn bảo rằng hắn vẫn luôn tin tưởng vào sự khôn ngoan, thông minh và nhạy cảm của em, nhưng trước đó hắn còn ngần ngại chưa dám tiến bước cho đến khi tìm hiểu chính xác tình hình dạo này của em ra sao. Tiếp đó, hắn hỏi em vài điều về ANH; nói rằng hắn từng nghe đồn anh là một người có nguyên tắc tốt, và vì không muốn mắc nợ anh điều gì, liệu một khoản tiền năm trăm rúp có thể đền đáp lại tất cả những gì anh đã làm vì em không? Đáp lại, em bảo rằng những gì anh giúp đỡ em là thứ không tiền bạc nào đền đáp nổi; liền đó, hắn kêu lên rằng em đang nói nhảm nhí và vớ vẩn; rằng rõ ràng em vẫn còn đủ trẻ để đọc thơ ca; rằng những cuốn tiểu thuyết kiểu này chính là thứ hủy hoại các cô gái trẻ, rằng sách vở chỉ làm đồi bại đạo đức, và bản thân hắn thì không tài nào chịu đựng nổi chúng. Hắn nói thêm: "Cô phải sống đủ lâu như tôi đi, RỒI cô sẽ thấy đàn ông thực chất là thế nào."
Nói rồi, hắn đề nghị em hãy suy xét thật cẩn thận lời cầu hôn của hắn — bảo rằng hắn không muốn em vội vàng đưa ra một bước ngoặt quan trọng như vậy mà không phòng bị, bởi sự thiếu suy nghĩ và bồng bột thường mang lại cảnh ngụ tàn lụi cho tuổi trẻ thiếu kinh nghiệm, nhưng hắn hy vọng sẽ nhận được câu trả lời đồng ý. Hắn nói: "Bằng không, tôi chẳng còn cách nào khác ngoài việc kết hôn với con gái của một thương gia nào đó ở Moscow, để tôi có thể giữ lời thề tước đoạt quyền thừa kế của thằng cháu mình." — Rồi hắn nhét năm trăm rúp vào tay em — để mua kẹo ngọt cho mình, theo cách nói của hắn — và chốt lại bằng lời rằng ở vùng quê em sẽ béo tròn như một cái bánh rán hay một cục phô mai lăn trong bơ; rằng hiện tại hắn đang vô cùng bận rộn; và rằng dù bận bịu công chuyện suốt cả ngày, hắn đã cố chớp lấy cơ hội này để đến thăm em. Cuối cùng hắn cũng ra đi.
Em ngồi thừ người ra suy ngẫm một hồi lâu. Dù tâm trí vô cùng đau khổ, chẳng mấy chốc em đã đưa ra được quyết định.... Bạn của em ơi, em sẽ kết hôn với người đàn ông này; em không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận lời cầu hôn của ông ta. Nếu có ai đó cứu vớt em khỏi vũng bùn nhơ này, khôi phục lại danh tiếng cho em, ngăn chặn nghèo đói, túng quẫn và bất hạnh rình rập trong tương lai, thì chính là ông ta chứ không ai khác. Em còn mong chờ gì nữa ở tương lai đây? Em còn đòi hỏi gì hơn ở số phận? Thedora khẳng định rằng con người KHÔNG BAO GIỜ được phép đánh mất hạnh phúc của mình; nhưng em xin hỏi CHỊ ẤY, dưới hoàn cảnh như của em thì cái gì mới được gọi là hạnh phúc? Dù thế nào đi nữa, người bạn thân mến ạ, em chẳng thấy con đường nào khác mở ra trước mắt. Em chẳng thấy còn cách nào khác để làm. Em đã làm việc đến mức kiệt quệ sức khỏe. Em không thể tiếp tục làm việc mãi thế này được. Hay em nên bước chân ra ngoài xã hội kia? Không; em đã gầy mòn héo hắt vì đau khổ, chẳng còn làm được tích sự gì nữa. Vốn dĩ đau yếu từ trong máu, em sẽ chỉ gánh nặng thêm cho người khác mà thôi. Tất nhiên cuộc hôn nhân này sẽ chẳng mang lại thiên đường cho em đâu, nhưng bạn em ơi, còn gì sót lại nữa chứ — còn gì sót lại đây? Lựa chọn nào khác được chừa lại cho em?
Trước đó em không xin lời khuyên của anh vì muốn tự mình suy ngẫm cho thấu đáo. Tuy nhiên, quyết định mà anh vừa đọc đây là không thể thay đổi, và em sắp sửa thông báo điều đó cho chính Bwikov, người mà dù sao đi nữa cũng đang giục em phải trả lời thật nhanh, vì (theo lời hắn) công việc của hắn không cho phép chờ đợi hay cho phép hắn ở lại đây lâu hơn nữa, và do đó không được để bất cứ chuyện cỏn con nào ngáng đường. Chỉ có Chúa mới biết liệu em có được hạnh phúc hay không, nhưng số phận của em nằm trong bàn tay chí thánh và khôn lường của Người, và em đã quyết định như vậy. Người ta bảo Bwikov là kẻ tốt bụng. Ít nhất ông ta sẽ tôn trọng em, và có lẽ em sẽ có thể đáp lại sự tôn trọng ấy. Còn mong đợi gì hơn từ một cuộc hôn nhân như thế?
Giờ thì em đã kể hết cho anh nghe rồi, Makar Alexievitch ạ, và em tin chắc anh sẽ thấu hiểu nỗi chán chường của em. Tuy nhiên, đừng cố lôi kéo em ra khỏi ý định này, vì mọi nỗ lực của anh sẽ đều vô ích thôi. Hãy nghĩ xem; hãy ngẫm nghĩ trong tim một lát về tất cả những gì đã đưa em đến bước đường này. Ban đầu nỗi thống khổ của em là cùng cực, nhưng giờ thì em đã bình tâm hơn. Điều gì đang chờ đợi em, em không biết. Chuyện gì phải đến sẽ đến, và cứ để Chúa định đoạt....