Giang Hoa nghe tin Đạo Tĩnh sau khi bị bắt đã sinh non một bé trai, hiện tại vẫn còn sống nhờ sự chăm sóc của Liễu Minh, lòng dạ không khỏi bất an. Sau khi ngủ dậy, anh giữ thói quen đi đi lại lại trong phòng. Tình thế quá phức tạp, cuộc sống thay đổi quá nhanh. Anh vừa cảm thấy trong dự liệu, lại vừa cảm thấy bất ngờ. Anh đã sớm lường trước, vì cô bất mãn với việc thanh trừng phái Trotsky, lại đồng tình với phái Trotsky, không vạch rõ giới hạn, nên sẽ xảy ra chuyện. Thế nhưng khi nhận được chỉ thị của cấp trên, thực sự phải bắt giữ Đạo Tĩnh, anh lại cảm thấy hoang mang căng thẳng. Trong lòng anh hiểu rõ, cô không phải người xấu, đối với Đảng vẫn một lòng một dạ. Thế nhưng, thấy cô đánh mất lập trường, không nghe lời khuyên răn của anh, lại còn tự cho là đúng, anh lại cảm thấy cô đáng tội... Mâu thuẫn, phẫn uất, oán giận cùng trào dâng trong lòng vị Bí thư Địa ủy này. Trước mắt anh lúc thì thoáng qua ánh mắt khinh miệt đầy cứng cỏi, tự tin mà cô ném về phía anh; lúc lại thoáng qua khuôn mặt xinh đẹp dịu dàng, dễ gần của cô. Khi nghĩ đến một đứa trẻ sơ sinh đang òa khóc trong lòng cô, trong khoảnh khắc, mắt anh nhòe lệ. Anh khẽ gọi trong lòng: "Con trai -- con trai của mình..." Anh lập tức bước tới bàn, hai tay ôm đầu gục xuống mặt bàn.

"Bí thư Giang, đã mua đường đỏ và gạo rồi, tôi mang tới cho đồng chí Lâm đây nhé?" Một giọng nói khẽ vang lên.

Giang Hoa ngẩng đầu lên, thấy là cảnh vệ viên Tiểu Ngô của mình, anh ngượng ngùng lau mắt, gật đầu nói:

"Đi ngay đi. Nếu có ai hỏi, cứ bảo là cơ quan Địa ủy gửi cho cô ấy, đừng nói là tôi..."

"Anh không viết cho cô ấy lá thư sao? Cô ấy đã sinh cho anh một đứa con trai kháu khỉnh đấy!"

Sắc mặt Giang Hoa bỗng chốc thay đổi, u ám, đáng sợ, cơ mặt co giật. Hồi lâu sau mới nói bằng giọng khàn đặc:

"Đi đi, bớt nói nhảm! Tôi không thể viết thư. Cậu không được gặp cô ấy, không được nói bất cứ điều gì -- chú ý, đây là vạch rõ giới hạn."

Tiểu Ngô bĩu môi, lắc đầu quay người bỏ đi. Vừa đi được hai bước, lại quay lại nói:

"Bí thư Giang, tôi xem con trai anh một chút được không? -- Nó chắc không dính vấn đề chính trị gì đâu nhỉ..."

"Câm miệng!" Giang Hoa tức giận, vung tay lên, "Sao mà lắm chuyện thế! Đi nhanh đi, chiều mai nhất định phải quay về."

"Từ đây tới chỗ đồng chí Lâm ở hơn một trăm dặm, đi về gần ba trăm dặm đường, hai cái cẳng của tôi làm sao mà về kịp ạ?" Tiểu Ngô trừng mắt nhìn Giang Hoa, vẫn không chịu đi.

Giang Hoa đứng dậy, nén lệ sắp trào ra, dùng sức đẩy Tiểu Ngô:

"Đi nhanh, đi nhanh! Cô ấy cần những thứ này, mau gửi đến đi."

Tiểu Ngô vừa đi, Lư Gia Xuyên quân dung chỉnh tề bước vào.

"Lão Giang, chúc mừng anh! Vừa nghe tin Tiểu Lâm sinh cho anh một thằng cu."

"Anh đừng có nói lung tung!" Giang Hoa đứng bên bàn, dùng ngôn ngữ mà lão Hồng quân thường nói, căng mặt phản bác Lư Gia Xuyên, "Người ta đã bị bắt rồi, còn chúc mừng con cái gì..."

"Phải rồi, tôi chính là muốn đến hỏi anh. Tiểu Lâm sống cùng anh bao nhiêu năm nay, anh hẳn là hiểu rõ về cô ấy, sao lại có thể để cô ấy bị bắt chứ? Tôi cảm thấy vô cùng kinh ngạc. Cô ấy có thể có vấn đề gì cơ chứ? Sao có thể bắt giữ một đồng chí tốt như vậy? Lẽ nào, anh chỉ mải lo chuyện đảng tính, nguyên tắc, mà ngay cả tính người -- nhân đạo chủ nghĩa cách mạng cũng vứt sang một bên rồi sao?"

Mặc dù Lư Gia Xuyên đặt ra hàng loạt câu hỏi cho Giang Hoa, Giang Hoa vẫn căng mặt, nhíu mày, không nói một lời.

Sắc mặt Lư Gia Xuyên cũng thay đổi, nghiêm nghị, mắt đỏ hoe, đôi lông mày rậm nhướng lên, tay gõ lên cạnh bàn như đang đánh nhịp, từng câu từng chữ nói:

"Lão Giang, chúng ta là chiến hữu nhiều năm, hôm nay tôi không thể nhịn được nữa, tôi muốn đổ hết những lời trong lòng mình ra cho anh. Anh ngồi xuống, nghe tôi nói."

"Tôi phải đi họp, có gì để sau hãy nói." Giang Hoa đứng dậy.

"Cuộc họp mở rộng quân đội đó, tôi đã thông báo đổi sang chiều mai rồi. Bây giờ chúng ta hãy nói chuyện trước đã." Lư Gia Xuyên ấn Giang Hoa ngồi xuống ghế gỗ.

Giang Hoa không còn cách nào khác đành ngồi xuống, hai tay ôm đầu, vẻ mặt phiền não.

Lư Gia Xuyên không nhìn sắc mặt anh, mắt nhìn góc tường thản nhiên nói:

"Lão Giang, anh là đảng viên lão thành rồi, lúc phong trào biểu tình Nam tiến của sinh viên Bắc Đại, anh là Tổng chỉ huy. Khi đó, anh tư tưởng nhạy bén, hoạt bát, dẫn dắt đông đảo sinh viên Bắc Đại, dũng cảm đấu tranh với chủ nghĩa không kháng cự của Quốc Dân Đảng, mọi người yêu mến anh, kính trọng anh..."

---❊ ❖ ❊---

Một đoàn tàu gầm rú bên tai Giang Hoa. Với tư cách là Tổng chỉ huy cuộc biểu tình Nam tiến của sinh viên Bắc Đại, anh đang hăng hái chỉ huy một trận chiến đặc biệt.

Sau sự kiện "9/18" năm 1931, ba tỉnh Đông Bắc nhanh chóng rơi vào tay giặc. Thượng Hải, Bắc Bình, Thiên Tân, Thái Nguyên... sinh viên yêu nước khắp các tỉnh thành trên cả nước lập tức phát động phong trào kháng Nhật cứu vong rộng rãi. Chính phủ Nam Kinh lại chẳng mảy may để ý, ngày 25 tháng 11, họ đánh điện cho Thi Triệu Cơ đang trú tại "Quốc Liên" (Chú: Quốc Liên -- Quốc Liên khi đó, tương đương với Liên Hợp Quốc hiện nay.), bảo ông ta đề nghị với "Quốc Liên" phân chia Cẩm Châu thành "khu trung lập", do quốc tế cùng quản lý; lấy điều kiện quân đội Trung Quốc rút vào trong cửa ải Sơn Hải Quan để đổi lấy. Kế hoạch bán nước này càng làm cho đông đảo quần chúng nhân dân, đặc biệt là thanh niên sinh viên phẫn nộ. Thế là, công nhân bãi công, sinh viên bãi khóa, Đại học Bắc Kinh lại tiên phong giương cao lá cờ biểu tình, nằm trên đường ray tại ga Bắc Bình để đòi tàu. Sau mấy ngày mấy đêm đấu tranh gian khổ, cuối cùng cũng hướng về Nam Kinh để biểu tình trước chính phủ Quốc Dân Đảng.

Trong toa tàu gầm rú, ba lãnh đạo của hội sinh viên mới -- Giang Hoa, Lư Gia Xuyên, La Đại Phương đã đấu tranh với hội sinh viên phản động và sự ngăn cản của nhà trường, ba ngày ba đêm không ngủ, họ đều đang gà gật trong gió lạnh trước lúc bình minh. Đột nhiên, Lư Gia Xuyên và La Đại Phương bị lay tỉnh, chỉ thấy Giang Hoa mở đôi mắt đầy tia máu, cười nói:

"Chúng ta đến Nam Kinh, chủ động thông báo cho Tổng tư lệnh vệ thú, bảo họ hãy đến "bảo vệ" cuộc biểu tình Nam tiến của sinh viên Bắc Đại chúng ta, được không?"

Lư Gia Xuyên chưa kịp lên tiếng, La Đại Phương kinh ngạc nói: "Sao cơ? Chúng ta đi biểu tình trước chính phủ Quốc Dân, lại yêu cầu họ 'bảo vệ', đây là ý gì?"

"Có văn có võ, có mềm có cứng, đây chính là sách lược." Giọng Giang Hoa bình tĩnh, mạnh mẽ. Lư Gia Xuyên lập tức phụ họa: "Việc gì cũng có mặt phản và mặt chính, có lợi cũng có hại. Ý kiến của lão Giang linh hoạt, rất có lợi cho cuộc đấu tranh của chúng ta. Thế này nhé, vừa đến Nam Kinh, hai anh thân thể tráng kiện, liền dẫn sinh viên biểu tình diễu hành ngay; tôi mang theo Hứa Ninh đến Tổng tư lệnh vệ thú tìm tư lệnh Cốc Chính Luân, yêu cầu ông ta bảo vệ hành động yêu nước của sinh viên."

"Việc này rất nguy hiểm, rất có thể sẽ bắt giữ các anh..." Giang Hoa lo lắng.

"Không có gì, nếu chúng ta bị bắt, có các anh làm hậu thuẫn." Lư Gia Xuyên kiên định yêu cầu nhiệm vụ này.

Lư Gia Xuyên đến Tổng tư lệnh vệ thú Nam Kinh gặp Cốc Chính Luân, quả nhiên bị bắt giữ. Chẳng bao lâu, sinh viên Bắc Đại tham gia biểu tình cũng bị bắt rất nhiều, đều bị áp giải đến nhà tù Hiếu Lăng Vệ.

Giang Hoa, La Đại Phương thấy Lư Gia Xuyên mãi không có tin tức, đoán chắc chắn đã bị bắt. Lại thấy nhiều sinh viên Bắc Đại cũng bị đánh bị bắt, họ sốt ruột, lập tức liên kết với sinh viên biểu tình của các trường đại học khác ở Nam Kinh, xông thẳng tới Hiếu Lăng Vệ, đòi tìm về, cướp lại các bạn học bị bắt.

Vào lúc hoàng hôn, bầu trời Nam Kinh lạnh lẽo ảm đạm. Thân hình cao lớn của Giang Hoa dẫn đầu xông tới Hiếu Lăng Vệ. Đám đông sinh viên giận dữ, dũng cảm bao vây nhà tù này.

"Thả các bạn học Bắc Đại bị bắt ra!"

"Phản đối chính phủ bán rẻ ba tỉnh Đông Bắc!"

"Đả đảo kẻ đao phủ Cốc Chính Luân!"

Tiếng hô hào vang dội, bi tráng, như thác lũ đổ về, như sông cuộn sóng.

"Xông lên! Xông vào địa ngục trần gian này!"

"Xông lên! Xông vào cứu bạn học Bắc Đại ra!"

Lư Gia Xuyên, Hứa Ninh ngồi xổm sau chấn song sắt, nghe thấy tiếng thét bi tráng bên ngoài, rơi những giọt nước mắt xúc động, đột nhiên một người bạn tù bên cạnh hét lên:

"Nhìn kìa, bọn phản động dựng súng máy rồi, chuẩn bị tàn sát sinh viên kìa!"

Lư Gia Xuyên giật mình, nhìn lên mái nhà, súng máy quả nhiên đã được dựng lên, chĩa vào các sinh viên bên ngoài bức tường cao. Nhìn ra ngoài cửa sổ sắt, những bao cát nặng nề đang được di chuyển, binh lính có kẻ lắp lưỡi lê, kẻ kéo quy lát, đang vội vã chuẩn bị chiến đấu, cận chiến.

Tiếng hô hào của sinh viên bên ngoài nhà tù càng lúc càng gần, càng vang dội; tiếng chuẩn bị tàn sát sinh viên bên trong nhà tù cũng càng lúc càng rõ ràng, chính xác.

Lư Gia Xuyên bình tĩnh suy nghĩ: Thời khắc nghìn cân treo sợi tóc đã đến! Nếu sinh viên tiếp tục xông vào, bọn thống trị phản động chắc chắn sẽ dùng súng máy quét sạch những sinh viên tay không tấc sắt, gây ra thảm án đẫm máu -- không, không thể để những sinh viên vô tội này hy sinh vì chúng ta! Thế là, một ý niệm kiên quyết hình thành trong lòng Lư Gia Xuyên.

Giang Hoa dẫn đông đảo sinh viên gào thét bên ngoài cửa tù:

"Bọn thống trị các người, các người có đầy đạn súng, chúng tôi có đầy máu nóng!", "Không thả bạn học Bắc Đại ra thề không rút lui!" Lúc này, một mảnh giấy nhỏ lặng lẽ truyền vào tay Giang Hoa.

"Bọn phản động đã dựng súng máy chuẩn bị tàn sát sinh viên. Anh đã nói 'đấu tranh phải có sách lược', phải dẫn sinh viên rời khỏi nhà tù ngay lập tức, đấu tranh bằng hình thức khác. Lư"

Giang Hoa đọc mảnh giấy do chính tay Lư Gia Xuyên viết, suy ngẫm một lúc, quan sát tình cảnh bọn phản động đang hổ rình mồi, lập tức chấp nhận đề nghị của Lư Gia Xuyên, dẫn sinh viên rời khỏi Hiếu Lăng Vệ.

Sau sự việc, Giang Hoa cảm ơn sự phán đoán, nhắc nhở của Lư Gia Xuyên, nhờ đó mới tránh được một vụ đổ máu. Lư Gia Xuyên cũng thấy được sự cầu thị và cơ trí của Giang Hoa. Thế nhưng, lúc này khi lão Lư lại nhắc đến sự kiện biểu tình Nam tiến, Giang Hoa lại cảm thấy không thoải mái chút nào. Anh liếc mắt, khóe miệng chứa một nụ cười khổ:

"Thời nào thế nấy. Lão Lư, hảo hán không nhắc chuyện dũng mãnh năm xưa, anh muốn dùng quá khứ để châm chọc hiện tại của tôi sao? Hoàn toàn không cần thiết! Có gì thì nói thẳng đi, việc gì phải vòng vo."

"Lão Giang, anh hiểu lầm rồi. Tôi hoàn toàn không có ý châm chọc anh. Tôi nhắc đến biểu tình Nam tiến, một là để chứng minh sự cầu thị của anh ngày xưa, biết lắng nghe ý kiến, quyết đoán, xoay chuyển tình thế. Cũng chứng minh sự tin tưởng lẫn nhau và tình bạn sâu sắc giữa chúng ta. Anh hỏi tôi hiện tại có ý kiến gì à? Có! Đó là bây giờ anh không chịu khó làm điều tra nghiên cứu, không chịu khó thấu hiểu tình hình cấp dưới, chỉ nghe những lời thuận tai của số ít người; chỉ dựa vào chủ quan của bản thân, thiếu tầm nhìn xa trông rộng đầy đủ, cho nên một số vấn đề xử lý không tốt -- đặc biệt là về việc thanh trừng phái Trotsky, anh lại thanh trừng tới cả người yêu của chính mình, bắt giam cô ấy, khiến cô ấy sinh non. Như vậy chẳng phải có chút tàn khốc, quá vô tình rồi sao? Tôi rất hối hận, những lời này tôi nói với anh quá muộn..."

"Lão Lư, xin hãy im miệng!" Dạo gần đây Giang Hoa tính tình nóng nảy, động tí là muốn nổi cáu, "Anh chẳng lẽ không hiểu thành ngữ 'đại nghĩa diệt thân'? Lâm Đạo Tĩnh dính líu với phái Trotsky, là cấp trên ra lệnh bắt cô ấy, tôi có cách nào chứ, -- đừng nói là người yêu, cho dù là tổ tông tám đời, Đảng bảo sao, tôi phải làm thế chứ."

"Lão Giang, đừng nổi nóng! Chúng ta là người cộng sản, quan trọng nhất là thực sự cầu thị. Anh nhìn Tiểu Lâm thế nào? Cô ấy có thể là người phái Trotsky sao? Anh nên biện hộ cho cô ấy, phản ánh tình hình thực tế lên cấp trên mới phải. Cấp trên còn không phải là nghe phản ánh từ cấp dưới, mới quyết định bắt ai thả ai sao. Một câu thôi, bản thân anh đã mất niềm tin vào cô ấy!"

Giang Hoa không nói nữa, lời của Lư Gia Xuyên thực sự đánh trúng tim đen anh. Tiểu Lâm -- anh cũng cho rằng không thể là phái Trotsky. Nhưng đây là quyết định của cấp trên, anh không thể chống lại. Cô ấy là vợ mình, càng không thể biện giải. Tất nhiên, cũng vì nghe đủ loại phản ánh của Thường Lý Bình, anh mất niềm tin vào cô, anh lại đem những phản ánh này, trung thực phản ánh lên bộ phận thanh trừng phái Trotsky cấp trên, từ đó dẫn đến việc Lâm Đạo Tĩnh bị bắt.

Im lặng một lúc, Lư Gia Xuyên lấy từ trong túi ra hai tờ cắt báo, anh cầm tờ giấy có tiêu đề được gạch bằng bút chì đỏ, lắc lư trước mắt Giang Hoa:

"Lão Giang, xem trước hai tờ tuần báo 《Giải phóng》 mà tôi đã cất công tìm được từ Diên An, có lẽ có chút giúp ích cho chúng ta hiểu rõ chân tướng vấn đề phái Trotsky. Anh xem bài này trước -- bài thời luận ngày 20 tháng 11 năm 1937 'Trần Độc Tú tiên sinh đi về đâu'; rồi sau đó xem bài khác cách bài thời luận này hai tháng. Thú vị lắm đấy!"

Giang Hoa nhận lấy tờ cắt báo từ tay Lư Gia Xuyên xem. Những chỗ quan trọng, chỗ Lư Gia Xuyên gạch bằng bút chì đỏ, anh ta lại đọc khẽ thành tiếng:

"Khi Trần Độc Tú tiên sinh phục hồi tự do, mọi người đều chúc mừng Trần Độc Tú tiên sinh, hy vọng sau nhiều năm sống trong lao tù, ông sẽ cầu thị kiểm điểm sai lầm chính trị của bản thân, chấn hưng tinh thần của chiến sĩ lão thành, tham gia trở lại hàng ngũ cách mạng." Bên dưới còn có phần chú thích nhỏ không biết Lư Gia Xuyên lấy được từ đâu --

"Trung ương Đảng từng đề nghị Trần Độc Tú sau khi kiểm điểm sai lầm, vẫn có thể trở lại Đảng. Các đồng chí Lâm Bá Cừ, Diệp Kiếm Anh từng gặp Trần Độc Tú, cùng nghiên cứu vấn đề kháng Nhật, Trần vốn sẵn lòng kháng Nhật."

Giang Hoa ngẩng đầu, mở to mắt, kinh ngạc nhìn chằm chằm Lư Gia Xuyên, nói:

"Phần chú thích này cậu lấy ở đâu ra? Lại dám viết trên giấy, gan của cậu đúng là lớn thật đấy..."

"Không phải vấn đề gan lớn hay nhỏ, mà là vấn đề sự thật có hay không. Sau này Trần Độc Tú không chịu kiểm điểm sai lầm, Trung ương Đảng không gọi ông ta trở lại là đúng. Nhưng ông ta cũng không hề làm Hán gian đặc vụ, hơn nữa vẫn luôn chủ trương kháng Nhật, đây cũng là sự thật. Được rồi, đừng vội, xin xem bài báo khác, có lẽ anh sẽ vui thôi." Lư Gia Xuyên mỉm cười nói xong, chỉ vào tờ cắt báo khác bảo Giang Hoa xem.

Bài báo do Khang Sinh viết, tiêu đề là 《Tiêu diệt bọn phỉ Trotsky là thám tử Nhật khấu, kẻ thù của dân tộc》. Lư Gia Xuyên còn thêm ngoặc đơn bên dưới -- (Bài này nói, Trần Độc Tú là kẻ thù dân tộc nhận trợ cấp của Nhật khấu là sự thật sao?) Lại còn gạch đỏ vào chỗ mấu chốt, Giang Hoa lại đọc trước những dòng được gạch:

"Sự kiện '9/18', cơ quan thám tử Nhật Bản tại Thượng Hải, thông qua sự giới thiệu của phái thân Nhật Đường Hữu Nhâm, đã tiến hành đàm phán hợp tác chung với Trung ương phỉ Trotsky do Trần Độc Tú, Bành Thuật Chi, La Hán tổ chức. Khi đó Đường Hữu Nhâm đại diện cho cơ quan thám tử Nhật Bản, Trần Độc Tú, La Hán đại diện cho tổ chức phỉ Trotsky. Kết quả đàm phán là: bọn phỉ Trotsky, 'không cản trở Nhật Bản xâm lược Trung Quốc', mà Nhật Bản cấp cho Trần Độc Tú và bọn phỉ Trotsky mỗi tháng ba trăm đồng trợ cấp, chờ có thành quả sẽ tăng thêm sau. Cuộc đàm phán bán nước này đã được xác định, trợ cấp của Nhật do Bộ trưởng tổ chức của Trung ương phỉ Trần Độc Tú là La Hán lĩnh, thế là bọn phỉ Trotsky và thủ lĩnh phỉ Trotsky ở Trung Quốc, dưới sự chỉ đạo của Nhật khấu, đóng những vai trò khác nhau trong các phương diện, hát vang vở kịch song hoàng giúp Nhật Bản xâm lược Trung Quốc."

Giang Hoa đọc đến đây, lại nhảy đến chỗ khác được gạch đỏ, đọc tiếp một cách nhanh chóng:

Năm ngoái (chỉ năm 1937) vào khoảng tháng 6, tháng 7, báo chí Nhật Bản tại Thượng Hải đăng tải việc Trotsky đích thân phái một phần tử Trotsky người Mỹ đến Thượng Hải đảm nhiệm chỉ đạo viên tổ chức Trotsky phương Đông... Tên phỉ Trotsky người Mỹ Glass này, liên kết với Trần Độc Tú, Bành Thuật Chi, La Hán... thành lập tổ chức thám tử Nhật của phỉ Trotsky tại Thượng Hải, miền Bắc.

Bài báo này của Khang Sinh rất dài, đăng trên hai số 29 và 30 của tuần báo 《Giải phóng》 Diên An vào ngày 28 tháng 1 và ngày 8 tháng 2 năm 1938. Giang Hoa nghiêm túc đọc một mạch hết, khi anh ngẩng đầu nhìn về phía Lư Gia Xuyên, chỉ thấy anh ta cũng đang đọc sách. Đó là một cuốn tiểu thuyết Liên Xô in ronéo tại căn cứ địa kháng Nhật mang tên 《Andrelun không đi đường chính》.

"Sao, cậu còn tâm trí đọc tiểu thuyết?" Giang Hoa chán nản thở dài với Lư Gia Xuyên.

"Này, Bí thư Giang lão của tôi, anh đọc xong hai bài báo hoàn toàn khác biệt này thì có cao kiến gì không?" Lư Gia Xuyên vẫn không thay đổi phong thái phóng khoáng tự tại, mỉm cười nói.

"Đồng chí Khang Sinh là một trong những đồng chí lãnh đạo Trung ương, chẳng lẽ ông ấy lại có thể viết bài nói năng lung tung được sao?" Giang Hoa phản bác một câu.

"Vậy nói như vậy, anh cho rằng Trần Độc Tú, tên đầu sỏ phỉ Trotsky này đã nhận trợ cấp của Nhật, đang giúp Nhật khấu xâm lược Trung Quốc rồi? Cho nên, chúng ta mới phải thanh trừng phái Trotsky."

Giang Hoa ngoảnh đầu nhìn ánh nắng rực rỡ ngoài cửa sổ, trầm mặc đầy tâm sự.

"Lão Giang, tôi không sợ anh đi tố giác tôi. Năm 1933 khi tôi ngồi tù ở Nam Kinh, từng bị giam chung với một người phái Trotsky. Anh ta kiên quyết phản đối chủ nghĩa không kháng cự của Quốc Dân Đảng, chủ trương kháng Nhật, chủ trương lật đổ nền thống trị phản động của Quốc Dân Đảng. Anh ta chỉ cho rằng Trotsky về vấn đề cách mạng Trung Quốc, phù hợp với thực tế Trung Quốc hơn Stalin, cho nên đã tham gia tổ chức phái Trotsky. Quốc Dân Đảng đe dọa dụ dỗ anh ta, anh ta không khuất phục, cuối cùng người này bị xử tử. Lúc sắp hành hình anh ta còn hô vang, 'Đảng Cộng sản Trung Quốc, Mác-Lê muôn năm!' Cho nên tôi có cái nhìn riêng về vấn đề phái Trotsky: Trong phái Trotsky quả thật có đặc vụ, gian tế, những kẻ bán rẻ lợi ích dân tộc, ví dụ như Trương Mộ Đào, tên phỉ Trotsky này, lúc sự kiện Tây An, chính là phản đối thả Tưởng Giới Thạch, đổ dầu vào lửa, một mực muốn khơi mào nội chiến. Nhưng những người tham gia tổ chức phái Trotsky không phải ai cũng là kẻ xấu. Tôi cho rằng phần lớn vẫn là vấn đề tín ngưỡng. Phái Trotsky ở Trung Quốc bắt nguồn từ các tổ chức phản đối Stalin, đồng tình với chủ trương chính trị của Trotsky được thành lập trong số du học sinh lưu học tại Liên Xô. Những người này sau khi về nước, đã thành lập tổ chức phái Trotsky tại Trung Quốc, sau này lại liên lạc với Trần Độc Tú bị khai trừ khỏi Đảng. Họ có một bộ chính sách, sách lược về vấn đề Trung Quốc khác với Đảng ta. Nhưng đại đa số trong họ, cũng là phản đối Quốc Dân Đảng, chủ trương kháng Nhật. Còn về Trần Độc Tú, Khang Sinh nói ông ta vào khoảng tháng 6, tháng 7 năm 1937 đã nhận trợ cấp của thám tử Nhật, chủ trương 'không cản trở Nhật Bản xâm lược Trung Quốc'. Thực tế, vào tháng 6, tháng 7 năm 1937, Trần Độc Tú vẫn bị giam trong nhà tù Quốc Dân Đảng chưa được thả ra, ông ta có thể có thuật phân thân để đi đàm phán bán nước với đại diện Nhật Bản? Khi ông ta ra tù, đã đăng không ít bài báo chủ trương kháng Nhật, và đã gặp gỡ, tiếp xúc với một số đồng chí lãnh đạo Đảng ta. Ông ta kiên quyết chủ trương kháng Nhật, sao có thể đồng thời lại là kẻ thù dân tộc nhận trợ cấp của Nhật Bản? Anh nghĩ xem, có những đồng chí lãnh đạo, đăng những ngôn luận, bài báo mâu thuẫn trước sau, lỗ hổng đầy rẫy, hơn nữa còn gây ra ảnh hưởng rất xấu, lẽ nào không đáng để chúng ta suy ngẫm sao? Lão Giang, những lời này tôi suy nghĩ rất lâu rồi, muốn nói với anh, nhưng cảm thấy không phải lúc, cũng không nắm chắc. Hôm nay Tiểu Lâm cũng gặp phải vận rủi này, tôi thật sự không nhịn được nữa --" Lư Gia Xuyên nói, cảm xúc có chút kích động, dường như còn có rất nhiều lời chưa nói hết.

Nghe xong những lời nghe như chuyện lạ hải ngoại này, mặt Giang Hoa đỏ bừng, bỗng nhiên đứng dậy, như trách mắng lại như khuyên răn nói với Lư Gia Xuyên:

"Tôi sẽ không bán đứng cậu! Vì tôi không cho rằng cậu cũng tham gia tổ chức phỉ Trotsky. Cậu có lẽ chỉ là vấn đề nhận thức thôi. Tuy nhiên, nếu không phải cậu tác chiến dũng cảm, liên tục tiêu diệt Nhật khấu ngụy quân, tôi cũng như những người khác, sẽ nghi ngờ cậu thôi. Tôi thật không biết, cậu lấy đâu ra nhiều tài liệu về phái Trotsky và Trần Độc Tú như vậy?..." Nói xong, Giang Hoa lắc đầu, thở dài một tiếng thật dài, ngã ngồi xuống ghế gỗ.

Bất chấp ngôn từ mang tính đe dọa của Giang Hoa, Lư Gia Xuyên vẫn nói ra những điều khiến Giang Hoa kinh ngạc. Anh nói, năm 1937 sau khi Trần Độc Tú ra tù, Hồ Thích và những người khác muốn lôi kéo ông tham gia Hội đồng tham nghị quốc phòng, Trần Độc Tú từ chối dứt khoát nói, hai tay Tưởng Giới Thạch đầy máu của đồng chí chúng ta, hai đứa con trai của tôi đều chết trong tay hắn, tôi và Tưởng Giới Thạch không đội trời chung. Trần Độc Tú sau khi ra tù, có rất nhiều người phái Trotsky lôi kéo ông tham gia tổ chức phái Trotsky, đều bị ông từ chối. Ông kiên quyết nói, không qua lại với người phái Trotsky nữa...

Giang Hoa đột nhiên đập mạnh lòng bàn tay xuống bàn, tức giận quát:

"Cậu đến nói với tôi những thứ này để làm gì! Lư Gia Xuyên, chẳng lẽ cậu muốn kéo tôi đi liên lạc với phái Trotsky sao? Cậu quá càn rỡ, cũng quá gan dạ đấy!... Cậu còn là một người cộng sản không?"

Lư Gia Xuyên vững vàng đứng dậy, đôi mắt sáng nhìn Giang Hoa chằm chằm, không hề chớp mắt, lại mỉm cười:

"Lão Giang, nổi nóng cái gì! Sự thật còn hùng hồn hơn tranh luận. Chúng ta là người cộng sản trọng nhất là điều tra nghiên cứu, tôn trọng sự thật nhất. Bởi vì phong trào thanh trừng phái Trotsky, ở khu mười ba chúng ta làm rất dữ dội, người chúng ta không quen không nói làm gì, như Tào Hồng Viễn, Liễu Minh, La Đại Phương, còn có Tiểu Lâm, những người này chúng ta đều biết, đều quen, đều biến thành phần tử phái Trotsky, tôi rất đau lòng. Để hiểu rõ ngọn ngành vấn đề này, rốt cuộc làm thế nào mới bắt đầu thanh trừng phái Trotsky, tôi đã nhờ người tìm tài liệu khắp nơi; tôi cũng đọc một số bài báo về Trotsky và Trần Độc Tú, dùng những cái đó để kiểm chứng xem những người bị chúng ta bắt giữ rốt cuộc làm sao mà thành phản cách mạng. Dù thế nào đi nữa, tôi thấy không ít người lãnh đạo làm thanh trừng phái Trotsky, không những không hiểu phái Trotsky của Trung Quốc là gì, có người sợ rằng ngay cả danh từ này cũng chưa từng nghe nói qua. Còn về những người bị nghi ngờ, bị thẩm tra thì sao, vì cứu quốc kháng Nhật mà tới căn cứ địa, trí thức mà, lại phần lớn đến từ các thành phố lớn, quan hệ xã hội phức tạp hơn, nhạy cảm hơn, có người thích than vãn chút đỉnh, có người nguệch ngoạc mấy câu quái gở vào sổ nhật ký, thế là bị xem thành có vấn đề. Thanh trừng phái Trotsky ập đến, liền quy thành phái Trotsky. Cộng thêm những đặc phái viên thẩm tra kia, hỏi không ra khẩu cung thì dùng hình, người chịu không nổi tra tấn liền cắn bừa -- người bị thẩm tra này cắn ai, người đó lập tức thành phái Trotsky, một chiếc mũ liền bị đội lên đầu người đó... Cứ lăn cầu tuyết như vậy, càng lăn càng lớn, càng nhiều, đến cả vợ của Bí thư Địa ủy, một huyện ủy viên đã qua tôi luyện lâu năm là Lâm Đạo Tĩnh, cũng bị người ta cắn, bắt giam lại. Lão Giang, tình hình như vậy, lẽ nào không đáng để anh suy ngẫm, không đáng để anh làm chút điều tra nghiên cứu thật kỹ càng, sớm chỉnh đốn lại cách làm sai lầm này sao?"

Nói đến chỗ xúc động, mắt Lư Gia Xuyên ươn ướt, Giang Hoa dùng tay chống đầu, sắc mặt dần dần từ đỏ chuyển sang trắng.

Im lặng. Căn phòng im lặng hồi lâu.

"Lão Giang, tôi có một đề nghị: Anh mau đi thăm Tiểu Lâm đi -- cô ấy vừa sinh con, cơ thể rất yếu... dũng cảm lên, đi đi!" Lư Gia Xuyên chuyển chủ đề, giọng thấp xuống, dường như đang cầu xin.

"Những lý luận kỳ quái của cậu đúng là nhiều thật! Bảo tôi đi thăm một người bị bắt, bị thẩm tra? Cậu người này định dẫn tôi đi đâu đây!" Giang Hoa ngẩng đầu lên, trong mắt lấp lánh lệ, dường như cũng đang cầu xin.

"Được thôi," Lư Gia Xuyên đứng dậy đi ra ngoài, "Anh không đi, tôi thay anh đi -- tôi muốn đi thăm người bạn trong cơn hoạn nạn."

"Cái gì?" Giang Hoa lập tức nhảy tới trước mặt Lư Gia Xuyên, giơ đôi bàn tay to lớn ngăn cản cậu ấy, "Cậu đi làm gì? Tôi không cho phép cậu đi, đây ra thể thống gì nữa!" Lòng Giang Hoa bị đâm nhói. Anh biết tình cảm giữa Lư Gia Xuyên và Lâm Đạo Tĩnh. Nhưng khi cô đã bị bắt, trở thành đối tượng của cách mạng rồi, cậu ấy vẫn bất chấp tất cả đòi đi thăm cô, điều này vừa khiến Giang Hoa bất ngờ, cũng khiến Giang Hoa tức giận.

Lư Gia Xuyên tiếp tục đi ra ngoài. Đến ngoài cửa phòng, quay đầu nhìn Giang Hoa đang ngây người gật đầu, mỉm cười, nói:

"Lão Giang, tín ngưỡng không phải là mê tín. Đảng đáng lẽ phải là nơi giàu tình người nhất!"