Làm sao để giảng dạy văn học khi đọc sách lại cần đến thế sự yên lặng và sự trở về!
Ðọc là một hoạt động truyền thông? Lại một trò đùa! Những gì chúng ta đọc, chúng ta đâu có nói ra. Niềm vui sau khi đọc một cuốn sách, chúng ta thường giữ kín cho bản thân. Có thể vì chúng ta chẳng nghĩ là nên nói gì hoặc, trước khi có thể nói gì đó, chúng ta cần có thời gian để nghiền ngẫm và tiêu hóa. Sự yên lặng chính là cam kết cho sự sâu kín. Cuốn sách đã đọc xong nhưng chúng ta vẫn không ngừng nghĩ về nó. Chỉ cần nghĩ về nó là ta có thể trú ẩn trong đó. Nó ngăn cách chúng ta với cái Thế giới Bên ngoài. Nó dành cho chúng ta một đài quan sát thật cao, cao hơn mọi thứ. Chúng ta đã đọc và chúng ta yên lặng. Chúng ta yên lặng vì chúng ta đã đọc. Thật tuyệt khi một đội phục kích đón lõng và hỏi “Thế nào??? Hay không? Hiểu không? Làm báo cáo đi!”.
Ðôi khi chúng ta im lặng vì khiêm nhường. Không phải sự khiêm nhường tự phụ của những nhà phân tích chuyên nghiệp, mà là lương tâm sâu kín, đơn độc, gần như là đớn đau, vì quyển sách này, tác giả kia, vừa, như người ta vẫn nói, “thay đổi cuộc sống của tôi”!
Hoặc, đột nhiên, một sự chói lòa khác khiến ta nghẹn lời: làm sao mà một quyển sách làm thay đổi cuộc sống của tôi lại chẳng có ảnh hưởng gì đến trật tự thế giới? Thế kỷ của chúng ta ra sao sau khi Dostoievski viết Những kẻ bị ma ám? Polpot và những tên khác tới từ đâu khi chúng ta tưởng tượng các nhân vật của Piotr Verkhovensky?… Và, trong khi điều rùng rợn đã diễn ra, có ai nghe thấy Walter Benjamin? Làm sao mà khi mọi điều đã đâu vào đấy, toàn thể nhân loại còn chưa đọc Loài người của Robert Antelme, chỉ để giải phóng Christ của Carlo Levi, vĩnh viễn bị bắt ở Eboli?
Biết bao cuốn sách làm đảo lộn ý thức của chúng ta và để mặc thế giới ngày càng tồi tệ, thế cũng đủ để chúng ta yên lặng.
Vậy thì yên lặng…
Tất nhiên là trừ những kẻ khoa trương văn hóa.
A! Những bài diễn văn ở những nơi mà mọi người chẳng có gì để nói với nhau, sách vở được đưa ra làm đề tài bàn luận. Tiểu thuyết được coi như một chiến lược truyền thông! Kêu gào trong yên lặng, được sử dụng thật quá dễ dàng để cái thằng đần độn kia tán tỉnh con mụ làm bộ làm tịch nọ: “Thế nào, bà chưa đọc Chuyến du lịch đến tận cùng của đêm ư?”.
Người ta chẳng cần đến thế để giết nhau.
