Tinguian
Aponitolau và Aponibolinayen sinh được một người con trai đặt tên là Dumalawi. Khi cậu con trai đã khôn lớn thành một chàng thanh niên, người cha bỗng có ngày vô cùng tức giận với cậu và tìm đủ mọi mưu kế để hại chết con. Sáng hôm sau, ông bảo Dumalawi:
“Con hãy mài dao đi, rồi chúng ta cùng vào rừng chặt vài cây tre.”
Thế là Dumalawi mài dao rồi cùng cha đi đến nơi có khóm tre mọc. Họ chặt rất nhiều cây và vót nhọn đầu như những chiếc giáo.
Dumalawi lấy làm lạ không hiểu vì sao họ lại làm thế, nhưng khi vừa làm xong, Aponitolau liền bảo:
“Nào, con trai, hãy phóng những cây tre này vào ta xem ai dũng cảm hơn.”
“Không thưa cha,” Dumalawi đáp. “Cha hãy phóng trước đi, nếu cha muốn giết con.”
Aponitolau bèn lần lượt phóng từng cây tre về phía con trai, nhưng ông chẳng thể ném trúng. Đến lượt chàng trai ném, nhưng cậu nói:
“Không, con không thể. Cha là cha của con, và con không muốn giết cha.”
Thế là họ đi về nhà. Nhưng Dumalawi vô cùng đau buồn, bởi giờ đây cậu đã biết cha mình muốn hãm hại cậu. Khi mẹ gọi vào ăn tối, cậu chẳng tài nào nuốt nổi.
Nhà sàn cao có thang leo lên
Những hàng dừa vươn cao ngợp bóng các mái nhà
Dù lần đầu không thành công, Aponitolau vẫn không từ bỏ ý định tống khứ đứa con trai. Hôm sau, ông bảo:
“Nào Dumalawi, chúng ta hãy ra ngôi nhà nhỏ trên cánh đồng để sửa sang lại, cho nó có chỗ trú ẩn khi mùa mưa tới.”
Cha con cùng nhau ra đồng. Khi đến ngôi nhà nhỏ, Aponitolau chỉ xuống một góc đất và bảo:
“Con hãy đào ở đó, sẽ tìm thấy một vò rượu basi mà cha đã chôn từ hồi còn bé. Bây giờ uống chắc sẽ ngon lắm đấy.”
Dumalawi đào vò rượu lên và họ nếm thử. Rượu ngon đến nỗi hai cha con uống liền ba gáo dừa đầy, và Dumalawi đã ngà ngà say. Trong lúc con trai đang nằm ngủ say dưới đất, Aponitolau nghĩ đây là thời cơ tốt để trừ khử con bèn dùng phép thuật tạo ra một trận cuồng phong cuốn phăng Dumalawi đang ngủ đi tận phương xa. Còn người cha lủi thủi một mình đi về nhà.
Một góc làng Tinguian
Một khu định cư chốn núi non
Lúc Dumalawi tỉnh dậy, cậu thấy mình đang ở giữa một cánh đồng rộng lớn đến mức nhìn về hướng nào cũng không thấy điểm tận cùng. Nơi đó chẳng có lấy một bóng cây hay ngôi nhà nào, cũng chẳng có sinh vật sống ngoài cậu. Và cậu cảm thấy cô đơn vô cùng.
Một lát sau, cậu dùng phép thuật khiến rất nhiều cây trầu không mọc lên trên cánh đồng. Khi chúng đơm quả, những trái trầu đều được phủ một lớp vàng óng.
“Thật tuyệt,” Dumalawi lẩm bẩm, “ta sẽ rắc những quả trầu này để chúng biến thành con người, thành chòm xóm láng giềng của ta.”
Thế là vào giữa đêm, cậu cắt những quả trầu bọc vàng thành nhiều mảnh nhỏ rồi tung đi khắp mọi hướng. Sáng sớm hôm sau, khi thức giấc, cậu nghe thấy tiếng người nói chuyện râm ran quanh nhà và tiếng gà gáy vang vọng. Dumalawi biết rằng mình đã có bầu có bạn. Cậu bước ra ngoài, đi dạo quanh những nơi mọi người đang sưởi ấm bên đống lửa ở sân nhà họ và ghé thăm từng người một.
Ở một khoảnh sân nọ có một thiếu nữ xinh đẹp tên là Dapilisan. Sau khi trò chuyện với nàng cùng cha mẹ nàng, Dumalawi đi tiếp sang những sân khác, nhưng hình bóng nàng vẫn vương vấn mãi trong tâm trí chàng. Vừa thăm hỏi xong xuôi mọi người, chàng liền quay lại nhà Dapilisan để ngỏ ý xin phép cha mẹ nàng cho cưới nàng làm vợ. Ban đầu họ ngần ngại vì sợ cha mẹ Dumalawi không ưng thuận; nhưng sau khi chàng giải thích rằng cha mẹ ở nhà vốn chẳng hề mòng ngóng gì mình, họ đã đồng ý và Dapilisan trở thành cô dâu của chàng.
Chẳng bao lâu sau lễ cưới, họ quyết định tổ chức một nghi lễ cúng thần linh. Dapilisan bèn cho người đi tìm những quả trầu bọc vàng đem đến, và khi chúng được mang tới trước mặt, nàng liền bảo:
“Hỡi những quả trầu bọc vàng kia, hãy đến đây tự xức dầu rồi đi mời hết thảy mọi người trên trần gian tới dự lễ của chúng ta.”
Thế là đám trầu tự xức dầu rồi tỏa đi mời khách ở khắp các chốn thị tứ khác nhau.
Lúc bấy giờ, Aponibolinayen – thân mẫu của Dumalawi – đang thui thủi ngồi một mình trong nhà, lòng vẫn khôn nguôi thương nhớ đứa con trai đã mất, thì bỗng nhiên bà nảy thèm trầu.
“Mình bị làm sao thế này?” bà tự lẩm bẩm; “sao tự dưng lại thèm nhai trầu nhỉ? Ta đã định chẳng ăn uống gì trong suốt quãng thời gian Dumalawi vắng nhà cơ mà.”
Nói rồi, bà với lấy chiếc giỏ treo trên vách, nhìn thấy trong giỏ có một quả trầu bọc vàng. Khi bà vừaanht toan đưa dao cắt, quả trầu bèn cất tiếng:
“Xin đừng cắt tôi, vì tôi đến để mời bà dự buổi lễ do Dumalawi và vợ cậu ấy tổ chức.”
Aponibolinayen vô cùng sung sướng, bởi bà biết giờ đây con trai mình vẫn còn sống. Bà giục tất cả mọi người gội đầu, chuẩn bị lên đường tham dự nghi lễ. Thế là họ giặt giũ quần áo, gội đầu rồi khởi hành đến tư gia của Dumalawi; còn Aponitolau – người cha của chàng trai – cũng lủi thủi đi theo sau, nhưng trông ông ngây dại như kẻ mất hồn. Khi đoàn người đến con sông gần bản, Dumalawi sai những con cá sấu đưa họ qua sông, thế nhưng vừa trèo lên lưng cá sấu thì Aponitolau bị nó lật nhào hất văng trở lại bờ sông. Mọi người khác đều được chở qua an toàn, riêng Aponitolau bị bỏ lại một mình trên bờ, cứ la lối om sòm như kẻ điên cho đến khi Dumalawi phải phái một con cá sấu khác ra chở ông sang.
Bấy giờ Dumalawi cho dọn đồ ăn ra thết đãi, còn Dapilisan điềm đạm mời rượu basi đựng trong một chiếc vò nhỏ hình thù giống hệt chiếc nắm đấm. Kỳ lạ thay, dẫu mỗi vị khách đều cạn một chén rượu ngọt lịm ấy, chiếc vò nhỏ vẫn còn vơi đầy một phần ba. Khi mọi người đã ăn uống no say, Aponibolinayen cất lời. Bà bày tỏ niềm hoan hỉ khi nhận Dapilisan làm con dâu, rồi tuyên bố:
“Bây giờ chúng ta sẽ tiến hành nộp sính lễ theo đúng tục lệ quê nhà. Chúng ta sẽ chất đầy chín gian nhà cúng thần bằng đủ các loại vò độc đáo.”
Nói rồi bà gọi lớn: “Hỡi các vị thần linh trú ngụ ở các chguồn suối khác nhau, hãy mang những chiếc vò mà Dumalawi phải nộp làm sính lễ cưới Dapilisan đến đây!”
Các vị thần tuân lệnh làm theo, và khi họ mang vò tới chất đầy chín gian nhà cúng thần, Aponibolinayen bảo với cha mẹ của Dapilisan rằng:
“Tôi nghĩ giờ đây chúng tôi đã trả xong sính lễ cho con gái ông bà rồi đấy.”
Nhưng Dalonagan – mẹ của Dapilisan – vẫn chưa bằng lòng, bà lắc đầu nói:
“Không, vẫn còn phải sính lễ khác nữa cơ.”
“Được thôi,” Aponibolinayen đáp lời. “Xin cứ nói rõ là gì, chúng tôi xin nộp đủ.”
Lúc bấy giờ Dalonagan gọi một con nhện nuôi trong nhà ra và dặn:
“Hỡi nhện lớn, ngươi hãy đi khắp bản, vừa đi vừa nhả ra một sợi chỉ để Aponibolinayen xâu những hạt cườm vàng vào đó.” Thế là con nhện giăng tơ nhả chỉ, và Aponibolinayen lại cất tiếng gọi các vị thần suối mang những hạt cườm bằng vàng tới để bà xâu vào sợi chỉ. Đoạn, Dalonagan bèn treo mình lên sợi chỉ ấy, và khi thấy sợi chỉ không hề đứt, bà đành phải tuyên bố món nợ sính lễ đã được trả sạch ngời.
Sau đó, mọi người cùng nhau yến tiệc linh đình và ca hát vui vẻ. Đến khi tàn tiệc để trở về nhà, Dumalawi kiên quyết không đi cùng cha mẹ mà ở lại với người vợ hiền tại miền đất do chính tay cậu tạo lập nên.
