Bước sang tháng Hai, những sĩ tử chạy đôn chạy đáo khắp phố phường dần dần biến mất.

Họ cuộn mình trong những căn nhà dân thuê tạm, ôn tập bài vở, chuẩn bị cho kỳ thi.

Khoa cử năm nay ấn định vào cuối tháng Hai, chậm nhất đầu tháng Ba là yết bảng, đến lúc đó vận mệnh của tất cả mọi người sẽ được định đoạt.

Thi xong, vì Thánh nhân đang ở kinh thành, rất có khả năng sẽ tổ chức thêm điện thí, thời gian đại khái vào đầu tháng Ba.

Tiến sĩ, Nông khoa, Toán khoa, Minh pháp tổng cộng 190 chỉ tiêu, sẽ do mấy ngàn người cạnh tranh. Mà số mấy ngàn người này, cũng đều là những tinh anh đã vượt qua các vòng sát hạch ở từng châu, không có chút bản lĩnh thì hai cấp khảo hạch huyện, châu đều không qua nổi, càng không thể đến được kinh thành.

Đây là cây cầu độc mộc mà vạn quân thiên mã tranh nhau chen lấn, dưới cầu là những con sóng dữ cuồn cuộn, không biết đã chôn vùi biết bao giấc mộng thanh xuân cùng những nỗi niềm vui buồn ly hợp của người đời.

Kỳ tích "Ngũ lão bảng" chỉ có một chứ không thể có lần hai. Người râu tóc bạc phơ vẫn tới tham gia khoa cử, chẳng qua chỉ vì một niềm chấp niệm trong lòng mà thôi. Từ thiếu niên phong trần mười mấy tuổi đầu thi tới khi già nua lụm cụm chống gậy, chi phí chìm bỏ ra quá lớn.

Tuy nhiên nói đi cũng phải nói lại, sau khi trải qua loạn lạc thời cuối Đường lâu đến thế, khoa cử đã không còn được ưa chuộng như trước nữa. Điểm này cho đến khi Đại Hạ khai quốc mới dần khôi phục, khoa cử lại trở nên sốt dẻo. Nhưng trải qua một cuộc cải cách của Thánh nhân, mọi người đều rất hoang mang, nhiệt tình lại giảm đi đôi chút - chủ yếu là các học tử nhắm vào Tiến sĩ khoa.

Nhưng thi thì vẫn phải thi. Ngoài thi cử ra, họ còn biết làm gì nữa? Không biết cày cấy, không biết đánh trận, không biết buôn bán, họ đã vì khoa cử mà chuyên biệt hóa mất rồi, ngoài kinh điển Nho gia, năng lực các phương diện khác đã thoái hóa không giới hạn.

Ừm, được rồi, thực ra ngay cả những kinh điển mà họ giỏi nhất, hiện giờ cũng đã bị sửa đổi...

Trong kỳ thi ngày hai mươi bảy tháng Hai, Thiếp kinh, Mặc nghĩa xuất hiện lượng lớn nội dung của ba thiên "Trí trị".

"Trí trị" chỉ là trung kinh, nhưng đề bài đưa ra, quả thực có thể sánh ngang với đại kinh, thậm chí còn hơn thế.

Điều này khiến nhiều người than thở không thôi.

Đúng vậy, họ đã có chuẩn bị, biết kỳ thi năm nay chắc chắn sẽ thi "Trí trị", nhưng nửa đời trước tinh lực đều đổ dồn vào chín cuốn chính kinh, chốc lát không xoay chuyển được là chuyện bình thường. Huống hồ, nội tâm một số người thực ra vẫn còn chút chống đối ẩn hiện.

Đây chính là tự tìm đường chết.

Đã bảo với ngươi là sẽ thi ba thiên "Trí trị" rồi, ngươi còn giữ tâm thái chống đối, lại còn nực cười đến tham gia khoa cử, ngươi không chết thì ai chết? Đại trào thời đại cuồn cuộn chảy, có người trở thành kẻ cưỡi sóng, có người bị cuốn xuống đáy sông, vốn dĩ là chuyện thường tình.

Kỳ khoa cử kéo dài mấy ngày nhanh chóng trôi qua, mùng bốn tháng Ba, Lễ Bộ yết bảng công bố danh sách.

Tất cả mọi người đều chen chúc xông tới, nhìn quét từ trên xuống dưới, không bỏ sót bất kỳ một góc nào.

Hàn Chiêu được người ta vây quanh, hớn hở bước ra ngoài.

Y—đã đỗ cao!

"Chúc mừng! Chúc mừng!"

"Hàn huynh một bước lên mây, thật khiến người ta ghen tị."

"Hàn lang quân đã cưới vợ chưa?"

"Cưới vợ rồi cũng không sao, có thể hưu thê cưới lại mà."

"Nếu điện thí lại giành được thứ hạng tốt, xuất phát điểm có thể làm quan lục thất phẩm rồi."

"Hàn huynh, chớ quên tình nghĩa lúc bần hàn."

Giữa đám đông ồn ào náo nhiệt, Hàn Chiêu trở về căn tiểu viện thuê trọ, lòng đầy cảm khái.

Ba năm trước, cũng chính tại căn viện này, hắn cùng Gia Luật Toàn Trung, Lữ Kỳ ba người, nâng chén vui cười.

Lần đó, Gia Luật Toàn Trung đỗ Nông khoa, ra ngoài làm quan rồi.

Lữ Kỳ thi không đỗ, đi tới Đình Châu làm một chức Cửu phẩm Kinh học Bác sĩ.

Chỉ có mình là hai bàn tay trắng, âm thầm về quê, chẳng vớt vát được gì.

Hắn không quên được ánh mắt thất vọng của các vị tộc lão, sự chăm sóc cố gượng cười của vợ. Áp lực khổng lồ ép hắn suýt chút nữa đã từ bỏ khoa cử, tới nha môn làm một tên lại nhỏ cho xong.

May thay, tất cả đều đã qua rồi.

Kỳ thi ba năm sau, hắn quét sạch u ám, kim bảng đề danh.

Sĩ tử ở cùng thuê trọ thất hồn lạc phách tới từ biệt.

Hàn Chiêu cũng không biết an ủi hắn thế nào, hai người ngồi cùng một chỗ, nhắm với cải vàng hầm măng xuân, uống hai chén rượu rồi tản đi.

Lúc này trời sắp tối, Hàn Chiêu lặng lẽ ngồi trong sân, lười dọn dẹp chén đĩa bừa bãi.

Ba năm trước, hắn ăn suốt cả một mùa đông cải vàng.

Mùa đông lần này, hắn lại làm bạn với cải vàng và củ cải, thỉnh thoảng đi chợ mua chút thịt hoặc cá dẹp về nhắm rượu, cải thiện đời sống.

Qua mấy năm nay, hắn ngược lại càng ngày càng ưng món cải vàng.

Không chỉ vì nó là loại rau tươi hiếm hoi giữa mùa đông, mà còn vì nó là một trong những biểu tượng cho nhã chính của triều đại mới.

Hàn Chiêu hiểu rất rõ, lần này có thể đỗ Tiến sĩ, có quan hệ mật thiết với việc hắn điên cuồng khổ đọc "Trí trị".

Lượng đề thi thật sự quá lớn!

Từ vàng bạc nói đến pháp tệ, từ thương mại nói đến thương thuế, từ nhân khẩu nói đến ruộng đất, còn từ khí hậu nói đến thu hoạch... việc gì cũng bao hàm, liên quan đến mọi phương diện, khiến hắn lòng nở hoa, thốt lên rằng quá tuyệt diệu.

Tuyệt nhất là năm nay không thi thi phú, cũng không biết là không bốc trúng hay là làm sao. Nhưng không sao cả, trình độ làm thơ của hắn cũng không tệ, thi hay không đều chẳng sợ.

Không nghi ngờ gì nữa, năm nay hắn có thể thành công, chính là vì đã đánh cược đúng. Cho nên, hắn có hảo cảm khá lớn đối với nhã chính triều đại mới.

Những người đỗ đạt khác, chắc hẳn cũng có cảm giác giống vậy nhỉ?

Thánh nhân quả thật lợi hại, trong lúc không động tĩnh gì, không những củng cố địa vị của tạp khoa, mở rộng số lượng tuyển chọn, mà ngay cả Tiến sĩ khoa cũng dần dần bị thâm nhập.

Cứ thi thêm mấy khóa như thế này nữa, rất nhiều chuyện sẽ trở nên hoàn toàn thay đổi.

Tất nhiên, đây không phải là nói Hàn Chiêu phủ định tân học, thực tế thì, hắn là hắn.

Dưới ba năm ròng rã ngày đêm tụng đọc, đừng nói chứ, hắn thực sự lại quỷ xui thần khiến thế nào mà công nhận lý luận trong sách. Thực ra nghĩ lại cũng bình thường, hơn một ngàn ngày, từ sáng tới tối, đều phải rút ra một khoảng thời gian để đọc "Trí trị", cảm giác người đều đọc đến mức ma chướng rồi...

Đây chính là kết quả mà Thánh nhân muốn chăng? Haiz, chỉ có thể nói ông già ấy đã thành công rồi. Năm này qua năm khác bồi dưỡng những kẻ sĩ công nhận lý luận của ông, rồi lại thông qua khoa cử sản xuất hàng loạt những quan lại ủng hộ tân chính.

Mặc kệ đi! Hàn Chiêu nâng chén rượu, uống cạn ngụm rượu cuối cùng, chép chép miệng.

Ngon, thật ngon!

Những ngày tháng sau này nếu muốn tiếp tục tốt đẹp, tốt đẹp mãi, trên con đường làm quan, vẫn phải tiếp tục dựa vào nhã chính triều đại mới.

Đây là cảm ngộ của Hàn Chiêu.

Đối kháng với Thánh nhân, không có ích lợi gì cả.

Khổng Quang Tự vội vã tới Lạc Dương, ở lại quán dịch.

Sau khi ăn cơm trưa, y mở cửa sổ nhìn ra phố, ngắm nhìn đám đông tấp nập trên đại lộ.

Y biết, thanh danh của mình trong sĩ lâm đã hỏng, hơi thối rồi. Vì y viết vài bài văn tán dương nhã chính triều đại mới, tuy không bị người ta chỉ thẳng mũi mà mắng, nhưng thái độ âm dương quái khí là không thể thiếu, những điều này y đều biết.

Nhưng thế tình là vậy, y có cách nào chứ?

Kim thượng người này, tuổi đã về chiều, thủ đoạn càng ngày càng đáng sợ. Mấy năm trước ở Giang Nam liên tiếp gây ra đại án, biết bao đại gia tộc tro bay khói diệt, cả nhà dời tới Liêu Đông? Những võ phu, cẩu quan kia, lúc tâm ngoan thủ lạt lên, quả thực còn đáng sợ hơn cả Vương Biện năm đó—may thay, vào tháng Giêng, lão võ phu Vương Biện kia không chống chọi nổi mùa đông, duỗi chân chết rồi.

Làm ác cả một đời, vậy mà vẫn phú quý tột cùng, trước khi lâm chung con cháu đều tụ tập bên giường, để ông ta mỉm cười lìa đời...

Thiên hạ này, không khá lên được nữa rồi.

Khổng Quang Tự cảm thấy mình không thay đổi được gì, chi bằng thuận theo đại thế.

Tất nhiên, y cảm thấy mình vẫn có điểm mấu chốt.

Kim thượng cũng không hề dồn Nho học vào đường cùng, Tiến sĩ vẫn là môn học quan trọng nhất, chỉ là nâng cao địa vị của tạp học mà thôi. Trong tình huống như thế này, y cảm thấy không cần thiết phải đối kháng tới cùng với Thánh nhân, huống hồ bọn họ cũng chẳng có vốn liếng gì để đối kháng.

Võ phu ngang ngược lên, cần biết ngươi là ai sao? Lúc tên khốn Chu Cẩn kia làm Thái Ninh Quân Tiết độ sứ, Khổng gia bị tống tiền bao nhiêu gia sản, ruộng đất? Nộp bao nhiêu thuế má? Thậm chí ngay cả đầy tớ, tiểu tư phục vụ cho gia tộc mấy đời, đều bị bắt tráng đinh nhập ngũ, sung quân đánh trận, có đạo lý nào để nói không?

So sánh với những người như Chu Cẩn, Kim thượng xem như là kẻ giảng đạo lý rồi.

"Haiz!" Sau khi quyến luyến nhìn ngắm cảnh phố phường phồn hoa một lúc, Khổng Quang Tự ngồi trở lại trước bàn, uống rượu giải sầu.

Sắp phải vào cung diện thánh, diện thánh xong, y còn phải đi về phía Tây tới Ba Tư.

Mỗi khi nghĩ tới chuyện này, y đều cảm thấy rất không chân thực.

Khổng gia truyền thừa hơn ngàn năm, dường như chưa từng có ai viễn hành tới Tây Vực nhỉ? Tuy y còn trẻ, nhưng Ba Tư đó, đi một chuyến chẳng phải mất mấy năm sao? Liệu có bị thủy thổ bất phục, khách tử tha hương không?

Khổng Quang Tự không dám nghĩ, nhưng cũng không dám từ chối.

Trung quan truyền chỉ nói rất rõ ràng, bảo y tới Ba Tư hoằng dương Nho pháp, tranh biện kinh điển với "đại nho" Ba Tư, để họ biết được nội hàm danh giáo truyền thừa ngàn năm của Hoa Hạ.

Thật là hoang đường hết sức!

Người Ba Tư sẽ nghe cái này ư? Họ có thể thưởng thức cái này ư? Không phải nói Nho pháp không tốt, mà thực sự là người Ba Tư không học nổi. Con người còn có chuyện thủy thổ bất phục, Nho pháp đi tới nơi không có căn cơ, rất khó đạt được sự công nhận của người khác, càng đừng nói là truyền thừa.

Nhưng Thánh nhân lại có một sự tự tin, cho rằng Ba Tư sau khi liên tiếp bại trận, sẽ cảm thấy cái gì của Trung Nguyên cũng đều tốt, sẽ mù quáng học tập.

Cái này—haiz!

Tuy nhiên trong lòng y, thực sự cũng vì thế mà thêm được vài phần tự tin.

Khi Tiền Đường tấn công Tây Vực, những nước đó ban đầu cũng không công nhận ngươi, dấy binh chống lại, hung hãn dị thường. Nhưng sau khi bị đánh phục rồi, bắt đầu như đói như khát hấp thụ văn hóa Trung Nguyên.

Ví dụ như nước Vu Điền, ngoài Thích gia một môn độc đại ra, Nho học cũng rất thịnh hành, hào môn đại tộc, tử đệ quan hoạn đa phần đều có người học Nho.

Lại ví như nước Bột Hải. Túc Mạt Mạt Hạt tuy không phải dã nhân, nhưng cũng chẳng văn minh hơn là bao. Nhưng sau khi nhận thức được quốc lực cường thịnh, văn hóa phồn vinh của Tiền Đường, toàn diện Hán hóa, nho sinh đi đầy đường, mở miệng là đạo Khổng Mạnh, ngậm miệng là thành nhân thủ nghĩa, dần dần biến thành Hải Đông thịnh quốc, trông giống hệt Hoa Hạ.

Ba Tư, có lẽ cũng có thể như thế nhỉ?

Nghĩ tới điểm này, trong lòng Khổng Quang Tự có chút nóng nảy lên, không khỏi uống thêm hai chén.

Thôi được, cứ đi tới đó xem sao.

Đường đường Hoa Hạ, vạn bang lai triều, học vấn truyền thừa hơn ngàn năm, sao có thể kém được? Nghe nói Ba Tư cũng là thịnh quốc ở Tây Vực, thời Xuân Thu của Hoa Hạ đã lập vương triều, có văn pháp, có học vấn, nhân kiệt địa linh, anh tài xuất hiện lớp lớp, nếu có thể đem văn minh Hoa Hạ truyền bá tới đó, cũng là một giai thoại có thể lưu truyền ngàn năm.

Đến lúc đó, hậu nhân có lẽ sẽ nhắc tới tên của Khổng Quang Tự hắn, cũng coi như là lưu danh thiên cổ rồi, tuyệt đẹp thay!

Uống rượu xong, Khổng Quang Tự mượn trạng thái nửa say, nhắm mắt suy nghĩ sau khi tới Bukhara, nên đàm luận khái niệm "Lễ nhạc" với sĩ nhân Ba Tư thế nào.