Quyền được đọc ở mọi nơi

Châlons-sur-Marne, 1971, mùa đông.

Doanh trại của trường pháo binh.

Vào buổi phân chia công việc hàng sáng, một binh nhì (số hiệu 14672/1 rất nổi tiếng) luôn xung phong nhận cái công việc ít được mong chờ nhất, tồi tệ nhất, thường được dùng làm hình phạt và có thể đụng chạm đến danh dự của bất kì ai, công việc nổi tiếng, nhục nhã, không thể gọi tên… dọn dẹp chuồng xí.

Sáng nào cũng vậy.

Với cùng một nụ cười. (Bí mật).

- Nhục nhã ư?

Anh bước một bước lên phía trước:

- Tôi!

Với tính nghiêm trọng cần có sau mỗi tiếng hô xung phong, anh nhanh nhẹn cầm chắc chiếc chổi có một đầu là khăn lau, như một thứ cờ hiệu và biến mất, để lại sau lưng những tiếng thở phào nhẹ nhõm. Thật là một anh chàng dũng cảm: đơn phương độc mã. Toàn bộ đội ngũ ở lại phía sau với những công việc đáng kính.

Thời gian trôi đi. Cứ ngỡ anh chàng biến mất đâu đó. Thậm chí quên bẵng anh ta. Và quên thật. Nhưng lần nào thì cuối buổi sáng anh cũng trở lại, đập gót giày và báo cáo thượng sĩ: “Nhà tiêu hoàn toàn sạch sẽ, thưa thượng sĩ!”. Thượng sĩ lấy lại chổi và giẻ lau với dấu chấm hỏi to tướng trong cái nhìn, câu hỏi mà ông không bao giờ nói ra. (Tôn trọng nhân quyền mà). Anh lính chào, quay lưng và rút lui với bí mật của riêng mình.

Cái bí mật đè nặng túi áo bên phải: 1900 trang, Nhà xuất bản Pléiade, tuyển tập trọn bộ của Nicolas Gogol… Mười lăm phút quét dọn đổi lại cả một buổi sáng với Gogol. Sáng nào cũng vậy từ đầu mùa đông đến giờ, ngồi thoải mái trên bồn cầu, cửa khóa chặt, anh lính bay bổng rất xa khỏi cái doanh trại quân đội. Toàn là Gogol! Những hồi ức Đêm Ukraine không ngủ cho tới tác phẩm hài hước Những câu chuyện Péterbourg, rồi cuốn kinh dị Tarass Boulba, và xã hội đen vui nhộn Những tâm hồn chết, không quên những vở kịch và những lá thư của Gogol, cái vở Tartuffe lạ thường kia.

Với Gogol, chính Tartuffe đã sáng tạo ra Molière - điều mà chàng lính trẻ không bao giờ hiểu nổi nếu anh nhường cái công việc nhục nhã kia cho người khác.

Quân đội thường ca ngợi những gì liên quan tới khí giới.

Còn văn học, có hai câu thơ được khắc phía trên cao bồn cầu, được coi như một trong những câu thơ rạng ngời nhất của văn học Pháp:

Vâng tôi có thể không dối trá, hãy ngồi đi, nhà sư phạm,

Khẳng định đã đọc trọn bộ Gogol trên hố tiêu.

(Còn ông già Clemenceau, “con Hổ”, cũng một anh lính nổi tiếng, ngợi ca cái căn bệnh táo bón, mà nếu không có nó, theo anh, anh sẽ không bao giờ có thể đọc hết những Ký ức của Saint-Simon).