Người ta có thể nói rất nhiều, rất nhiều nữa để đo cái khoảng cách giữa đứa trẻ và quyển sách.

Nhưng người ta cũng nói đến thế mà thôi.

Rằng truyền hình không phải là lý do duy nhất.

Rằng giữa thế hệ con cái chúng ta và tuổi trẻ ham đọc sách của cha mẹ là rất, rất nhiều thế kỷ.

Xa cách đến nỗi, nếu như về mặt tâm lý chúng ta cảm thấy gần gũi với con cái hơn là cha mẹ chúng ta với bản thân chúng ta trước đây thì về mặt học vấn, chúng ta lại cảm thấy gần với cha mẹ hơn bao giờ hết.

(Ðến đây là tranh luận, bàn cãi, xem xét hai trạng từ “về mặt tâm lý” và “về mặt học vấn”. Với sự củng cố của một trạng từ:)

- Tình cảm mà nói thì gần hơn, nếu anh muốn.

- Vậy ư?

- Tôi không nói vậy, mà nói xét về mặt tình cảm.

- Nói cách khác, chúng ta gần với con cái về mặt tình cảm, còn thật tình mà nói chúng ta gần cha mẹ mình hơn, đúng không?

- Đây là một “thực trạng của xã hội”. Sự chồng chéo của “nhiều thực trạng xã hội” dẫn đến kết luận là con cái chúng ta là các chàng trai và cô gái của thời đại, như chúng ta đã từng… khi còn là con nhỏ của cha mẹ chúng ta.

- …?

- Tất nhiên rồi! Khi còn trẻ chúng ta đâu có là khách hàng của xã hội. Cả về mặt thương mại lẫn văn hóa, thời đó là xã hội của người lớn. Quần áo giống nhau, ăn uống cùng nhau, văn hóa chung, em trai mặc đồ của anh, chúng ta ăn cùng một số món nhất định, cùng một giờ, cùng bàn, cùng nhau đi dạo ngày chủ nhật, truyền hình làm vui vầy cả nhà với một kênh duy nhất (và lại, kênh duy nhất này còn hay gấp nhiều lần các kênh bây giờ…), còn về việc đọc sách, lo lắng duy nhất của cha mẹ chúng ta ngày đó là cất một số sách không phù hợp với lứa tuổi lên rõ cao.

- Còn thế hệ trước nữa, thế hệ ông bà chúng ta, con gái còn không được đọc sách cơ.

- Ðúng thế! Đặc biệt là tiểu thuyết: “để mà suốt ngày mơ mơ, mộng mộng à”, làm sao mà lấy chồng được đây.

- Trong khi bây giờ… thanh thiếu niên đã là khách hàng của xã hội, chúng mua quần áo, mua đồ ăn, mua phim ảnh; xã hội của những quán ăn nhanh, những bộ phim miền Tây và quần áo hàng hiệu. Trong khi chúng ta tổ chức những buổi tối vui vẻ cùng nhau thì bọn trẻ bây giờ đi đến vũ trường, chúng ta đọc sách còn chúng xem phim ảnh… Chúng ta cũng say mê những giai điệu Beatles, chúng khóa mình vào thế giới tự kỷ của walkman… Rồi những khu phố lớn đầy thanh thiếu niên, những khu đô thị khổng lồ đầy bọn trẻ lang thang.

Và Beaubourg.

Beaubourg tàn bạo…

Beaubourg, ảo ảnh lúc nhúc, Beaubourg lang thang ma túy bạo lực Beaubourg, cái miệng há hốc của tàu điện ngầm… cái Lỗ des halles!

- Và từ đó tuôn ra một bè lũ mù chữ dưới chân tòa thư viện công cộng lớn nhất nước Pháp!

Rồi lại yên lặng… sự yên lặng tối đa: sự yên lặng của “thiên thần ngược đời”.

- Con cái các anh chị có hay tới Beaubourg không?

- Ít lắm. May mà chúng tôi ở quận 15.

Yên lặng…

Yên lặng…

- Tóm lại, chúng không đọc nữa.

- Không.

- Nhiều thứ giải trí quá.

- Đúng rồi.