BẢO BỐI DẤU YÊU CỦA ANH,—Chính EM mới là người mắc lỗi—và đó là một lỗi lầm sẽ đè nặng lên lương tâm em. Thật vậy, lá thư vừa rồi của em đã khiến anh kinh ngạc và bối rối đến mức khi nhìn lại tận đáy lòng mình, anh nhận ra rằng những gì anh đã làm hoàn toàn đúng đắn. Dĩ nhiên lúc này anh không muốn nói đến chuyện trác táng của mình (không, tuyệt đối không!), mà là về chuyện anh yêu em, và chuyện anh yêu em là một điều dại dột—vô cùng dại dột. Em không hiểu mọi chuyện ra sao đâu, tình yêu của anh ạ. Em không biết tại sao anh BẮT BUỘC phải yêu em. Nếu không, em đã chẳng thốt ra những lời như thế. Dù vậy, anh vẫn tin rằng lý trí chứ không phải con tim em đang lên tiếng. Anh chắc chắn rằng trái tim em suy nghĩ khác hẳn.
Chuyện gì đã xảy ra đêm đó giữa anh và mấy viên sĩ quan kia, anh hầu như không biết, hầu như chẳng nhớ gì cả. Em phải hiểu rằng suốt thời gian qua anh đã chìm trong nỗi khốn khổ cùng cực—rằng cả tháng trời nay, nói một cách ví von, anh chỉ đang treo mình trên một sợi tóc. Quả thực, hoàn cảnh của anh vô cùng đáng thương. Dù anh đã cố trốn tránh em, mụ chủ nhà vẫn cứ hò hét và chửi mắng anh suốt ngày. Chuyện đó thì chẳng đáng bận tâm tẹo nào—mụ già khốn kiếp ấy muốn hò hét bao nhiêu tùy thích—nếu như, thứ nhất, không vì sự nhục nhã đó, và thứ hai, mụ không làm sao đó lại biết chuyện giữa đôi ta, rồi cứ ra rả ra oang oang khắp nhà khiến anh điếc cả tai, đành phải lấy tay bịt tai lại. Tuy nhiên, vấn đề là những người khác lại không bịt tai, mà trái lại, họ còn vểnh tai lên nghe ngóng. Thật sự anh chẳng biết phải làm sao nữa.
Thật tình cái đám khốn nạn này đã đẩy anh vào đường cùng. Mọi chuyện bắt đầu từ khi anh nghe được một lời đồn kỳ lạ từ Thedora—rằng có một kẻ cầu hôn không ra gì đã đến tìm em, và thóa mạ em bằng một lời đề nghị bất lương. Anh biết rằng ả ta đã xúc phạm em sâu sắc qua chính cảm xúc của anh, bởi anh cũng cảm thấy bị xúc phạm không kém. Ngay lúc đó, thiên thần của anh ạ, anh hoàn toàn suy sụp, mất hết tự chủ và lao đầu vào ngõ cụt. Chìm đắp trong cơn giận dữ khôn tả, anh định bụng sẽ đến tìm ngay tên ác nhân sàm sỡ này—dù chẳng biết tiếp theo phải làm gì, vì anh sợ làm em phang phứa. Ôi, đó là một đêm sầu thảm làm sao, một khoảng thời gian ảm đạm với mưa phùn và tuyết giá! Tiếp đó, anh trên đường trở về nhà nhưng không sao đứng vững nổi trên đôi chân của mình. Rồi Emelia Ilyitch tình cờ đi ngang qua. Ông ta cũng là một viên tchinovnik—hoặc đúng hơn là từng là tchinovnik, vì ông ta đã bị sa thải khỏi bộ phận công chức từ lâu rồi. Lúc ấy ông ta làm gì ở đó thì anh không rõ; anh chỉ biết là anh đã đi theo ông ta.... Chắc là em chẳng lấy gì làm vui thú khi đọc về những bất hạnh của người bạn mình—về những nỗi buồn, và những cám dỗ mà anh đã trải qua đâu nhỉ?... Vào buổi tối ngày thứ ba, Emelia giục anh hãy đến gặp viên sĩ quan mà anh đã nhắc tới, người mà địa chỉ anh đã dò la được từ tay dvornik của chúng ta. Nói chính xác hơn, anh đã chú ý đến hắn ta trong một dịp trước đó, khi hắn đến đây chơi bài, và anh đã đi theo hắn về nhà. Dĩ nhiên giờ thì anh thấy mình đã sai, nhưng anh như phát điên lên khi nghe bọn họ kể cho hắn nghe những câu chuyện về anh. Chính xác điều gì đã xảy ra tiếp theo thì anh không nhớ nổi. Anh chỉ nhớ rằng ngoài hắn ra còn có mấy sĩ quan khác nữa có mặt ở đó. Hoặc giả lúc đó anh nhìn mọi thứ thành hai—chỉ Chúa mới biết được. Thêm nữa, anh không nhớ rõ mình đã nói những gì. Anh chỉ nhớ rằng trong cơn thịnh nộ, anh đã nói rất nhiều. Rồi họ đuổi anh ra khỏi phòng, và ném anh xuống cầu thang—ý anh là đẩy anh ngã lăn lóc xuống đó. Em thừa biết anh đã lết về nhà bằng cách nào rồi đấy. Chỉ có vậy thôi. Dĩ nhiên, sau đó anh đã tự trách mình, và niềm kiêu hãnh của anh đã sụp đổ; nhưng ngoài em ra thì chẳng có người ngoài nào hay biết chuyện này, và dù sao thì nó cũng chẳng quan trọng. Phải chăng sự việc đúng như những gì em tưởng tượng, hở Barbara? Có một điều anh biết chắc chắn, đó là năm ngoái, một người ở trọ nhà chúng ta là Aksenti Osipovitch đã có hành vi sàm sỡ tương tự với Peter Petrovitch, thế mà hắn vẫn giữ kín chuyện đó, giấu tiệt đi một cách tuyệt đối. Hắn gọi Peter vào phòng (anh tình cờ nhìn qua khe nứt trên bức tường ngăn) và giải quyết phải quấy với hắn theo đúng cung cách của một quý ông—không có ai ngoài anh chứng kiến cảnh đó; trong khi ở trường hợp của anh, chẳng có sự giải quyết phải quấy nào cả. Sau vụ đó, chẳng có chuyện gì xảy ra giữa Aksenti Osipovitch và Peter Petrovitch nữa, đơn giản vì tên sau tha thiết muốn tiến thân nên đành ngậm bồ hòn làm ngọt. Kết quả là giờ đây cứ gặp nhau là họ lại cúi đầu chào và bắt tay nhau.... Anh không chối cãi việc mình đã lầm đường lạc lối nghiêm trọng nhất—anh chưa bao giờ dám chối điều đó, hay việc anh đã sụt giảm trầm trọng trong mắt chính mình; nhưng anh nghĩ dường như anh đã mang số phận định đoạt từ khi lọt lòng—và không ai có thể trốn chạy khỏi định mệnh, người yêu dấu của anh ạ. Do đó, đây là lời giải thích chi tiết về những bất hạnh và đau khổ của anh, được viết ra để em đọc bất cứ khi nào em thấy tiện. Sức khỏe của anh kém lắm rồi, em yêu ạ, và anh đã mất hết mọi niềm vui sống, nhưng anh gửi em lá thư này như một minh chứng cho tình yêu, sự tận tụy và lòng kính trọng của anh. Ôi nữ thần lòng anh.—Tôi tớ hèn mọn của em,
MAKAR DIEVUSHKIN.