Thực ra chẳng có gì kỳ diệu. Thậm chí thầy giáo cũng chẳng có công gì nhiều trong chuyện này. Hứng thú đọc sách của bọn trẻ đã ở đâu đó gần lắm, giam hãm trong những cái hầm chứa cỏ của tuổi thiếu niên bởi nỗi sợ hãi bí mật: nỗi sợ hãi (rất, rất cũ): sợ không hiểu.

Đơn giản là chúng ta đã quên đi vai trò của một quyển sách, những gì nó có thể mang lại. Chúng ta quên rằng một cuốn sách, trước hết, để kể một câu chuyện. Chúng ta không biết là một cuốn tiểu thuyết phải được đọc như một cuốn tiểu thuyết: cho đã cơn thèm.

Để thỏa mãn cơn đói cồn cào, từ lâu chúng ta đã chọn giải pháp ngồi trước màn hình, với dịch vụ dây chuyền, phim hoạt hình, phim truyền hình, phim dài nhiều tập và phim kinh dị như một cái dây buộc cổ chúng ta đầy rẫy những định kiến. Nó lấp đầy cái đầu như khi chúng ta ăn cho đầy một bụng, nó làm ta no nê, thỏa thuê, nhưng nó chẳng để lại gì nhiều. Tiêu hóa ngay lập tức. Tiêu hóa xong đơn độc vẫn hoàn đơn độc.

Với buổi đọc sách tập thể, với cuốn Hương thơm, chúng cảm thấy như đối diện với Suskind: một câu chuyện, chắc chắc rồi, một cách kể thật hay, thật hài hước và kỳ cục, nhưng còn một giọng văn, giọng của Suskind (sau này, trong một bài luận, ta gọi là “phong cách”). Một câu chuyện, đúng thế, nhưng do một người kể lại.

- Thật không thể ngờ được, thưa thầy: “những căn phòng hôi con người hôi những dòng sông hôi, quảng trường hôi, nhà thờ hôi… đức vua hôi…” cáiđoạn đầu như vậy trong khi học sinh chúng emvẫn bị cấm lặp đi lặp lại! Hay quá, đúng không?Rất buồn cười, nhưng cũng rất hay nhỉ?

Đúng thế, sự quyến rũ của giọng văn và hạnh phúc của người kể. Trang cuối cùng khép lại cuốn sách và cái giọng kể kia vẫn văng vẳng đâu đây. Giọng của Suskind nữa chứ, ngay cả qua hai cái màn lọc của người dịch và người đọc, cũng vẫn không phải giọng của Marquez, “cái này thật rõ ràng!”, hoặc giọng văn của Calvino. Vì vậy mà những con người vẫn quen với cái thứ giọng duy nhất của truyền hình bỗng cảm nhận Suskind, Marquez và Calvino đang nói với họ bằng giọng văn riêng của mỗi người, bà quả phụ trẻ Sicile, Perfecto không xe môtô, Banane và Santiags rồi Burglington không còn nhầm lẫn giữa các giọng văn và bắt đầu có sự yêu thích rõ ràng.

“Nhiều năm sau, đối mặt với cây cột tử hình, tướng Aureliano Buendia nhớ lại cái buổi chiều xa xôi của thời thơ ấu khi cha mang ông đi ăn chiếc kem đầu tiên. Thời đó, Macondo còn là một khu làng với khoảng hai mươi nếp nhà bằng đất sét và cây sậy, trên bờ một con suối, nước trong vắt chảy ra từ những phiến đá tròn như những quả trứng tiền sử[1]”.

- Tôi thuộc lòng cái câu đầu tiên trong Trăm năm cô đơn! Với những viên đá, tròn như những quả trứng tiền sử…

(Xin cảm ơn ông Marquez, cội nguồn của một trò chơi diễn ra trong suốt một năm qua: nắm bắt và thuộc lòng những câu đầu hay những đoạn văn được yêu thích nhất trong một tác phẩm).

- Em lại thuộc đoạn đầu của Adolphe, đoạn viết về sự e thẹn: “Trước đây tôi đâu biết rằng, ngay cả với đứa con trai, cha của tôi cũng vẫn còn ngượng ngùng, và rằng, sau khi chờ đợi mòn mỏi một vài biểu hiện tình cảm mà tôi không thể mỗi khi đứng trước cái vẻ ngoài lạnh lùng của ông, ông quay đi với đôi mắt ngậm nước, và than vãn với mọi người rằng tôi không yêu quý cha mình”.

- Hệt ở nhà tôi!

Trước đây chúng tôi khép chặt cánh cửa lòng mình trước những cuốn sách không bao giờ được mở. Bây giờ, chúng tôi bơi giữa những trang sách được mở rộng.

Chắc chắn giọng đọc của thầy giáo góp phần hàn gắn bọn trẻ với sách: bằng cách không bắt chúng tôi phải mày mò giải mã, thầy vẽ nên những cảnh vật thật cụ thể, trong những hoàn cảnh rõ ràng, với những nhân vật chẳng có gì là thần bí, thầy nhấn mạnh chủ đề, những góc khuất khi cần thiết, thầy làm cái nhiệm vụ của một nhà nhiếp ảnh đem đến cho người xem những tấm hình thật rõ nét.

Nhưng, chẳng bao lâu giọng đọc của thầy còn làm nảy sinh một niềm vui tinh tế.

- Thầy giúp chúng em rất nhiều khi đọc cho chúng em nghe, nhưng em cũng rất vui khi về đến nhà lại được đối diện với sách.

Nói cách khác, giọng đọc của thầy hàn gắn chúng tôi với văn viết, và điều này mang lại cho tôi cái sở thích đối với giọng âm thầm và kín đáo của nhà luyện đan, chính cái niềm vui mười năm trước đây làm đứa trẻ ngây ngất khi khám phá ra mẹ viết giữa trang giấy trắng cũng chính là mẹ trong cuộc sống.

Niềm vui thực sự một cuốn tiểu thuyết mang lại chính là sự khám phá điều thầm kín ngược đời kia: Tác giả và tôi… Sự cô đơn của chữ viết đòi hỏi giọng đọc âm thầm và đơn độc.

Thầy giáo ở đây chỉ là bà mối. Ðã tới lúc thầy có thể nhón gót ra đi.

❀ ❀ ❀

[1] Gabriel Garcia Marquez, Trăm năm cô đơn (Nhà xuất bản Seuil)