Quyền không đọc sách

Như mọi danh sách liệt kê “quyền”, danh sách quyền đọc sách phải bắt đầu bằng cái quyền không được lạm dụng đọc sách - hay quyền không đọc sách - nếu không thì sẽ không còn là danh sách các quyền mà là một cái bẫy xấu xa.

Để mở đầu, phần lớn độc giả đều cho mình cái quyền hàng ngày không đọc sách. Dù không muốn làm mất thể diện, nhưng giữa một cuốn sách hay một bộ phim dở, phần lớn thời gian, yếu tố thứ hai chiến thắng. Rồi chúng ta không đọc một cách thường xuyên. Những thời kỳ đọc sách luân phiên với những thời gian dài ăn kiêng, mà chỉ cần nhìn thấy một cuốn sách là đã cảm thấy khó tiêu.

Nhưng điều quan trọng nhất nằm ở chỗ khác.

Bao quanh chúng ta có biết bao người đáng kính, nhiều bằng cấp, thậm chí “lỗi lạc” - phần lớn trong số họ có những thư viện cá nhân thật đẹp nhưng họ lại không đọc sách, hoặc đọc ít đến nỗi ta chẳng bao giờ nghĩ tới việc tặng họ một cuốn sách. Họ không đọc. Hoặc họ không có nhu cầu đọc, hoặc họ có quá nhiều việc khác để làm (nói cách khác những công việc khác lấp đầy thời gian và che mờ cái nhìn của họ), hoặc họ có những niềm say mê khác và chỉ sống vì những say mê đó. Tóm lại, những người này không thích đọc sách. Nhưng không vì vậy mà chơi với họ không thú vị, thậm chí rất thú vị. (Ít ra họ không chộp lấy ta ở mọi nơi mọi lúc để hỏi ý kiến ta về một cuốn sách vừa xuất bản, họ không làm phiền lòng chúng ta khi nói bóng gió đến những tác phẩm ta vẫn yêu thích và không coi chúng ta như những kẻ ngu dốt khi chưa đụng tới quyển này, quyển kia, vừa xuất bản nơi này, nơi nọ mà các nhà phê bình đang hết lời ca tụng). Họ hoàn toàn “con người”, cũng nhạy cảm với những bất hạnh và lo lắng đến “nhân quyền” như bất kỳ ai, họ cũng cố gắng hết mình trong khả năng của họ, và cũng đã là quá nhiều có điều, họ không đọc sách. Tùy họ thôi.

Nhìn chung, việc cho rằng sách làm con người ta “người hơn” là đúng, dù đôi khi cũng gặp phải một vài cá biệt đáng buồn. Chắc chắn sẽ “người” hơn, hay đoàn kết hơn với đồng loại (ít “hoang dã” hơn) khi đọc Tchekhov.

Nhưng xin đừng kèm cái định lý này với ý nghĩ những người không đọc sách đều bị coi như những kẻ thô kệch hoặc đần độn. Nếu không việc đọc sách sẽ trở thành một bắt buộc về đạo đức, và cứ thế chúng ta rồi sẽ phán xét “tính đạo đức” của những cuốn sách, với những tiêu chí hoàn toàn không chút tôn trọng cái quyền tự do không thể tước bỏ: quyền được sáng tạo. Lúc đó tất cả “độc giả” chúng ta đều trở thành những kẻ thô kệch.

Nói cách khác, việc tự do viết không thể phù hợp với nghĩa vụ đọc sách.

Nghĩa vụ dạy dỗ ở đây là dạy đọc sách cho bọn nhỏ, đưa chúng tới với văn học, cung cấp cho chúng những phương tiện tự phán xét có hay không “nhu cầu đọc sách”. Nếu như ta hoàn toàn có thể chấp nhận việc từ chối đọc sách thì ngược lại việc sách vở từ chối ta lại không thể chấp nhận nổi.

Một nỗi buồn mênh mang, sự cô độc trong sự cô độc, khi bị sách vở từ bỏ - kể cả những tác phẩm hoàn toàn có thể bỏ qua.