THÊN SỨ CỦA ANH, BARBARA ALEXIEVNA,—Anh vội vàng thông báo cho em hay, ôi ánh sáng của đời anh, rằng những niềm hy vọng của anh đang nảy nở trở lại. Nhưng, cô con gái nhỏ của anh—em có thực lòng khi nói rằng anh không được phép đi vay mượn nữa không? Chà, anh không thể sống thiếu chúng được. Mọi chuyện sẽ tồi tệ cho cả hai chúng ta nếu anh làm thế. Em đang đau ốm. Do vậy, anh nói thẳng với em rằng anh PHẢI vay, và anh sẽ còn phải tiếp tục làm thế.
Ngoài ra, anh cũng có thể kể cho em nghe rằng chỗ ngồi của anh ở văn phòng nay nằm cạnh chỗ của một lão Emelia Ivanovitch nào đó. Lão không phải là Emelia mà em biết, mà là một người, cũng giống như anh, mang hàm cố vấn cơ mật, đồng thời cùng với anh là những viên chức lâu năm và lớn tuổi nhất trong ban của chúng tôi. Hơn nữa, lão là một con người tốt bụng, vô tư và không hay nói nhiều, dù bề ngoài và tác phong chẳng khác nào một con gấu thực sự. Cần cù và sở hữu một nét chữ thuần Anh, thư pháp của lão, phải thú nhận thật lòng, thậm chí còn tệ hơn cả chữ của anh nữa. Vâng, lão là một người tốt. Song song đó, chúng tôi chưa từng thân thiết với nhau bao giờ. Chúng tôi chỉ chào hỏi mỗi khi gặp mặt hay lúc ra về, mượn cái dao cọc giấy của nhau nếu cần dùng, và tóm lại là giữ đúng những phép lịch sự xã hội tối thiểu. Chà, hôm nay lão bảo anh rằng, “Makar Alexievitch, sao trông anh có vẻ đăm chiêu thế?” và vì anh thấy lão có ý tốt với mình, anh đã kể hết cho lão nghe—hay đúng hơn là, anh không kể hết MỌI THUYỆN, vì anh chẳng bao giờ nói thế với ai cả (anh không đủ can đảm để làm điều đó); anh chỉ kể một vài chi tiết vụn vặt về hoàn cảnh túng quẫn của mình. “Thế thì anh nên đi vay đi,” lão bảo. “Anh nên xin vay tiền của Peter Petrovitch, người hay cho vay những khoản nhỏ kiểu đó. Chính tôi cũng từng mượn tiền lão ta vài lần, và lão tính lãi suất rất phải chăng.” Chà, Barbara, tim anh đã nhảy dựng lên trong lồng ngực khi nghe những lời ấy. Anh cứ ngẫm nghĩ mãi,—giá như Chúa xui khiến Peter Petrovitch rủ lòng thương làm ân nhân cho anh vay một khoản tiền! Anh tính toán rằng với số tiền đó, anh vừa có thể trả nợ bà chủ nhà, vừa giúp đỡ được em, lại vừa thoát khỏi cái môi trường xung quanh (nơi mà anh khó lòng ngồi xuống bàn ăn mà không bị lũ vô lại ấy đem ra chế giễu). Thỉnh thoảng Ngài Đại thần lại đi ngang qua bàn làm việc của chúng tôi ở văn phòng. Ngài liếc nhìn anh, và chắc chắn phải nhận ra anh ăn mặc tồi tàn thế nào. Mà sự gọn gàng và sạch sẽ lại là hai trong số những tiêu chuẩn hàng đầu của ngài. Dù ngài chẳng nói gì, anh vẫn cảm thấy muốn chết vì xấu hổ mỗi khi ngài đến gần. Thế là, nén giấu lòng tự ái và nhét nỗi rụt rè vào chiếc túi rách rưới, anh tiến lại gần Peter Petrovitch, đứng trước mặt lão ta mà hồn xiêu phách lạc. Dù vậy, anh vẫn nhen nhóm hy vọng, và dẫu cho, hóa ra là thế, lão đang bận rộn trò chuyện với Thedosei Ivanovitch, anh vẫn bước đến từ phía sau và kéo tay áo lão. Lão quay đi chỗ khác, nhưng anh vẫn tuôn ra bài diễn văn về ba mươi rúp, vân vân và vân vân, mà thoạt đầu lão chẳng tài nào hiểu nổi. Ngay cả khi anh đã giải thích rõ ràng hơn cho lão nghe, lão chỉ bật cười vang và chẳng nói gì cả. Anh lại giãi bày thỉnh cầu của mình thêm lần nữa; bấy giờ lão hỏi anh có thể thế chấp tài sản gì, rồi lại cắm cúi vào đống giấy tờ và tiếp tục viết mà chẳng thèm liếc anh lấy một cái thứ hai. Sự hoảng sợ bao trùm lấy anh. “Peter Petrovitch,” anh nói, “tôi không thể đưa ra vật thế chấp nào cả,” nhưng anh nói thêm lời giải thích rằng một khoản lương nào đó rồi sẽ đến hạn trả cho anh, anh sẽ nhượng lại nó cho lão và coi khoản vay ấy là món nợ ưu tiên thanh toán. Đúng lúc đó có ai gọi lão đi, và anh đành phải đứng chờ một lát. Khi quay lại, lão bắt đầu gọt bút chì như thể chưa hề nhận ra sự hiện diện của anh ở đó. Nhưng lần này anh quyết bám trụ đến cùng. “Peter Petrovitch,” anh tiếp lời, “ông không thể giúp được CHÚT GÌ hay sao?” Lão vẫn giữ im lặng, và có vẻ như chẳng hề nghe thấy lời anh. Anh đợi hết hồi này đến hồi khác. Cuối cùng, anh quyết định thực hiện nỗ lực chót và kéo tay áo lão. Lão lầm bầm vài câu, rồi sau khi gọt xong cây bút, lại cắm cúi viết. Chẳng còn cách nào khác ngoài việc anh đành cáo lui. Lão và những người khác đều là những kẻ đáng kính, em yêu ạ—anh không hề nghi ngờ điều đó—nhưng họ đồng thời cũng kiêu ngạo, rất kiêu ngạo. Anh là gì mà với tới họ? Dù vậy, anh vẫn nghĩ mình nên viết thư kể hết mọi chuyện cho em nghe. Trong khi đó, Emelia Ivanovitch cứ liên tục gật đầu và mỉm cười khích lệ anh. Lão là một người tốt, và đã hứa sẽ giới thiệu anh với một người quen sống ở phố Viborskaia, người chuyên cho vay tiền. Emelia quả quyết rằng người quen này chắc chắn sẽ cho anh vay một ít; thế nên ngày mai, người anh yêu, anh sẽ đến gặp vị quý ôg ấy.... Em thật nghĩ thế nào? Thật đáng tiếc nếu không vay được một khoản. Bà chủ nhà đang trực chờ đuổi cổ anh ra đường, và đã từ chối không cho anh ăn cơm chung nữa. Hơn nữa, đôi giày của anh đang rách bươm, đã rớt hết cả khuy—và anh chẳng còn lấy một đôi nào khác! Liệu có ai làm việc trong cơ quan nhà nước lại có thể bề ngoài nhếch nhác hơn thế không? Thật khủng khiếp, Barbara của anh ạ—thật sự quá đỗi khủng khiếp!
MAKAR DIEVUSHKIN.