Quyền không kết thúc một cuốn sách

Có ba mươi sáu nghìn lý do để không tiếp tục một cuốn tiểu thuyết: cảm giác đã đọc ở đâu đó, câu chuyện không lôi cuốn, sự bất đồng hoàn toàn với tác giả, giọng văn khiến chúng ta lộn ruột, hoặc chẳng có chút giọng văn nào. Không cần phải liệt kê 35995 lý do còn lại, trong đó có cả cái răng sâu, những bức ép của ông bà chủ hoặc một chấn động con tim làm cái đầu hóa đá.

Quyển sách từ tay ta rơi xuống?

Nó rơi.

Nhưng trong các lý do để từ bỏ một cuốn sách, một lý do đáng được nói đến một chút: cảm giác mơ hồ của thất bại. Tôi mở sách, tôi đọc và chẳng bao lâu cảm thấy đắm chìm bởi một cái gì đó mạnh hơn tôi. Tôi tập trung mọi neuron thần kinh, tôi chiến đấu với câu chữ, nhưng không thay đổi được gì, dù rằng tôi hiểu tác phẩm này rất nên đọc, tôi vẫn không ngấm được chút nào vào đầu - hoặc quá ít - tôi cảm thấy một sự “lạ lẫm” không thể nắm bắt.

Tôi bỏ lửng.

Nói đúng hơn, tôi bỏ sang một bên. Tôi bỏ lại trong thư viện với ý nghĩ mơ hồ sẽ thử đọc lại một ngày nào đó. Cuốn Peterbourg của Andrei Bielyi, Joyce và cuốn Ulysse, Phía dưới núi lửa của Malcolm Lowry, đã chờ đợi một vài năm. Còn nhiều cuốn khác vẫn đang tiếp tục chờ đợi, hoặc sẽ chẳng bao giờ còn được đụng tới. Không có gì tệ hại, chỉ thế thôi. Cái ý niệm về sự “chín chắn” thật lạ lẫm trong thế giới văn học. Vào một độ tuổi nào đó, chúng ta chưa đủ chín để đọc một số tác phẩm. Nhưng không giống với những chai rượu vang, những cuốn sách hay không già đi. Chúng chờ đợi trong thư viện trong khi chúng ta thì mỗi ngày một già hơn. Khi chúng ta cảm thấy đủ độ “chín” để đọc chúng, chúng ta sẽ trở lại một lần nữa. Và có hai khả năng: hoặc là sự gặp gỡ hoặc lại thất bại. Có thể ta còn thử một lần thứ ba, hoặc không bao giờ nữa. Nhưng chắc chắn không phải lỗi của Thomas Mann nếu như hôm nay tôi vẫn không thể leo tới đỉnh của Ngọn núi kỳ diệu của ông.

Cuốn tiểu thuyết nổi tiếng cưỡng lại chúng ta chưa chắc đã khó đọc hơn các cuốn khác… có một thứ phản ứng hóa học giữa tác phẩm - rất nổi tiếng - và chúng ta - luôn sẵn sàng để “hiểu”. Một ngày, chúng ta thân thiện với tác phẩm của Borges nhưng suốt cả cuộc đời thì không thể có ngày đó với Musil…

Thế là, chúng ta có sự lựa chọn: hoặc nghĩ đây là lỗi của chúng ta, rằng chúng ta có một phần ngu dốt đâu đó, hoặc lục lọi phía những khái niệm về sở thích và tìm cách xây dựng nên cái sở thích của bản thân.

Nên khuyên bọn trẻ hướng về giải pháp thứ hai.

Như vậy, chúng vẫn còn niềm vui hiếm hoi: đọc lại và cuối cùng hiểu ra vì sao trước đây chúng không thích. Và niềm vui hiếm hoi này nữa: nghe không chút cảm xúc những kẻ thông thái rởm vẫn nhồi vào tai chúng ta:

- Làm sao mà không thích Stendhal được nhỉ?

Có thể lắm chứ.