Tuy nhiên, “thằng bé” rất hiểu điều đó. Nó không bao giờ phủ nhận cái thứ giáo lý kia. Hoặc ít ra là trong các bài luận của nó:

Chủ đề: Bạn nghĩ gì về mệnh lệnh của Gustave Flaubert với bạn mình Louise Collet: “Ðọc để mà sống!”.

Thằng bé đồng ý với Flaubert, thằng bé và bạn bè của nó, nam cũng như nữ, tất cả đều hoàn toàn nhất trí: “Flaubert có lý!”. Sự đồng thuận của ba mươi năm bài luận: phải đọc, phải đọc để sống, và thậm chí - sự cần thiết tuyệt đối phải đọc sách - điều khiến chúng ta khác với loài vật, với sự mông muội, với sự ngu dốt, sự bè phái điên rồ, sự độc tài hoan hỉ, sự tôn thờ vật chất, phải đọc! Phải đọc!

- Để học.

- Để thành công trong học tập.

- Để có kiến thức.

- Để biết nguồn gốc của chúng ta.

- Ðể biết chúng ta là ai.

- Để hiểu hơn những người quanh ta.

- Để biết nơi ta sẽ đến.

- Để ghi nhớ quá khứ.

- Để soi sáng hiện tại.

- Ðể học hỏi người đi trước.

- Để không dẫm chân lên lỗi lầm của người đi trước.

- Ðể tiết kiệm thời gian.

- Để chạy trốn.

- Để tìm ra ý nghĩa cuộc sống.

- Để hiểu được nền tảng nền văn minh nhân loại.

- Để mãi mãi muốn hiểu biết.

- Để thư giãn.

- Ðể học hỏi.

- Để giao tiếp.

- Ðể có đầu óc đánh giá.

Và thầy giáo nhận xét bên lề: “đúng, đúng, tốt, rất tốt! khá tốt, chính xác, rất hay, hoàn toàn chính xác”, và phải tự kiềm chế bản thân để không gào lên: “vẫn thế! tiếp tục như thế!”, người thầy giáo sáng nay đã nhìn thấy trong hành lang, “thằng bé” chép lại bài viết của Stéphanie trong chớp mắt, người thầy hiểu rất rõ rằng phần lớn những trích dẫn ở những bài luận ngoan ngoãn kia đều được lôi ra từ một cuốn từ điển thích hợp, người thầy mà ngay từ cái nhìn đầu tiên hiểu rằng những ví dụ được lựa chọn (“các bạn hãy nêu ra những ví dụ từ kinh nghiệm bản thân”) đều do một vài học sinh hay đọc sách trong lớp lựa chọn, người thầy vẫn còn thấy vang vang bên tai những lời phản đối của lũ học trò khi ông đề nghị chúng đọc cuốn tiểu thuyết cho lần học sau:

- Sao? Bốn trăm trang, trong mười lăm ngày! Nhưng làm sao mà đọc nhanh thế được thầy ơi!

- Còn bài kiểm tra toán!

- Và bài luận kinh tế phải nộp vào tuần sau nữa chứ!

Và nếu như thầy hiểu rất rõ vai trò của truyền hình đối với Mathieu, với Leila, Brigitte, Camel hay Cédric, ông vẫn tiếp tục những dòng phê đỏ chói khi Cedric, Camel, Brigitte, Leila hoặc Mathieu khẳng định rằng truyền hình là kẻ thù Số Một của sách - và ngay cả phim ảnh - vì cả hai đều tạo ra sự thụ động ghê gớm nhất, trong khi đọc sách lại là một hành động đầy trách nhiệm. (Rất tốt).

Chấm đến đây, thầy giáo đặt bút xuống, ngước mắt nhìn bầu trời và mơ mộng như một cô học trò, ông tự hỏi - tất nhiên là chỉ cho một mình ông - nếu như một số bộ phim không để lại những kỷ niệm về những cuốn sách. Bao nhiêu lần ông đã “đọc đi đọc lại” Ðêm của người thợ săn, Amarcord, Manhattan, Phòng có tầm nhìn, Lễ hội của Babette, Fanny và Alexandre? Những bộ phim với hình ảnh mang nặng sự bí ẩn của câu chữ. Tất nhiên, không thể coi suy nghĩ của ông là của một chuyên gia - ông đâu có biết gì về cấu trúc của nghệ thuật thứ bảy và không nghe thấy từ vựng của những kẻ say mê phim ảnh, - đây chỉ là những phát ngôn từ cái nhìn của ông, nhưng đôi mắt nói với ông rằng có những hình ảnh không bao giờ cạn nghĩa và mỗi lần nhìn lại, xem lại, cảm xúc lại dâng trào, ngay cả những hình ảnh trên truyền hình cũng vậy: khuôn mặt của cha già Bachelard, trong Ðọc cho tất cả,… mái tóc của Jankélévitch trong Apostrophes… bàn thắng của Papin trong trận gặp quân Milan của Berlusconi…

Nhưng thời gian cứ trôi đi. Thầy giáo lại tiếp tục chấm bài. (Ai sẽ không ngừng nói về sự cô độc của người giáo viên mỗi khi chấm bài?). Một vài bài luận nữa là chữ nghĩa bắt đầu nhảy nhót. Những lý lẽ lặp đi lặp lại. Sự bực dọc ngày một nặng nề. Khác nào một bài kinh nhật tụng lũ học trò nộp cho ông: Phải đọc, phải đọc! Cái chuỗi lải nhải của ngôn từ giáo dục: Phải đọc… trong khi mỗi câu đều thể hiện rằng chúng chẳng bao giờ đọc sách!