Hội nghị mở rộng của Địa ủy khu 13 được tổ chức trong một căn nhà lớn ở trong thôn. Trên sập, dưới nền nhà ngồi chật kín hơn hai mươi cán bộ lãnh đạo của Địa ủy và các huyện.

Trọng tâm của nghị trình là vấn đề Túc Thác.

Một số huyện phản ánh: khi bắt những người có vấn đề, đa số đều cảm thấy thiếu bằng chứng – phần lớn là do một số người bị bắt khai ra, thường là khai báo "đầu Ngô mình Sở", không khớp với tình hình thực tế của người bị thẩm tra. Có người khai một lèo ra cả một dây, việc thẩm tra những người này rất khó khăn: các mối quan hệ xã hội của họ phần lớn ở thành phố lớn, không thể đi điều tra, bản thân họ lại không chịu thừa nhận, phong trào này có chút không thể tiếp tục được nữa...

Giang Hoa nghe thấy những tình hình này thì rất tức giận. Ông cảm thấy một số cán bộ có tư tưởng hữu khuynh, giống như Lư Gia Xuyên, Lâm Đạo Tĩnh, không nắm vững và thực hiện chặt chẽ ý đồ của cấp trên, chỉ dựa vào tính nhân đạo, chủ nghĩa nhân đạo của tiểu tư sản để đồng cảm với những người có vấn đề, biện hộ cho họ trăm bề. Ông đồng ý bắt giữ Lâm Đạo Tĩnh chính là để giáng cho những kẻ hữu khuynh một gậy vào đầu – ông Giang Hoa thiết diện vô tư, trước đại thị đại phi quyết không nương tay.

Nghe xong báo cáo của các huyện, Giang Hoa có một bài phát biểu mang tính phê bình. Hội trường phát biểu lạnh nhạt, có một lúc, ngoài tiếng rít thuốc lào hoặc thuốc lá cuốn bằng báo cũ kêu xì xì và vài tiếng ho thỉnh thoảng vang lên, thì không có bất kỳ âm thanh nào khác.

Lạnh sân thế này thì làm sao được! Mà cảnh tượng này đã không chỉ xảy ra một lần.

"Lão Lư, anh đồng ý triệu tập gấp hội nghị này, chắc chắn anh có nhiều điều muốn nói, xin mời nói đi!" Giang Hoa ngồi trên một chiếc ghế gỗ. Vì các cuộc càn quét của giặc Nhật ngày càng căng thẳng, để thuận tiện hoạt động, lãnh đạo cơ quan Địa ủy và cán bộ bình thường đều đổi sang mặc thường phục. Giang Hoa mặc một bộ áo bông, quần bông đối khâm vải đen của dân làng, đầu đội chiếc mũ nỉ, trông chẳng khác nào một người nông dân to con.

Lư Gia Xuyên vẫn mặc bộ quân phục bông vải xám, nghe Giang Hoa giục mình nói, mỉm cười một cái, thản nhiên nói:

"Tôi nghĩ người muốn phát biểu nhất trong căn phòng này không phải là tôi. Hay là mời đồng chí muốn phát biểu nhất nói trước đi."

Thường Lý Bình từ mép sập đứng dậy. Ông ta đã được điều về cơ quan Địa ủy đảm nhiệm chức Trưởng ban Tổ chức, thay sang một bộ áo bông quần bông vải xám. Trước tiên, ông ta hướng đôi mắt tròn xoe về phía Lư Gia Xuyên, sau đó quét mắt nhìn một lượt các cán bộ trong phòng mới cất tiếng:

"Tôi là Trưởng ban Tổ chức, phụ trách công tác cán bộ. Gặp đúng nhiệm kỳ của tôi, công tác cán bộ này thật khó làm quá! Túc Thác, đây là nhiệm vụ do cấp trên bố trí, căn cứ địa kháng Nhật vừa mở rộng, cá rồng lẫn lộn, trộn lẫn vào đó bọn Hán gian, Thác phỉ, có gì lạ đâu; lẽ đương nhiên, chúng ta phải nghiêm túc thanh trừ kẻ địch trà trộn vào nội bộ cách mạng, sau đó công tác kháng chiến mới có thể tiến triển thuận lợi. Thế nhưng, một số cán bộ lại đánh mất cảnh giác cách mạng, cũng đánh mất nguyên tắc cách mạng. Đối với kẻ địch thì nhân từ mềm yếu, không hạ thủ được, vừa hạ thủ đã thấy đau. Thật khó nói, hôm qua các anh còn làm việc cùng nhau, cùng nói cười vui vẻ, bỗng chốc, người bạn tốt của anh bị bắt đi, hoặc bị cách ly thẩm tra, anh sẽ ngạc nhiên, sẽ không hiểu... Thế nhưng, các đồng chí, các đồng chí lãnh đạo huyện ủy, các anh không hiểu thì cũng phải hiểu đi! Lòng người cách mặt da, đối với bọn Hán gian, Thác phỉ ngụy trang kháng Nhật trà trộn vào, vì lợi ích của Đảng, lợi ích của nhân dân, lợi ích của kháng chiến, chúng ta phải thẳng tay trấn áp! Phải thẳng tay đả kích! Chúng ta phải đứng vững lập trường vô sản, kiên quyết triệt để thanh trừ mọi kẻ địch ẩn nấp!" Nói tới đây, điếu thuốc giấy cháy đến ngón tay Thường Lý Bình, hắn vứt đầu mẩu thuốc xuống đất, dùng chân giẫm tắt, nhổ một bãi đờm đặc xuống nền nhà, lại cầm chiếc ca tráng men bên cạnh uống hai ngụm nước, thở dốc một chút, ánh mắt lướt qua mặt Lư Gia Xuyên, rồi nói tiếp: "Các huyện phản ánh, công tác này không dễ làm, không làm tiếp được. Tôi có thể hiểu. Bởi vì gốc rễ không nằm ở bên dưới, không nằm ở chỗ các anh. Mà nằm ở trong nội bộ Địa ủy..." Nói tới đây, hắn chỉ tay về phía Lư Gia Xuyên, mặt đỏ bừng lên, hơi thở cũng hổn hển hơn, lời nói cũng dồn dập hơn, "Vị Lư Tư lệnh của chúng ta đây, là người đầu tiên phản đối Túc Thác, phản đối việc thẩm tra những trí thức có vấn đề kia. Trong cuộc họp Địa ủy, anh ta không dưới một lần đề xuất thẩm tra cán bộ phải có bằng chứng, phải cầu thị thực tế. Anh ta nói, những người đang bị thẩm tra hiện nay, không có mấy người có bằng chứng xác thực, không thể nghi ngờ người ta một cách tùy tiện như thế, không thể dùng hình, càng không thể tùy tiện xử quyết người ta... Theo quan điểm này, logic này của anh ta, thì công tác Túc Thác của chúng ta hoàn toàn có thể ngừng lại rồi. Bọn Hán gian đặc vụ chui vào bụng Ngưu Ma Vương kia, quỷ kế đa đoan, thủ đoạn nhiều vô kể, anh dùng lời ngon tiếng ngọt, liệu nó có chịu khai báo tội ác, có chịu thừa nhận mình là kẻ trà trộn vào không? Bằng chứng – đúng là phải có bằng chứng. Nhưng bằng chứng không nằm trong tay kẻ địch, mà nằm trong đầu óc của chúng ta, trong sự cảnh giác cao độ của chúng ta!"

Cả căn phòng cán bộ đều dùng ánh mắt kinh ngạc nhìn cái gương mặt đỏ bừng đầy vẻ phẫn nộ của Thường Lý Bình, trên mặt mỗi người đều không nén nổi sự kinh hoàng bất an.

Lúc này, Lư Gia Xuyên đứng dậy, thần sắc bình tĩnh nhìn Thường Lý Bình đã ngồi trên mép sập, nói:

"Thường Bộ trưởng, lời của anh mới chỉ nói được một nửa, nửa kia cũng xin hãy nói ra luôn, để mọi người hiểu rõ tôi Lư Gia Xuyên đã phạm phải sai lầm gì – hoặc là tội ác gì."

"Được, nói thì nói!" Thường Lý Bình đứng bật dậy, nóng rồi, trên đầu toát mồ hôi rồi, hắn tháo chiếc mũ nỉ ra, khuôn mặt vẫn đỏ bừng, mồ hôi rịn ra, "Thái độ của Lư Tư lệnh đối với Thác phỉ, không chỉ có ngôn luận, mà còn có hành động. Ví dụ như đối với Liễu Minh, kẻ có vấn đề nghiêm trọng ở huyện An Định kia, không chỉ cực kỳ coi trọng y thuật của cô ta, mà còn hết sức tiến cử cô ta, bảo cô ta đi thực hiện đại phẫu thuật cho thương binh trên chiến trường, đây là việc nguy hiểm đến mức nào! Địch ta không phân, đúng là địch ta không phân thật sự! Ngoài ra, anh ta đối với Lâm Đạo Tĩnh – tiện thể nói với chư vị đồng chí, cô ta tuy là người yêu của đồng chí Bí thư Địa ủy Giang Hoa, nhưng Giang Bí thư đã đại nghĩa diệt thân, đích thân phê chuẩn bắt giam cô ta." Nói tới đây, hắn liếc nhìn mặt Giang Hoa, chỉ thấy khuôn mặt dài hình bầu dục đó, trong chớp mắt trở nên trắng bệch. Thường Lý Bình lập tức hạ thấp giọng, "Vấn đề của Lâm Đạo Tĩnh đang được thẩm tra, vậy mà, Lư Tư lệnh lại dám mạo hiểm với thiên hạ, vượt hàng trăm dặm đường chạy đến nơi giam giữ cô ta, lấy danh nghĩa thẩm vấn để che mắt, thực ra là đi úy lạo cô ta, đi an ủi cô ta, đem bao nhiêu chiến lợi phẩm tặng cho người đang bị thẩm tra này... Những hành vi này của Lư Tư lệnh, sao có thể không gây ra khó khăn cực độ cho công tác Túc Thác ở phân khu chúng ta? Sao có thể không gây ra cục diện giậm chân tại chỗ như hiện nay? Được, tôi nói tới đây thôi, có ý kiến gì, xin mời Lư Tư lệnh phát biểu."

Cả phòng người vừa kinh ngạc, vừa hoang mang, không hẹn mà cùng tập trung ánh mắt vào người Lư Gia Xuyên.

Lư Gia Xuyên ngồi trên một chiếc ghế gỗ, trầm tĩnh không nhúc nhích, để mặc những người trong phòng xì xào bàn tán nhỏ to. Qua một hồi cao trào trôi qua, anh mới đứng dậy, giọng nói trầm thấp nói:

"Lời của Thường Bộ trưởng đều là sự thật. Tôi quả thực đã sử dụng y thuật của Liễu Minh trong chiến đấu, bảo cô ấy kịp thời cấp cứu thương binh trên chiến trường Ngô Trang, kịp thời làm phẫu thuật cho thương binh. Bởi vì làm như vậy, vết thương lành nhanh hơn. Ngoài ra, tôi cũng đã đi thăm Lâm Đạo Tĩnh. Cô ấy vừa mới sinh con, tôi khuyên đồng chí Giang Hoa đi thăm cô ấy, đồng chí Giang Hoa lập trường kiên định không chịu đi, nên tôi tự nguyện đi thăm cô ấy, còn mang cho đứa bé không có sữa ăn một ít sữa bột tịch thu được. Trong truyền thống tốt đẹp 'Tám điểm chú ý' của bộ đội chúng ta, chẳng phải có điều khoản 'ưu đãi tù binh' sao, Lâm Đạo Tĩnh đã trở thành tù binh, bất kể cô ấy có vấn đề gì, một người phụ nữ sau sinh yếu ớt, chúng ta không nên ưu đãi một chút sao, không nên để cô ấy và đứa trẻ sinh non sống sót sao? Huống chi đứa trẻ đó còn là con trai của Giang Bí thư chúng ta, là người chiến hữu cũ của tôi..." Nói tới đây, Lư Gia Xuyên rút một chiếc khăn tay trắng ra, lau đôi mắt đỏ hoe và lau cả trán. Giang Hoa liếc mắt nhìn người trong phòng – phát hiện một số người vành mắt cũng đỏ lên – trong lòng ông đột nhiên cảm thấy khó chịu, có chút hối hận vì đã triệu tập cuộc họp này.

Dừng một chút, Lư Gia Xuyên nói tiếp:

"Căn cứ địa của chúng ta thiếu luật pháp. Bất kể là cán bộ tốt đến đâu, chỉ cần có một người nào đó phản ánh, chỉ cần một người nào đó nói anh ta có vấn đề này vấn đề nọ, bất kể có bằng chứng hay không, có khả năng hay không, những lời nói hồ đồ vu khống đó, tức khắc trở thành kim khẩu ngọc ngôn, người cán bộ này lập tức gặp xui xẻo, lập tức trở thành đối tượng thẩm tra, tình hình này, cách làm này đã gây ra bao nhiêu tổn thất to lớn cho Đảng ta, cho sự nghiệp cách mạng của chúng ta trong lịch sử!..."

Nói tới đây, đôi mắt Lư Gia Xuyên ướt lệ, dừng lại một chút, anh nói tiếp: "Chuyện xa xôi không nói tới, hiện tại những kẻ theo chủ nghĩa Trotsky bị bắt ra ở khu 13 chúng ta, có bao nhiêu kẻ là thật? – Tất nhiên, tôi không phủ nhận trong đội ngũ chúng ta quả thực có Hán gian đặc vụ trà trộn vào. Năm ngoái khi hành quân, đặc vụ trà trộn trong đội ngũ đã lợi dụng đêm tối, dọc đường rải đậu xanh, để lại tín hiệu cho kẻ địch truy đuổi chúng ta. Nhưng đây rốt cuộc chỉ là cực kỳ ít, cực kỳ ít. Tuyệt đại đa số các đồng chí, bao gồm cả những trí thức từ các thành phố lớn, vừa đến tham gia kháng Nhật đang bị thẩm tra, họ mang đầy nhiệt huyết, mang tinh thần hiến thân đến căn cứ địa kháng Nhật gian khổ. Đối với việc thẩm tra họ, không có chứng cứ thực tế, hoàn toàn không nói đến luật pháp, cứ dễ dàng cách ly thẩm tra họ, thậm chí dễ dàng chôn sống, bắn chết người ta... Cách làm này chỉ có thể khiến người thân đau lòng, kẻ thù hả dạ..."

"Đồng chí Lư Gia Xuyên, xin ngậm miệng lại!" Thường Lý Bình tức giận đứng dậy, đôi mắt như viên bi thủy tinh trợn to tròn hơn, nhìn chằm chằm vào mặt Lư Gia Xuyên, lớn tiếng – làm quan lớn rồi, hơi thở cũng mạnh hơn, "Anh coi thường sự lãnh đạo của Đảng, tùy tiện hồ ngôn loạn ngữ trong cuộc họp trang nghiêm này – nói ngắn gọn một câu: đó là ngôn luận phản cách mạng! Anh dám nói đến luật pháp gì chứ! Luật pháp gì? Đảng Cộng sản chúng ta từ trước tới nay không nói đến mấy thứ luật pháp lừa người giả tạo như 'Lục pháp toàn thư' gì đó, chúng ta chỉ có kỷ luật, chúng ta chỉ có phương châm, chính sách và chiến lược đúng đắn. Quốc Dân Đảng mới giở trò ước pháp gì đó – mấy ông chủ tư sản đó mới nói đến luật pháp giả tạo, luật pháp lừa người... Những luận điệu sai trái này của anh, tôi sẽ phản ánh lên Đảng cấp trên, cho đến tận Trung ương. Anh chờ đấy!"

Lư Gia Xuyên hơi ngẩn người ra, sau đó lại khẽ cười. Nói với mọi người, Đảng ta hiện nay chưa chế định luật pháp, nhưng tôi tin rằng một ngày nào đó, khi điều kiện cho phép, chúng ta sẽ chế định ra các loại luật pháp. Sẽ có luật pháp bảo đảm nhân quyền, bảo đảm tự do thân thể. Luật pháp là gốc trị quốc, tuyệt đối không phải là thứ mà tư sản mới có. Sau đó, anh quay đầu sang phía Thường Lý Bình, nét mặt nghiêm nghị, giọng điệu chuyển hướng:

"Thường Bộ trưởng, anh đừng dùng mũ to đè người, dọa người, người như tôi đây chính là không ăn kiểu này! Đảng viên Đảng Cộng sản phải trong ngoài như một, phải nói một đằng làm một nẻo. Anh dựa hơi có người ủng hộ, bắt nạt người quá đáng! Tự cho mình là 100% Bolshevik, bây giờ, tôi sẽ lột trần bộ mặt thật của con người anh, cho các đồng chí biết, anh có phải là Bolshevik 100% hay không..."

Hội trường trở thành đấu trường tranh luận của hai người Thường, Lư. Những người dự họp đều như đang xem diễn kịch, tập trung cao độ quan sát. Lúc căng thẳng, ngay cả tiếng hút thuốc, khạc nhổ cũng không còn nữa. Chỉ có Giang Hoa thần tình ủ rũ, tựa vào lưng ghế, hai mắt nhìn trân trân vào lớp giấy dán cửa sổ, dường như không nghe thấy, cũng không nhìn thấy màn kịch này.

Sắc mặt Thường Lý Bình đỏ gay gắt, vỗ tay lên mép sập bên cạnh, lớn tiếng quát:

"Đừng có nói những lời đe dọa! Bộ mặt thật của tôi là cái gì! Chẳng lẽ vị Tư lệnh như anh cũng muốn ngậm máu phun người sao?"

Lư Gia Xuyên không lên tiếng, từ túi áo lấy ra một tờ giấy trắng mỏng, giơ lên tay run run, lại cầm trong tay im lặng một lúc, dùng giọng trầm thấp nói:

"Thường Bộ trưởng, anh mở miệng ra là nói Liễu Minh có vấn đề nghiêm trọng, nói tôi bảo cô ấy cứu thương binh trên chiến trường là nguy hiểm, là địch ta không phân, là mất lập trường nghiêm trọng. Thế nhưng, vị Trưởng ban Tổ chức là anh, đảng viên Đảng Cộng sản có sự cảnh giác cao nhất, sao lại lén lút đi thăm cô ấy – tất nhiên trên bề mặt là thẩm vấn cô ấy. Nhưng sự thật thì sao, anh không những đi thăm cô ấy, nói với cô ấy những lời để lấy lòng, mà còn để lại cho cô ấy một bức thư tình ý lai láng. Anh còn viết trong thư rằng, bạn trai của Liễu Minh là Tào Hồng Viễn đã chết rồi, anh yêu cô ấy sâu sắc thế nào, đã yêu cô ấy mấy năm rồi, bây giờ, anh quyết tâm cưới cô ấy, chỉ cần cô ấy chịu kết hôn với anh, thì mọi vấn đề của cô ấy đều có thể giải quyết êm thấm, cô ấy vẫn là một đồng chí tốt... Thường Bộ trưởng, các đồng chí, tôi vốn không muốn nêu ra ví dụ đau lòng này trong hoàn cảnh như thế này, nhưng, vì Thường Bộ trưởng là Chủ nhiệm Ủy ban Túc Thác phân khu chúng ta, cách làm và ngôn hành của anh ta liên quan đến chính trị và mạng sống của hàng trăm người trẻ tuổi, liên quan đến tiền đồ sự nghiệp kháng Nhật của khu vực chúng ta, cho nên, tôi buộc phải dùng kế khổ nhục này để thúc giục Thường Bộ trưởng tỉnh ngộ."

Thường Lý Bình nghe những lời của Lư Gia Xuyên, khuôn mặt đỏ bừng dần trở nên trắng bệch, xám xịt. Sau đó lại đỏ bừng lên. Điếu thuốc trên tay hắn không ngừng vẽ những vòng tròn trong không trung, trầm ngâm một lát, sùi bọt mép phản bác:

"Anh đúng là ngậm máu phun người! Dám vô trung sinh hữu, bịa đặt vu khống như thế này! Anh hết thời rồi phải không? Tôi và Liễu Minh kia có quan hệ gì? Thật đúng là vô lý hết sức! Vô lý hết sức! Anh muốn xoay chuyển phương hướng phong trào Túc Thác của khu vực chúng ta – theo ý muốn của anh, biến những người anh cho là tốt, mà thực chất là 'Thác phỉ Hán gian' – đây không phải kết luận của tôi, đây là lời đồng chí Khang Sinh đã nói trên bài báo công bố tại Diên An – tất cả không sót một ai trở thành đồng chí tốt của anh, có đúng không? Không làm được! Không làm được! Một vạn lần không làm được!"

"Thường Bộ trưởng, vấn đề tôi nêu ra với anh là vấn đề cụ thể, chính là vấn đề anh viết thư cho Liễu Minh, anh nên trả lời vấn đề này, chỉ nói mấy lời sáo rỗng, hù dọa người ta không thể chứng minh anh không có việc này. Hiện tại, cái tôi đang cầm trong tay, chính là bức thư tay anh viết cho Liễu Minh, chẳng lẽ còn cần mọi người đến kiểm chứng nét chữ của anh nữa sao?"

Thường Lý Bình sững người lại. Thở hồng hộc ngồi phịch xuống mép sập, hai mắt ngơ ngác nhìn Giang Hoa, dường như mong chờ sự cứu giúp của ông, để trị tên Lư Gia Xuyên xảo quyệt khó nhằn này.

Nghe thấy chuyện Thường Lý Bình dám viết thư cầu yêu cho Liễu Minh, Giang Hoa bị chấn động. Ông không tin người mà mình vốn tin cậy trọng dụng là Thường Lý Bình lại có thể làm ra chuyện như vậy. Thế nhưng, ông cũng hiểu rất rõ sự vững vàng, tháo vát và trung thực của Lư Gia Xuyên, nếu không có chuyện này, nếu trong tay anh ta không nắm bức thư tình kia, lão Lư tuyệt đối sẽ không bao giờ nói những lời này, làm những việc này trước mặt bao nhiêu cán bộ như vậy trong hội nghị mở rộng Địa ủy. Ông khó xử im lặng một lúc, lại bình tĩnh suy nghĩ một lát, mới ồm ồm nói:

"Vấn đề và mâu thuẫn ở chỗ chúng ta, Địa ủy đã báo cáo lên Đảng ủy biên khu rồi. Tôi nghĩ, chẳng bao lâu nữa, Đảng cấp trên sẽ có chỉ thị rõ ràng. Hôm nay họp đến đây thôi, giải tán!"

Lời ông vừa dứt, Lư Gia Xuyên lập tức tiếp lời:

"Tôi cũng đã phản ánh tính nghiêm trọng của vấn đề ở đây lên Đảng ủy biên khu và Trung ương Đảng rồi. Tôi tin rằng mây mù sẽ tan đi, Trung ương sẽ xử lý đúng đắn vấn đề ở chỗ chúng ta."

"Tôi cũng tin rằng ngôn hành phản Đảng của Lư Tư lệnh sẽ bị trừng phạt đích đáng. Đảng tuyệt đối sẽ không dung thứ cho một người có ngôn luận phản Đảng đã thành hệ thống ở lại trong Đảng chiếm giữ vị trí cao." Trước khi ra khỏi cửa, Thường Lý Bình trừng mắt nhìn Lư Gia Xuyên, lại buông ra những lời lẽ đầy vẻ lý lẽ.

Đông đảo các cán bộ, dường như đã được xem một màn kịch nằm ngoài dự liệu, có người phấn khích, có người chán nản, cũng có người lắc đầu thở dài.