“Ðọc sách là một tai họa của tuổi thơ và gần như là công việc duy nhất người lớn đề nghị chúng. (…) Một đứa trẻ chẳng quá mất thời gian để hoàn hảo công cụ người ta dùng đầy đọa nó; vậy hãy dùng công cụ này phục vụ cho niềm vui, sở thích. Được như vậy thì ngay cả khi người lớn không yêu cầu, trẻ nhỏ cũng sẽ tự thả mình.

Chúng ta tìm mọi cách có được những phương pháp mới nhất, tiên tiến nhất để học đọc, rồi chúng ta mua những cái bàn đọc đẹp đẽ nhất, những bản đồ xinh xắn, chúng ta biến phòng bọn trẻ thành một nhà in (…) Xin rủ lòng thương! Phương pháp chắc chắn nhất mà chúng ta lại hay quên nhất, đó là niềm vui được học. Hãy mang lại cho bọn trẻ niềm vui, sự say mê, và hãy quên đi những thứ công cụ hiện đại, đẹp đẽ kia (…); lúc đó mọi phương pháp đều sẽ có kết quả.

Khi có niềm say mê; công cụ mạnh mẽ nhất, chắc chắn đứa trẻ sẽ đến đích.

(…)

Tôi chỉ thêm vào có một từ có tầm quan trọng tối cao; những gì thường ngày chúng ta đạt được một cách chắc chắn và nhanh chóng là những thứ mà ta không quá sốt ruột muốn đạt được”.

Ðược rồi, được rồi, không nên đưa Rousseau vào đây, người đã bỏ mặc đàn con với những vấn đề của gia đình! (Ðiệp khúc thật ngu ngốc).

Tuy nhiên… khi ông nói rằng ham muốn của người lớn “biết đọc” chẳng phải mới mẻ gì… kể cả những phương pháp sư phạm phối hợp chống lại niềm say mê học tập.

Và rồi (cái khuôn mặt nhăn nhở của thiên thần ngược đời!) một người bố tồi lại có những phương pháp tuyệt vời trong khi những phương pháp của một nhà sư phạm lại tồi tệ và đáng ghét. Vậy đấy.

Nếu không kể Rousseau ra ở đây. Valéry (Paul) thì thế nào khi ông nói chuyện với các nữ sinh về huân chương Bắc đẩu bội tinh bằng một bài nói khô khan nhất đối với nền giáo dục, nhưng lại đi thẳng vào nội dung chính của những gì ta có thể nói về niềm say mê đọc sách:

“Thưa các cô, đâu phải chúng ta bắt đầu say mê văn chương từ mớ từ vựng, câu chữ máy móc. Hãy nhớ lại các chữ cái đã đi vào cuộc sống chúng ta như thế nào. Tuổi ấu thơ, cái tuổi cha mẹ mới dùng những câu hát làm đứa bé mới chào đời mỉm cười và đi vào giấc ngủ, cái tuổi những câu chuyện bắt đầu. Đứa trẻ uống những câu chuyện như uống sữa. Nó đòi hỏi được nghe tiếp, nghe mãi, nghe đi nghe lại những đoạn thật hay; nó là lớp công chúng vừa đáng thương vừa tuyệt diệu. Chúa mới biết bao nhiêu thời gian ta đành cho việc làm thỏa mãn cơn khát, những phù thủy, những quỷ ác, những tên tên cướp và những nàng tiên cho những đứa trẻ kêu gào: đọc tiếp! Đọc tiếp vào tai ông bố kiệt sức”.