Trước khi người Tây Ban Nha chiếm đóng đảo Mindanao, tại thung lũng sông Rio Grande có một người đàn ông vô cùng cường tráng tên là Bantugan, cha anh là anh em với thần động đất và thần sấm sét.

Bấy giờ, vị Quốc vương trên đảo có một cô con gái xinh đẹp mà Bantugan muốn kết duyên. Nhưng quê hương của nhà vua ở rất xa, và bất kỳ ai nhận trọng trách thay mặt Bantugan đến dạm hỏi cũng phải trải qua một cuộc hành trình dài đầy gian lao nguy hiểm. Các trưởng lão cùng nhau bàn bạc xem nên cử ai đi, và cuối cùng họ quyết định chính Balatama — con trai ruột của Bantugan — là người thích hợp nhất. Balatama hãy còn trẻ nhưng rất khỏe mạnh và dũng cảm; khi được trao cho những thứ vũ khí của cha để mang theo trên chặng đường dài, lòng cậu tràn ngập niềm kiêu hãnh. Dù vậy, trên đường đi, lòng dũng cảm của cậu đã phải thử thách không ít lần, và chỉ có hình ảnh người cha anh hùng mới tiếp cho cậu sức mạnh để tiếp bước.

Có lần cậu đi đến một hàng rào bằng gỗ bao quanh một khối đá có hình dáng con người. Vì nó nằm ngay giữa lối đi, cậu liền rút dao chiến đấu để phá hủy hàng rào ấy. Ngay lập tức, bầu trời tối sầm lại như mực và những hòn đá to bằng cả ngôi nhà từ trên trời trút xuống. Cảnh tượng này khiến Balatama bật khóc, nhưng cậu đã kịp dùng khiên của cha để che chắn và cất tiếng cầu khẩn, gọi những cơn gió từ quê nhà thổi đến cho đến khi chúng tan mây tạnh, trả lại bầu trời quang đãng.

Ngay sau đó, Balatama chạm trán một con rắn lớn trên đường. Nó hỏi về mục đích chuyến đi của cậu. Khi nghe cậu đáp lời, con rắn liền nói:

“Ngươi không thể đi tiếp được đâu, vì ta là kẻ canh gác con đường này và không ai được phép qua lại.”

Con vật lao tới định chộp lấy cậu, nhưng chỉ với một nhát dao chiến đấu, cậu thiếu niên đã chém nó làm đôi, một nửa ném xuống biển còn nửa kia ném lên núi non.

Sau nhiều ngày liền, chàng trai mệt mỏi đặt chân đến một mỏm đá cao bên vệ đường, đang lấp lánh dưới ánh mặt trời. Từ đỉnh cao ấy, cậu có thể nhìn xuống kinh thành mà mình đang hướng tới. Đó là một nơi tráng lệ với mười hải cảng. Nổi bật giữa những ngôi nhà khác là một dinh thự bằng thủy tinh và một tòa nhà bằng vàng ròng. Được khích lệ bởi cảnh tượng ấy, cậu tiếp tục bước đi; dù thoạt nhìn có vẻ rất gần, nhưng phải mất một khoảng thời gian khá lâu cậu mới đặt chân được đến cổng thành.

Chẳng bao lâu sau khi đến nơi, Balatama đã bày tỏ rõ mục đích chuyến đi với nhà vua. Vị quân vương ấy liền quay sang các cận thần và phán:

“Các ái khanh, hãy quyết định xem trẫm có nên gả con gái mình cho Bantugan hay không.”

Các cận thần chậm rãi lắc đầu và bắt đầu đưa ra những điều kiện làm khó dễ.

Một kẻ lên tiếng: “Thần không hiểu Bantugan có thể cưới con gái Quốc vương bằng cách nào, bởi sính lễ đầu tiên phải là một bức tượng nam hay nữ đúc bằng vàng ròng.”

“Được thôi,” con trai của Bantugan đáp, “ta đến đây để biết các ngươi muốn gì và để trả lời xem những thứ đó có đáp ứng được hay không.”

Rồi một người thứ hai cất lời: “Ngươi phải dâng một khoảnh sân lớn lát sàn bằng vàng, dày tới ba thước.”

“Tất cả những thứ đó đều có thể đáp ứng,” cậu thiếu niên đáp.

Và em gái của công chúa tiếp lời: “Sính lễ phải nhiều bằng số ngọn cỏ trong thành phố của chúng ta.”

“Xin cứ theo ý các người,” Balatama nói.

“Ngươi phải dâng một cây cầu bằng đá để băng qua con sông lớn,” một người yêu cầu.

Và một người khác nói: “Ngươi phải dâng một con thuyền bằng đá, và phải biến tất cả dừa cùng lá cây trong khu vườn của Quốc vương thành vàng rồng.”

“Tất cả những điều đó đều làm được,” Balatama khẳng định. “Các chú của ta sẽ lo liệu tất cả ngoại trừ bức tượng vàng, và món đó ta sẽ tự tay chuẩn bị. Nhưng trước hết ta phải trở về thị trấn của cha để lấy nó.”

Nghe vậy, họ vô cùng tức giận, lớn tiếng cáo buộc cậu đang giễu cợt họ và đe dọa rằng nếu cậu không mang bức tượng ra ngay lập tức, họ sẽ giết chết cậu.

“Nếu ta mang bức tượng ra lúc này,” cậu nói, “thì những cơn bão khủng khiếp, mưa giông và bóng tối sẽ kéo đến.”

Nhưng họ chỉ cười nhạo cậu và khăng khăng đòi xem cho bằng được bức tượng. Vì thế, cậu thò tay vào mũ chiến và kéo nó ra.

Ngay lập tức, mặt đất bắt đầu rung chuyển. Một cơn bão lớn nổi lên, những hòn đá to như ngôi nhà trút xuống cho đến khi nhà vua phải cất tiếng gọi Balatama cất bức tượng đi nếu không muốn tất cả thiệt mạng.

“Các người đã không tin lời ta nói,” cậu thiếu niên đáp; “và bây giờ ta sẽ để mặc cơn bão tiếp tục hoành hành.”

Nhưng nhà vua nài nỉ cậu và hứa rằng Bantugan có thể cưới con gái ngài mà không cần bất kỳ sính lễ nào khác ngoài bức tượng vàng. Balatama bèn đặt bức tượng trở lại vào mũ chiến của mình, và không khí trở lại tĩnh lặng trong niềm thở phào nhẹ nhõm của nhà vua cùng các cận thần. Sau đó, Balatama chuẩn bị lên đường trở về, hứa hẹn rằng Bantugan sẽ đến vào ba tháng sau để tổ chức hôn lễ.

Mọi chuyện trên đường về nhà đều suôn sẻ với chàng trai cho đến khi cậu đến hàng rào bao quanh khối đá hình người. Tại đó, cậu bị giữ chân và buộc phải ở lại suốt bốn tháng trời.

Cũng vào khoảng thời gian này, một vị tướng quân người Tây Ban Nha hay tin Bantugan đang chuẩn bị kết hôn với con gái của Quốc vương — người mà ông ta cũng hạ quyết tâm lấy làm vợ cho bằng được. Một cuộc viễn chinh lớn được chuẩn bị, vị tướng cùng toàn bộ các anh em của ông ta lên chiếc chiến thuyền khổng lồ, theo sau là mười nghìn chiến thuyền khác. Họ tiến đến kinh thành của nhà vua, lực lượng đông đảo đến mức che kín cả hải cảng, khiến người dân vô cùng sợ hãi.

Bấy giờ, người em trai của vị Tướng quân rời thuyền lên bờ và tiến vào cung điện của nhà vua. Ông ta đòi gả công chúa cho Tướng quân, đồng thời tuyên bố rằng nếu lời yêu cầu bị từ chối, hạm đội sẽ san bằng thành phố và tiêu thụ toàn bộ dân chúng. Nhà vua cùng các triều thần hoảng sợ tột độ nên đành quyết định gả con gái cho vị Tướng quân, với thời điểm tổ chức hôn lễ được ấn định vào kỳ trăng tròn tới.

Trong khi đó, Bantugan vẫn đang tất bật chuẩn bị mọi thứ cho đám cưới mà ông đinh ninh sẽ diễn ra đúng hẹn. Nhưng qua ngày tháng mà Balatama vẫn chưa trở về, họ đâm ra lo lắng, sợ rằng cậu đã gặp chuyện chẳng lành. Sau ba tháng trôi qua, Bantugan chuẩn bị một đoàn viễn chinh lớn để lên đường tìm kiếm con trai, chiếc chiến thuyền vĩ đại được trang hoàng lộng lẫy bằng những lá cờ bằng vàng.

Khi tiến vào tầm nhìn của kinh thành, họ trông thấy hạm đội Tây Ban Nha đang neo đậu trong cảng. Một người em của Bantugan khuyên ông không nên tiến vào cho đến khi người Tây Ban Nha rời đi. Họ bèn thả neo dừng lại. Thế nhưng tất cả đều tỏ ra hụt hẫng vì không thể đi tiếp; có người lên tiếng: “Sao chúng ta lại không tiến lên? Ngay cả khi những ngọn cỏ biến thành quân Tây Ban Nha thì chúng ta cũng chẳng phải sợ.” Người khác lại bảo: “Sao phải sợ hãi? Dù đạn đại bác có trút xuống như mưa, chúng ta vẫn có thể chiến đấu.” Cuối cùng, khi một số người muốn quay về quê nhà, Bantugan liền quả quyết: “Không, hãy đi tìm con ta. Dù có phải bước vào hải cảng đang có quân Tây Ban Nha chiếm đóng, chúng ta vẫn phải tiếp tục cuộc tìm kiếm.” Thế là theo lệnh ông, neo được kéo lên và họ giương buồm tiến thẳng vào vùng biển có hạm đội Tây Ban Nha đang án ngữ.

Cũng vào đúng lúc này, vị tướng quân Tây Ban Nha và người em của ông ta đang diện kiến nhà vua với ý định đến thăm công chúa. Khi người em trò chuyện với một trong những người em gái của công chúa, họ bước ra bên cửa sổ và nhìn xuống thì thấy những con chiến thuyền của Bantugan đang tiến vào hải cảng. Họ không thể nhận ra những lá cờ trên tàu thuộc về ai. Nhà vua sau khi được gọi ra xem cũng không thể phân biệt được. Ngài bèn sai người em đi đón người cha của mình — một cụ già đã ở tuổi rất cao — để xem cụ có nhận ra không. Cụ già thường được giữ một mình trong một căn phòng nhỏ tối tăm để tránh bị thương, và nhà vua dặn dò em mình rằng:

“Nếu người đã còng lưng đến mức không thể nhìn, nói hay đi lại được nữa, hãy cù vào mạn sườn để khiến người trẻ lại; và hỡi người em của trẫm, hãy tự tay cõng người đến đây kẻo một tên nô lệ nào đó sơ ý làm rơi khiến người bị thương.”

Thế là cụ già được đưa ra. Khi nhìn ra ngoài khơi, cụ nhận ra những lá cờ đó chính là của cha Bantugan — người từng là tri kỷ thâm giao của cụ thời niên thiếu. Cụ kể lại rằng cách đây nhiều năm, cụ và cha của Bantugan từng lập giao ước để con cháu đời sau kết thông gia với nhau; nay vì nhà vua đã hứa gả con gái cho tận hai người, cụ tiên tri rằng đại họa sắp giáng xuống vùng đất này. Nghe vậy, nhà vua bèn bảo vị Tướng quân:

“Đây có hai kẻ cùng tranh giành tay con gái trẫm. Các ngươi hãy ra tàu, ngươi và Bantugan hãy quyết chiến với nhau, kẻ nào chiến thắng sẽ được sở hữu con gái trẫm.”

Thế là người Tây Ban Nha nã pháo vào Bantugan. Trong suốt ba ngày trời, khói chiến trận mịt mù bao trùm mặt đất khiến chẳng ai nhìn thấy kẻ thù của mình ở đâu. Bấy giờ, vị tướng quân Tây Ban Nha mới nói:

“Ta chẳng thể nhìn thấy Bantugan hay hạm đội của hắn đâu cả, vậy hãy đến và đón công chúa về.”

Nhưng nhà vua can ngăn: “Chúng ta phải đợi cho khói tan hẳn để chắc chắn rằng Bantugan đã thực sự rút lui.”

Khi làn khói tan dần, những con chiến thuyền của Bantugan vẫn hoàn toàn nguyên vẹn, và nhà vua tuyên bố:

“Bantugan đã chiến thắng chắc rồi, vì hạm đội của ông ấy không hề hấn gì trong khi phe ông lại tan hoang thế này. Ngươi đã thua.”

“Không,” viên Tướng quân cãi lại, “chúng ta sẽ quyết đấu trên cạn.”

Thế là cả hai bên đều cho quân sĩ và đại bác lên bờ. Một trận chiến ác liệt diễn ra, chẳng mấy chốc mặt đất đã ngập tràn thi thể. Nhà vua phải lên tiếng truyền lệnh họ dừng tay vì phụ nữ và trẻ em trong thành đang bị đạn pháo sát hại, nhưng vị Tướng quân cứng rắn đáp:

“Nếu ngài trao con gái mình cho Bantugan, chúng tôi sẽ chiến đấu đến cùng muôn đời kiếp hoặc cho đến khi tất cả ngã xuống.”

Nhà vua đành sai người gọi Bantugan đến và bàn tính: “Chúng ta phải lừa gạt tên người Tây Ban Nha thì hắn mới chịu rút lui. Hãy nói cho hắn biết rằng không ai trong hai người sẽ cưới con gái trẫm nữa, rồi sau khi hắn đi rồi, chúng ta sẽ cử hành hôn lễ.”

Bantugan đồng ý với kế hoạch này, và tin tức được truyền đến tai người Tây Ban Nha rằng cuộc chiến phải chấm dứt vì quá nhiều phụ nữ và trẻ em đã vong mạng. Cuối cùng, người Tây Ban Nha và Bantugan thỏa thuận rằng không ai trong số họ sẽ kết hôn với công chúa nữa. Cả hai phe liền giương buồm quay về xứ sở của mình.

Tuy nhiên, chẳng bao lâu sau Bantugan đã quay lại để cưới công chúa. Trên đường về quê nhà, họ tìm thấy con trai mình và đón cậu đi cùng. Về phần vị tướng quân Tây Ban Nha, sau khoảng một tuần hải hành hướng về quê hương, ông ta đột nhiên quay đầu trở lại với mưu đồ cướp lấy công chúa bằng vũ lực. Khi phát hiện ra nàng đã bị Bantugan đón đi từ trước, cơn thịnh nộ của ông ta bùng cháy đến mức tột độ. Ông ta san bằng thành phố, tiêu diệt nhà vua cùng toàn bộ thần dân. Sau đó, ông ta giương buồm rời đi để chuẩn bị một cuộc viễn chinh hùng hậu nhằm quét sạch Bantugan cùng cả đất nước của ông.

Một buổi sáng nọ, Bantugan nhìn ra ngoài và phát hiện ngay cửa sông Rio Grande một hạm đội khổng lồ của người Tây Ban Nha, đông đúc đến mức tầm mắt không thể nhìn thấy đường chân trời ở bất kỳ hướng nào. Lòng ông chùng xuống, bởi ông thừa biết rằng bản thân và giang sơn của mình đã lâm vào cảnh đường cùng.

Dù biết không thể hy vọng giành chiến thắng trước một lực lượng đông đảo nhường ấy, ông vẫn triệu tập các trưởng lão lại và dõng dạc nói:

“Hỡi những người anh em của ta, lũ chó má theo đạo Thiên Chúa đã kéo đến để tàn phá quê hương này. Chúng ta không thể chống lại chúng một cách thành công, nhưng để bảo vệ đất mẹ, chúng ta hoàn toàn có thể hiên ngang ngã xuống.”

Thế là chiếc chiến thuyền vĩ đại lại được sửa soạn, toàn bộ binh lính Hồi giáo rầm rộ lên tàu. Với hình ảnh Bantugan đứng hiên ngang ở mũi tàu, họ giương buồm dũng mãnh tiến ra nghênh đón định mệnh.

Cuộc chiến diễn ra vô cùng khốc liệt và đẫm máu. Chẳng mấy chốc, chiến thuyền của Bantugan ngập nước rồi chìm xuống đáy biển, kéo theo hàng trăm chiến thuyền của quân Tây Ban Nha. Và một điều kỳ lạ đã xảy ra: ngay tại vị trí chiến thuyền của Bantugan chìm xuống, từ lòng đại dương bỗng nổi lên một hòn đảo lớn mà ngày nay ta vẫn có thể trông thấy không xa cửa sông Rio Grande. Nơi đây phủ đầy những rặng cọ bongo, và sâu thẳm trong những dãy núi là nơi sinh sống của Bantugan cùng các chiến binh của ông. Bất kỳ chiếc thuyền buồm Moro nào đi ngang qua hòn đảo này cũng đều bị những kẻ gác của Bantugan săm soi kỹ lưỡng; nếu phát hiện những phụ nữ hợp nhãn, chúng sẽ chớp lấy, đưa họ rời khỏi chỗ ngồi và kéo sâu vào tận tim núi. Chính vì lý do này mà phụ nữ người Moro vô cùng sợ hãi, chẳng dám chèo thuyền đến gần đảo Bongos.

Khi người vợ của Bantugan chứng kiến phu quân đã tử trận và chiến thuyền của ông bị phá hủy, bà liền tập hợp những chiến binh còn sống sót và tự mình lên đường trả thù. Chỉ vài giờ sau, chiến thuyền của bà cũng bị đánh chìm, và tại nơi con tàu vùi thây ấy, ngọn núi Timaco đã nhô lên.

Trên hòn đảo rậm rạp bóng cây này, người ta tìm thấy loài khỉ trắng — những kẻ hầu người hạ của công chúa, người vẫn đang sinh sống ở tận trung tâm ngọn núi. Vào một ngày thanh bình, người ta có thể lắng nghe văng vẳng trên sườn núi cao tiếng tụng ca và tiếng hát của các tì nữ đang mòn mỏi ngóng chờ người vợ của Bantugan.