Phải đọc, phải đọc…

Thế nếu như thay bằng việc bắt học sinh phải đọc, thầy giáo chia sẻ với các em hạnh phúc cá nhân của thầy, niềm say mê đọc sách của thầy?

Hạnh phúc được đọc sách? Cái gì thế này, hạnh phúc được đọc sách?

Quả là những câu hỏi làm mỗi chúng ta đều phải nhìn lại bản thân!

Trước hết, hãy thú nhận sự thật trái ngược với giáo lý: phần lớn những thứ mà chúng ta đã đọc, chúng ta đều đọc trong trạng thái phản đối chứ không đồng tình. Chúng ta đọc như lẩn trốn, như chối bỏ, như đối đầu. Nếu những điều đó khiến chúng ta có dáng vẻ của những kẻ đào ngũ, nếu sự thật không thể chạm tới chúng ta sau cái vẻ “quyến rũ” của sách vở, chúng ta là những kẻ đào ngũ đang xây dựng và đang được sinh ra.

Mỗi lần đọc sách là một hành động kháng cự. Kháng cự cái gì? Kháng cự lại tính ngẫu nhiên.

Tất cả:

- Xã hội.

- Chuyên môn.

- Tâm lý.

- Tình cảm.

- Khí hậu.

- Gia đình.

- Nô lệ.

- Tập quần.

- Bệnh học.

- Túng tiền.

- Thuyết không tưởng.

- Văn hóa.

- Hoặc yêu bản thân.

Ðọc sách đến nơi đến chốn cứu giúp mọi thứ, kể cả bản thân chúng ta.

Và trên tất cả, chúng ta đọc chống lại cái chết.

Ðó là Kafka đọc để chống lại những ý đồ buôn bán của cha, Flannery O’Connor đọc Dostoievski chống lại sự mỉa mai của cha mẹ (“Kẻ ngu dốt? Đúng là chỉ có nó mới mua một quyển sách với cái tên như vậy!”), rồi Thibaudet đọc Montaigne trong chiến hào Verdun, rồi Henri Mondor hoàn toàn chìm ngập trong Mallarmé ở thời kỳ nước Pháp bị chiếm đóng và chợ đen, rồi nhà báo Kauffmann đọc đi đọc lại Chiến tranh và Hòa bình trong các nhà tù Beyrouth, và người bệnh từng được mổ mà hoàn toàn không một chút thuốc tê kia, Valéry kể với chúng ta rằng anh ta “tìm thấy sự yên ả, nói đúng hơn một chút sức lực, một chút kiên nhẫn để sau mỗi nhát kéo đau đến dội óc, anh lại đọc một bài thơ yêu thích”. Và không thể thiếu lời thú nhận của Montesquieuvới một định hướng sư phạm hoàn toàn khác đã tốn biết bao giấy mực cho những bài luận: “Đọc đối với tôi là giải pháp tối cao chống lại sự chán ngấy, mà mỗi khi thấy chán chỉ cần đọc sách một tiếng là tan biến hết”.

Nhưng thường thì sách là nơi trú ngụ; mỗi khi mưa rơi, sự yên lặng chói ngời của những trang sách chống lại sự ồn ào đơn điệu của tàu điện ngầm, quyển tiểu thuyết nhét trong ngăn tủ, thầy giáo đọc sách khi lũ học trò mài bút, và đứa trẻ ở cuối lớp đọc vụng, và nộp bài toàn trắng…