Nhà thờ cổ Amsterdam: Thứ Ba, ngày Mười bốn tháng Giêng, năm 1687.

Tưởng đâu đám tang sẽ diễn ra trong lặng lẽ vì người chết chẳng có bạn bè gì. Nhưng ở Amsterdam, lời nói là nước, chúng tràn vào tai người ta rồi ứ lại đấy, thế nên ở góc phía đông của nhà thờ người đông nghịt. Từ chỗ ngồi trong khu vực của đội hợp xướng, cô quan sát cảnh tượng diễn ra trước mắt khi những thành viên trong phường hội cùng các bà vợ của họ tiến đến gần huyệt mộ hệt như đàn kiến nhốn nháo bò về phía có mật ong. Kế sau đó là đám nhân viên VOC và cánh thuyền trưởng, những thành viên hội đồng quản trị, thợ làm bánh, và ông ta, vẫn chiếc mũ rộng vành cố hữu. Cô cố thương xót ông ta.

Không giống như sự căm ghét, thương xót là thứ tình cảm có thể cho vào hộp và cất đi.

Mái nhà được quét sơn của nhà thờ - thứ duy nhất mà những nhà cải cách tôn giáo chưa đánh sập, cao vút lên phía trên họ hệt như phần thân bị lật úp của một con tàu khổng lồ. Đó là tấm gương soi của linh hồn thành phố; hình ảnh Chúa Jesus trong buổi phán xét được khắc họa trên những cái dầm cổ, trên tay Ngài là thanh gươm và bông hoa loa kèn, một chiếc thuyền vàng rẽ sóng, Đức mẹ đồng trinh ngự trên mảnh trăng lưỡi liềm. Lật nắp thi âm[1] ở chiếc ghế cầu kinh cũ bên cạnh lên, cô chạm những ngón tay run rẩy vào hình ảnh khắc nổi trên mặt gỗ. Hình ảnh thể hiện sự nhẹ nhõm của của một người đại tiện ra một bao tiền, nét mặt thoáng đau đớn. Điều gì đã thay đổi? Cô nghĩ.

Ngay cả người chết cũng có mặt ngày hôm nay, những nắp mộ cất giấu lớp lớp thi thể ngay dưới chân đám người đưa tang, xương trắng lẫn cùng với cát bụi. Bên dưới sàn là những hàm răng phụ nữ, khung xương chậu của một lái buôn, khung xương ức rỗng toác của một nhà quý tộc béo núc. Ngoài ra, còn có những thi hài nhỏ xíu, vài cái không lớn hơn ổ bánh mì là mấy. Chứng kiến cách người ta nhìn lảng đi trước nỗi đau buồn nặng nề như thể cách người ta né tránh bất kỳ nắp mộ nhỏ xíu nào mà họ trông thấy, cô không thể trách họ được.

Đứng lẫn trong đám đông, người phụ nữ quan sát cảnh tượng mà vì nó cô đã đến đây. Cô gái đứng bên huyệt mộ, trông kiệt sức, nét mặt đau đớn. Nàng gần như không để ý đến đám cư dân thành phố đổ xô đến đây chủ yếu là vì hiếu kỳ. Đội khiêng quan tài tiến đến gian giữa của giáo đường, chiếc hòm nằm vững chãi trên vai họ hệt như một cái hộp đựng đàn luýt. Nhìn nét mặt họ, người ta có thể nghĩ vài người trong số họ đã được thuê phục vụ cho đám tang này từ trước. Chắc là Pellicorne rồi, cô nghĩ. Có gì lạ đâu.

Bình thường những đám rước kiểu này diễn ra rất có trật tự, các thị trưởng ở trên và thường dân bên dưới, nhưng hôm nay chẳng ai buồn quan tâm. Người phụ nữ tin rằng chưa bao giờ có một thi thể như thế trong bất kỳ ngôi nhà nào của Chúa trong phạm vi Amsterdam. Cô yêu đặc tính ngang tàng, hiếm có của thành phố. Được đặt trên một nền móng chông chênh, Amsterdam giờ đây đang khát khao sự chắc chắn, quy củ, bảo vệ sự thịnh vượng của mình bằng sự tuân phục và vâng lời đến mức trì độn. Lẽ ra mình nên rời khỏi đây trước ngày hôm nay, cô nghĩ. Cái chết đã quá cận kề.

Vòng tròn người tách ra khi đội di quan đi vào. Cô gái tiến về phía mép huyệt vào lúc chiếc quan tài được hạ thấp vào huyệt mộ mà không hề có nghi lễ gì. Nàng thả một bó hoa nhỏ xuống khoảng không tối om, và một con chim sáo đá đập cánh roàn roạt vào bức tường quét vôi trắng toát của nhà thờ. Những cái đầu bị phân tâm nhất loạt quay ra, nhưng cô gái không hề nhúc nhích, và cả người phụ nữ ngồi ở khu vực của dàn hợp xướng, vì cả hai đều mải nhìn những cánh hoa khi Pellicorne ngân nga lời cầu nguyện cuối cùng.

Khi đội khiêng quan tài từ từ hạ nắp mộ vào đúng vị trí, một cô hầu gái quỳ thụp xuống bên khoảng tối vừa biến mất. Cô hầu bắt đầu khóc lóc, và khi cô gái kiệt sức nọ để mặc nước mắt tuôn, ai đó tặc lưỡi trước sự thiếu nghiêm trang ấy. Hai người đàn bà mặc đồ lụa đứng gần dãy ghế ngồi của khu hát hợp xướng đang rỉ tai nhau những lời thì thầm.

“Chúng ta đến đây cốt là để xem thử mấy người nhà đó hành xử thế nào mà.” Một bà nói.

“Giữa chốn đông người mà còn như thế thì chắc ở nhà họ hành xử chẳng khác gì những kẻ man rợ.” Bà kia đáp.

“Đúng rồi. Mà tôi muốn làm một con ruồi đậu trên tường nhà đó ghê. Vo ve vo ve...”

Hai người đàn bà cố nén tiếng cười khúc khích, và ở khu vực dàn hợp xướng, người phụ nữ nhận thấy khớp ngón tay của mình trên nắp thi ân trắng bệch đi.

Khi huyệt mộ được niêm kín, vòng tròn người tản ra, người chết đã nằm trong huyệt. Cô gái, hệt như một vị thánh bước ra từ bức tranh bằng kính màu trên cửa sổ nhà thờ, bày tỏ lòng biết ơn những kẻ đạo đức giả không mời mà đến. Đám người bắt đầu nói cười rôm rả, tuôn ra khỏi nhà thờ, tràn xuống những con đường quanh co, và cuối dòng người là cô gái và cô hầu khoác tay nhau lặng lẽ đi dọc theo gian giữa của giáo đường rồi ra ngoài. Đa phần đàn ông sẽ quay về văn phòng hoặc cửa hàng, bởi vì muốn giữ cho Amsterdam không bị chìm, họ cần phải làm việc không ngừng. “Lao động là vinh quang.” Ngạn ngữ nói thế. Sự lười nhác sẽ đẩy chúng ta tụt trở lại xuống biển. Mà thời gian gần đây nước mỗi lúc một dâng cao.

Khi không còn ai trong nhà thờ nữa, người phụ nữ đứng dậy, rời khỏi chỗ ngồi ở dàn hợp xướng. Cô vội vã vì không muốn bị ai nhìn thấy. “Mọi thứ đều có thể thay đổi.” Giọng cô thì thầm vang vọng giữa bốn bức tường. Khi đến chỗ ngôi mộ mới, cô nhận thấy nắp mộ được niêm một cách vội vàng, mặt đá granite vẫn còn ấm hơn những nắp mộ khác, dòng chữ được chạm khắc vẫn còn đầy bụi. Những sự kiện cứ thế xảy đến theo cách không thể tin nổi.

Cô quỳ xuống và lục trong túi để hoàn thành điều mà cô đã bắt đầu. Đây là lời cầu nguyện của riêng cô, một ngôi nhà nhỏ xíu nằm gọn trong lòng bàn tay. Chín phòng và năm hình nhân được khắc bên trong, tinh xảo và độc nhất vô nhị. Một cách thận trọng, người phụ nữ đặt món đồ tế lễ vào nơi cô hằng dự định, vuốt nhẹ nền đá granite mát lạnh với những ngón tay đã chai lại.

Khi người phụ nữ đẩy cánh cửa nhà thờ mở ra, theo bản năng, cô đưa mắt tìm chiếc mũ rộng vành, chiếc áo khoác của Pellicorne, những người phụ nữ mặc đồ lụa. Tất cả đã biến mất, và hẳn chỉ còn lại mỗi một mình cô trong thế giới này nếu không có tiếng ồn của con chim sáo đá bị mắc kẹt. Đã đến lúc rời khỏi chỗ này, nhưng người phụ nữ nán lại một lúc để giữ cửa mở cho con chim. Nhưng cô chỉ hoài công, nó vỗ cánh bay ra sau bục giảng kinh.

Cô quay lưng lại với không gian lạnh lẽo bên trong nhà thờ, đối mặt với ánh mặt trời đang bắt đầu di chuyển từ chỗ những con kênh về phía biển. Này chim sáo đá, cô nghĩ, nếu mày tin rằng tòa nhà đó là chốn an toàn hơn, thì tao đã chẳng thèm phóng thích mày làm gì.

❀ ❀ ❀

[1] Nguyên văn là misericord (tên khác là mercy seat) là một cấu trúc nhỏ bằng gỗ ở mặt dưới của chiếc ghế gấp trong nhà thờ, khi ghế được gấp lại nó sẽ đóng vai trò đỡ cho người cầu kinh phần nào khi phải đứng trong một thời gian dài.