Trong làn gió xuân mơn man, Tôn Sách cử hành lễ Thái Lao tế bái Trương Hành.

Thái Diễm soạn tế văn, viết son khắc bia. Hàng trăm danh lưu hiền đạt tại Nam Dương đến dự, sau khi lắng nghe bài văn và chiêm ngưỡng thư pháp của nàng đều vô cùng tán thưởng. Ai cũng biết Thái Ung là bậc đại danh sĩ, văn chương thư pháp đứng đầu thiên hạ, không ngờ con gái ông lại có học vấn uyên bác đến vậy, quả thực khiến người ta mở mang tầm mắt.

Thừa thắng xông lên, Tôn Sách tuyên bố quận học sẽ mời Thái Diễm lên giảng đường mở lớp, đặc biệt thiết lập lớp ấu trĩ dành cho trẻ từ bảy đến mười tuổi, thời hạn học một năm. Quận học sẽ miễn phí cung cấp bút, mực, giấy, nghiên cùng các loại văn phòng phẩm, đồng thời chu cấp một bữa trưa miễn phí. Làm vậy không phải để phô trương giàu có, mà là để tạo điều kiện cho những đứa trẻ không có khả năng đi học. Trẻ dưới mười tuổi chưa phải là lao động chính, lại được ăn một bữa cơm miễn phí, dù là gia đình bần cùng đến mấy cũng sẽ không từ chối.

Bất kể là ai, dù có thâm thù đại hận với Tôn Sách đến đâu, cũng buộc phải thừa nhận đây là một chính sách tốt. Còn việc có thể duy trì được bao lâu, thì tùy theo cách nhìn của mỗi người mà thôi. Ít nhất vào lúc này, người ta không thể khăng khăng khẳng định Tôn Sách chỉ đang giả nhân giả nghĩa để thu mua nhân tâm.

Mượn cơ hội này, Tôn Sách đề xuất ý tưởng sơ bộ về việc thu thuế thương mại. Nam Dương là nơi giao thương sầm uất, thương nhân ngoại tỉnh rất nhiều, nguồn thu từ thuế thương mại sẽ rất khả quan. Thế nhưng người phản đối lại cực kỳ ít, bởi vì dù người bản địa cũng kinh doanh, nhưng lực lượng thương nhân chủ yếu vẫn là người ngoại tỉnh. Việc thu thuế thương mại có thể gián tiếp giảm bớt gánh nặng cho người dân bản địa Nam Dương. Hơn nữa Tôn Sách đã nói, nếu thu thuế thương mại đạt được mục tiêu kỳ vọng, hắn sẽ dần dần bãi bỏ thuế nhân khẩu.

Thuế nhân khẩu chính là thuế thân, thu theo đầu người, từ bảy đến mười bốn tuổi, bất kể nam nữ, mỗi năm nộp hai mươi tiền. Tính tại Nam Dương, thuế nhân khẩu mỗi năm vào khoảng năm sáu triệu tiền. Loại thuế này đối với gia đình có tài sản thì chẳng đáng là bao, dù là nhà nghìn miệng, có cả trăm trẻ nhỏ, mỗi năm cũng chỉ tốn vài nghìn tiền. Nhưng đối với những gia đình nghèo khó, vài chục tiền mỗi năm đó cũng là một gánh nặng không nhỏ.

Tóm lại, chính sách của Tôn Sách tuy là chính sách tốt, nhưng đối với thế gia hào cường thì ý nghĩa biểu tượng lớn hơn lợi ích thực tế, người được hưởng lợi vẫn là tầng lớp bách tính thường dân.

Thế nhưng, kế hoạch thu mua mà Tôn Sách nhắc đến ngay sau đó lại nhắm trực tiếp vào giới thế gia hào cường.

Nam Dương là một quận, bao gồm cả huyện Uyển, tổng cộng có ba mươi bảy huyện. Từ Thái thú cho đến các thuộc lại bình thường đã có hai ba nghìn người, nếu tính thêm cả đình trưởng, dịch tốt cùng những tiểu lại không nằm trong biên chế, tổng số lên tới gần hai vạn người. Lượng vật tư cần thiết hàng năm là một con số không hề nhỏ. Chẳng hạn như loại giấy mà Tôn Sách đề cập chính là một ngành kinh doanh rất tiềm năng. Thu mua một lần lượng dùng cho hai năm, lại còn trả trước một phần vốn, chẳng khác nào Tôn Sách giúp họ xây dựng xưởng sản xuất, lại còn bao tiêu một phần sản phẩm. Chuyện tốt như vậy ai mà không muốn làm?

Nam Dương là quận lớn, dân số gần hai triệu rưỡi, cộng thêm dân lưu động, tổng số vượt quá ba triệu người, tương lai còn có thể tăng thêm nữa. Nhu cầu ăn, mặc, sử dụng của ba triệu người chính là những món hời lớn. Lấy muối làm ví dụ, định mức mỗi người là ba thăng một tháng, tổng lượng muối tiêu thụ một năm vượt quá một triệu thạch, giá trị lên đến hai trăm triệu tiền, lợi nhuận bốn mươi triệu. Cho dù chia đều cho mười nhà phân phối, mỗi người cũng có thu nhập ròng bốn triệu tiền mỗi năm.

Chỉ riêng hạng mục này thôi đã khiến rất nhiều người đứng ngồi không yên. Những kẻ vốn đang ôm thái độ chờ xem hắn hoành hành được đến bao giờ cũng không thể kìm lòng, bắt đầu quan sát động tĩnh của những người khác, vừa ngại không muốn ra mặt trước, lại vừa sợ bị kẻ khác giành mất tiên cơ.

Sau khi Tôn Sách công bố từng hạng mục trong kế hoạch thu mua, tiếng bàn tán xôn xao ngày một lớn, dần dần đến cả giọng Tôn Sách cũng không nghe thấy nữa. Tôn Sách dứt khoát tuyên bố, lát nữa Thái thú phủ sẽ có phương án chi tiết, người nào có hứng thú có thể đến tìm Diêm Thái thú để thương thảo.

Tôn Sách vừa dứt lời, "Ầm" một tiếng, Diêm Tượng đã bị đám đông bao vây. Tôn Sách phản ứng chậm một nhịp, suýt chút nữa bị người ta xô ngã. Trong tình thế cấp bách, hắn tay trái kẹp lấy Hoàng Nguyệt Anh, tay phải kẹp lấy Phùng Uyển, tung người phóng ra ngoài. Phía bên kia, Chu Du cũng nhanh tay lẹ mắt, đem Thái Diễm che chở ra phía sau. Nhìn đám đông đầu người nhung nhúc, mấy người nhìn nhau ngơ ngác.

"Diêm Phủ quân sẽ không sao chứ?" Phùng Uyển vừa hoảng hốt giãy khỏi cánh tay Tôn Sách, vừa lảng tránh sang chuyện khác để che giấu sự bối rối của mình.

Tôn Sách vẫn còn chưa hết bàng hoàng: "Tuyệt đối không được xảy ra chuyện gì. Nếu bị giẫm chết thì cũng giống như bị tiền đè chết vậy, nghe chẳng hay ho chút nào."

Mọi người nhìn nhau bật cười, bầu không khí cũng trở nên nhẹ nhõm hơn. Thái Diễm khẽ thở dài: "Phu tử từng cảm thán rằng, kẻ hiếu sắc thì nhiều, người hiếu đức thì ít. Theo ta thấy, kẻ hiếu tài còn nhiều hơn cả kẻ hiếu sắc. Tham lam, mới chính là kẻ thù lớn nhất của đức hạnh."

"Thái phu nhân cũng không cần cảm khái. Của cải như nước, nước có thể chở thuyền nhưng cũng có thể lật thuyền. Của cải có thể dưỡng sinh, cũng có thể hại mệnh, mấu chốt nằm ở chỗ người dùng thế nào. Trị tài cũng như trị thủy, nên khơi thông chứ không nên ngăn chặn. Dân giàu thì nước mới mạnh, có gì là không tốt chứ?"

"Nước mạnh dân giàu?" Thái Diễm trầm ngâm giây lát. "Câu nói này của Tướng quân biến hóa từ sách 'Diêm Thiết Luận' thì phải? Nhưng nguyên văn là 'nước giàu dân mạnh', Tướng quân thay đổi như vậy, có thâm ý gì chăng?"

Tôn Sách khá bất ngờ. Hắn chỉ buột miệng nói ra, không ngờ lại có xuất xứ và sự khác biệt tinh tế như vậy. Hắn suy nghĩ một chút rồi nghiêm sắc mặt đáp: "Ta cho rằng 'nước mạnh dân giàu' vẫn tốt hơn. Nước phải mạnh, có mạnh mới chống được ngoại xâm, bảo vệ dân lành. Dân phải giàu, dân giàu mới có thể an cư lạc nghiệp. Quản Tử chẳng đã nói rồi sao: 'Thương lẫm thực nhi tri lễ' (kho lẫm đầy mới biết lễ tiết), cơm no áo ấm mới có thể nhã nhặn, cái bụng đói thì làm sao bàn chuyện cầm kỳ thi họa được."

Mặt Thái Diễm hơi đỏ lên: "Vậy còn Nhan Hồi thì sao? Chu tướng quân khi nhắc đến Tướng quân, luôn coi ngài như nhân vật tầm cỡ Nhan Hồi, hết lời tán thưởng đấy."

Tôn Sách liếc nhìn Thái Diễm, trong lòng hơi chột dạ: "Phu nhân đang khảo sát ta sao?"

"Không dám, chỉ là nhất thời ngẫu hứng nên thuận miệng nói ra thôi." Thái Diễm mỉm cười hành lễ, nhưng vẫn không buông tha, xem ra không có ý định dừng lại.

Tôn Sách suy nghĩ rất nghiêm túc một hồi: "Ta hiểu thế này, cũng không biết có đúng không, mong phu nhân chỉ giáo. 'Quân tử cố cùng' nghĩa là người quân tử không nên vì nghèo mà làm mất khí tiết, không vì nghèo mà làm tay sai cho kẻ ác, chứ không phải là cam chịu nghèo đói. Bất kỳ ai, dù một chữ bẻ đôi không biết, chưa từng nghe qua đạo lý thánh nhân, cũng đều có trách nhiệm dùng sức lao động của mình để đổi lấy cơm no áo ấm, có nghĩa vụ chăm lo cho cha mẹ vợ con được cuộc sống tốt đẹp hơn."

"Nếu không làm được thì sao? Chẳng lẽ cứ thế mà đi làm điều ác?"

Tôn Sách lắc đầu: "Nếu một người đã cần cù lao động mà vẫn không thể đảm bảo cơm no áo ấm, thì đó không phải lỗi của hắn, mà là người cầm quyền đã thất trách, nên thay người xứng đáng hơn lên cầm quyền."

"Theo lời Tướng quân, nếu cha mẹ không thể đảm bảo con cái cơm no áo ấm, chẳng phải cũng là thất trách, hay là còn muốn đổi cả cha mẹ?"

Tôn Sách bật cười: "Hóa ra phu nhân vòng vo một hồi lâu như vậy là để chờ ta ở đây. Đây là nàng đang báo thù việc ta quấy rầy nhã hứng của mọi người hôm qua sao?"

Thái Diễm lại khom người hành lễ, mỉm cười đáp: "Không dám."

"Cha mẹ không thể đổi, nhưng người cầm quyền thì có thể thay. Tần Thủy Hoàng chết rồi, thiên hạ vẫn là thiên hạ." Tôn Sách nhấn mạnh từng chữ: "Thực không dám giấu, ta cảm thấy học vấn Nho gia cùng lắm chỉ có thể tu thân tề gia, chứ không thể trị quốc bình thiên hạ. Đại Hán lâm vào cảnh ngộ như ngày hôm nay, Nho gia khó mà chối bỏ trách nhiệm."

Thái Diễm lập tức biến sắc, Hoàng Nguyệt Anh và Phùng Uyển lại ánh mắt rực sáng, nhìn đến thất thần. Chu Du cũng vô cùng lúng túng, định nói đỡ một câu thì Tôn Sách giơ tay lên, ra hiệu cho Chu Du đừng vội.

"Thái phu nhân, nàng có biết tại sao ta mời nàng mở lớp giảng dạy tại quận học, mà không phải là lệnh tôn không?"

"Xin được chỉ giáo."

"Bởi vì nàng còn trẻ, không giống lệnh tôn đã đắm chìm trong Nho học cả đời, thói quen khó bỏ." Tôn Sách xoay người nhìn lướt qua khuôn mặt Bàng Thống, Phùng Uyển và những người khác, rồi dừng lại trên khuôn mặt Thái Diễm, ánh mắt ngưng trọng và đầy nghiêm nghị. "Kể từ thời Đổng Trọng Thư, những tệ nạn của Nho gia đã ăn sâu bám rễ, nếu không tự mình cải cách thì e rằng địa vị độc tôn khó lòng giữ vững. Thái phu nhân, ta hy vọng nàng không chỉ trở thành một 'nữ bác sĩ' có thể sánh ngang với nam tử, mà càng hy vọng nàng có thể bỏ đi chữ 'nữ' phía trước, trở thành một bậc đại bác sĩ chân chính, trừ cũ đổi mới, chấn hưng Nho gia."