Trong một phòng học tiểu học dài ở thôn Thu Thuỷ, hơn hai mươi cán bộ huyện và khu đang ngồi vây quanh bục giảng, ai nấy nét mặt nghiêm nghị, tham gia hội nghị mở rộng huyện uỷ do chính bí thư địa uỷ Giang Hoa triệu tập lần này.

Hội nghị vừa bắt đầu, bí thư Giang Hoa ngồi ở phía trên bục giảng liền cất lời trước: "Chúng ta đến huyện An Định thị sát đã mấy ngày nay. Trước khi đến đây, chúng ta đã nghe rất nhiều phản ánh — nói rằng các đồng chí có rất nhiều vấn đề ở cái huyện này — chủ nghĩa đóng cửa tả khuynh nghiêm trọng, khiến cho sĩ phu tầng lớp trên có ý kiến rất lớn đối với Đảng Cộng sản chúng ta. Cho nên, sau khi tôi đến, liền triệu tập tọa đàm với các sĩ phu ở mấy thôn trang, để lắng nghe ý kiến của họ. Quả nhiên, người của Quốc Dân đảng, các sĩ phu tầng lớp trên trong các thôn trang làm gì còn chút quyền bính nào? Bọn họ hầu như đều bị nông dân nghèo cố nông dẫm đạp dưới chân. Đây đâu phải là chính quyền Tam tam chế đoàn kết giai cấp, hợp tác giai cấp? Đây đâu phải là chính quyền dân chủ kháng chiến của mặt trận thống nhất? Đâu phải là cương lĩnh cứu nước thực hiện Tam dân chủ nghĩa? Bộ mà các đồng chí đang làm, hoàn toàn là đang tạo ra đấu tranh giai cấp, tạo ra mâu thuẫn giai cấp! Là đang phá hoại mặt trận thống nhất dân tộc kháng Nhật của Đảng. Hiện nay, giặc Nhật tấn công càng thêm gấp gáp, càn quét thường xuyên, một số ít người ở tầng lớp trên quả thực có dao động. Nhưng để tranh thủ họ, vì thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Nhật, các đồng chí nhất định phải lập tức thay đổi phương hướng, nhất định phải sửa chữa cách làm sai lầm này, quay trở lại con đường đoàn kết các giai tầng cùng nhau kháng Nhật. Bằng không, cục diện này mà cứ tiếp tục như thế, ồ, đồng chí Tào Hồng Viễn, các đồng chí chẳng phải đang lo lắng Quốc Dân đảng và tầng lớp trên muốn giở trò quỷ gì sao? Tôi thấy, con quỷ này là do các đồng chí bức họ mới giở ra đấy! Tất cả hậu quả này..." Nói đến đây, Giang Hoa nhíu mày ngưng bặt.

Trong phòng họp ngoại trừ tiếng ho hắng lúc này lúc khác, các cán bộ đều trầm mặc không nói.

Một lát sau, Thường Lý Bình thấy tình hình có chút lãng phí, không nhịn được nữa: "Bí thư Giang đến huyện các đồng chí để chỉ đạo công tác, phát biểu của cậu ấy đã trải qua điều tra nghiên cứu đầy đủ rồi đấy. Mọi người có ý kiến gì thì tích cực phát biểu lên chứ." Nói đến đây, anh ta quay đầu về phía Tào Hồng Viễn, vừa hút thuốc vừa cười nói, "Tiểu Tào, cậu hôm nay làm sao thế? Ngày thường phát biểu trôi chảy dồi dào, hôm nay sao lại im thin thít như ve s mùa đông thế này?"

Tào Hồng Viễn mỉm cười:

"Tôi hy vọng bí thư Giang và anh, có thể đem ý kiến của hai người nói cho mọi người nghe xong, nói cho thấu đáo, rồi sau đó, mọi người hãy cùng nhau nghiên cứu, thảo luận."

"Được, tôi nói thêm hai câu." Giang Hoa dùng ánh mắt nghiêm khắc đảo nhìn các cán bộ trong phòng họp một lượt, "Chỉ nói một chuyện, là có thể thấy các cán bộ huyện khu các đồng chí đối xử với sĩ phu tầng lớp trên như thế nào rồi — sĩ phu của thôn này, lão tiên sinh Lưu Kế Công là người nhà quân nhân kháng chiến đã phản ánh với chúng ta rằng: Bí thư chi bộ Trưởng Cảnh Sơn đã cưỡng hiếp cháu gái của ông ta, cũng chính là em họ của phó đại đội trưởng Lưu Thế Khuê. Thế nhưng, các đồng chí lại làm ngơ, coi như không có chuyện gì xảy ra. Đây là tại sao?"

"Đây là có người cố ý bị đặt tin đồn, bôi nhọ hình ảnh của đảng viên cộng sản, tạo ra cái cớ..." Không đợi Giang Hoa nói xong, Đạo Tĩnh phắt một cái đứng phắt dậy từ trên ghế, nghiêm nghị đối mặt với người chồng ngồi trên bục giảng, kích động nói, "Về chuyện bí thư chi bộ Trưởng Cảnh Sơn và cháu gái của Lưu Kế Công này, chúng ta đã sớm nghe nói rồi. Qua sự điều tra tỉ mỉ của hội phụ cứu thôn này, người gọi là bị cưỡng hiếp vốn dĩ không phải là cháu gái của Lưu Kế Công, mà là con bé ở đợ trong nhà ông ta tên là Lưu Nhữ Phân. Nhữ Phân tận miệng nói với tôi, Trưởng Cảnh Sơn chưa từng tìm cô ấy, càng không có hành vi đồi bại nào với cô ấy. Con bé này bởi vì vợ của Lưu Kế Công bịa ra cho nó cái tin đồn nhảm này, tức giận đến mức thiếu chút nữa thắt cổ tự vẫn. May mà chủ nhiệm hội phụ cứu thôn này là Uông Kim Chi nỗ lực làm công tác, rửa sạch oan khuynh cho nó ở trong thôn, cô ấy và người mẹ góa của mình mới miễn cưỡng sống sót. Trưởng Cảnh Sơn là một bí thư tốt, chính vì cậu ấy phát động đầy đủ quần chúng trong thôn, tổ chức một đội ngũ dân binh vững chắc, các đồng chí địa uỷ mới có thể yên tâm ở lại thôn này. Trưởng Cảnh Sơn chịu phỉ báng, vu miệt, tức giận đến mức muốn từ chức không làm nữa, là lão Tào lại làm công tác tư tưởng với Trưởng Cảnh Sơn, tâm trạng của cậu ấy mới ổn định lại." Đạo Tĩnh nói đến đây, thở dài một hơi thật dài, nhìn khuôn mặt nghiêm nghị, khinh miệt kia của Giang Hoa, lại bồi thêm một câu, "Đồng chí Giang Hoa, 'nghe nhiều thì sáng, nghe một chiều thì tối'. Sao đồng chí không ghi nhớ bài học quá khứ chứ? Nói một câu, phê bình của anh đối với công tác mặt trận thống nhất của huyện chúng ta, chúng tôi không thể chấp nhận!"

Bầu không khí trong phòng họp lập tức trở nên căng thẳng, cả phòng cán bộ nhìn thấy cặp vợ chồng này đấu tranh đối mặt nhau như vậy, kinh ngạc khôn tả, trơ mắt nhìn nhau, không biết phải làm sao.

Trong phòng học lại là một trận trầm mặc.

Tào Hồng Viễn đứng lên, thần thái bình thản,õng ẹo nói: "Các đồng chí, kháng chiến vẫn chưa thắng lợi, hơn một năm nay, giặc Nhật đang dùng phần lớn binh lực xâm lược Trung Quốc để điên cuồng tấn công vào căn cứ địa hậu phương của chúng ta. Sự nhiệt tình của Quốc Dân đảng lúc kháng chiến mới bắt đầu đã tiêu tan rồi, hiện tại đang quay ngoắt nòng súng chĩa vào Đảng Cộng sản, Bát lộ quân kiên quyết kháng chiến ở hậu phương. Ở Hà Bắc, chuyên gia phản cộng Trương Ấm Ngô, Thạch Hữu Tam không ngừng tấn công Bát lộ quân của chúng ta. Phản động phái Quốc Dân đảng không chỉ gây phản cộng về mặt chính trị, mà còn hết lần này đến lần khác gây phản cộng về mặt quân sự... Đối mặt với tình thế này, bí thư Giang, trưởng phòng Thường, hai đồng chí lãnh đạo các đồng chí vẫn cao giọng ca ngợi đoàn kết là trên hết, làm ngơ trước tình thế có thể xảy ra phản cộng, gây ma sát, thậm chí cấu kết với địch để 'đường cong cứu nước' ở khu vực chúng ta, cái tâm lý mất cảnh giác này là — vô cùng nguy hiểm..."

"Các đồng chí, sức tưởng tượng của đồng chí Tào Hồng Viễn không khỏi quá phong phú rồi!" Thường Lý Bình cắt ngang Tào Hồng Viễn, "Hiện nay đúng là tồn tại vấn đề phái phản động gây phản cộng và đầu hàng trên toàn quốc. Nhưng, toàn quốc là toàn quốc, huyện An Định của các đồng chí là huyện An Định. Chính sách mặt trận thống nhất dân tộc kháng Nhật của Trung ương hiện tại hoàn toàn không thay đổi mà. Bí thư Giang Hoa chỉ ra vấn đề tả khuynh đang tồn tại hiện nay ở huyện các đồng chí, là có ý nghĩa vô cùng thực tế. Các đồng chí sao có thể xóa sổ một bút, đánh đồng tình hình với các khu vực khác chứ?"

Tào Hồng Viễn lập tức phản kích:

"Trưởng phòng Thường, anh nói không đúng! Trung ương Đảng gần đây đã chỉ thị: Không được đem những hiện tượng nghiêm trọng như đầu hàng, phản cộng, thụt lùi xảy ra ở các nơi ra nhìn nhận một cách cô lập. Cho nên, chúng ta cũng không nên đem hiện tượng phản cộng trong toàn quốc và hiện tượng phản cộng của huyện An Định chúng ta ra nhìn nhận một cách cô lập — giống như bọn họ đều mạnh ai nấy làm, nước sông không phạm nước giếng. Tuyệt đối không phải vậy! Phái phản động Quốc Dân đảng đang làm loạn phản cộng đầu hàng trong toàn quốc, Quốc Dân đảng ở huyện An Định chúng ta cũng không hề ngủ gật. Bọn họ đồng thời cũng đang làm loạn phản cộng đầu hàng — hoạt động của Lý Chấn Cương; Lưu Thế Khuê lén lút trốn về từ chỗ chỉnh huấn địa phương, và đang hoạt động bí mật ở một số thôn trang; quân đội Quốc Dân đảng Ngụy Bảo Thiện cũng hoạt động thường xuyên ở vùng chúng ta, v.v., v.v., đều khiến chúng ta phải nhận thức thật tỉnh táo: Huyện chúng ta cũng có phản cộng, ma sát, thậm chí có khả năng tập kích bất ngờ chúng ta!"

"Nói chuyện giật gân, tiểu Tào, cậu từ trước đến nay vẫn thích nói chuyện giật gân! Tôi và cậu giao du bao nhiêu năm rồi, chẳng lẽ tôi còn không hiểu cậu sao..."

Không đợi Thường Lý Bình nói xong, Tào Hồng Viễn đỏ bừng mặt, ngắt lời anh ta:

"Đồng chí Thường Lý Bình, còn nhớ năm 1937, khi Nhật Bản vừa chiếm đóng Bắc Bình, chuyện xảy ra ở chung cư Đại Thành không?"

Sự kiện "Thất lất", sau khi Bắc Bình thất thủ, trong một lần đột xuất lùng sục của địch, Tào Hồng Viễn và Thường Lý Bình đều ở chung cư Đại Thành, lại còn là hàng xóm. Rạng sáng, địch vây quanh chung cư để lục soát. Lúc đó, Tào Hồng Viễn biết Thường Lý Bình vẫn còn để một số tài liệu đảng cộng sản ngầm ở Bắc Bình trong phòng, sợ Thường Lý Bình gặp tai họa, sợ đảng ngầm chịu tổn thất, anh đã dứt khoát gọi Thường Lý Bình hãy còn đang ngủ dậy, đòi tài liệu trong phòng anh ta, mạo hiểm giùm anh ta chôn dưới đống than phía sau nhà bếp. Xem ra, sự tê liệt chủ quan của Thường Lý Bình đã có từ lâu.

"Ây da, tiểu Tào, mấy chuyện cũ rích rác đó còn nhắc lại làm gì! Hiện nay, cách làm của các đồng chí, nếu không thay đổi phương hướng, tôi thấy mới thực sự nguy hiểm đấy! Cho nên, địa uỷ đã thành lập đoàn kiểm tra này để kiểm tra công tác của huyện các đồng chí. Thế nhưng..." Thường Lý Bình phủi tàn thuốc không nói nữa.

"Địa uỷ đến huyện An Định, là để sửa chữa sai lầm của các đồng chí, thống nhất tư tưởng của toàn thể cán bộ huyện các đồng chí. Thế nào, chẳng lẽ các đồng chí đều chỉ tin tưởng bộ lý thuyết, cách nhìn, chủ trương của Tào Hồng Viễn, Lâm Đạo Tĩnh, mà lại cho rằng chỉ thị của địa uỷ là sai lầm hay sao?" Giọng của Giang Hoa trầm thấp, mà lại đanh thép chói tai.

"Chỉ thị của địa uỷ đương nhiênnên coi trọng..." Có người ở góc phòng lầm bầm thấp giọng.

"Đúng vậy, các đồng chí nên học tập đồng chí Lý Tín!" Thường Lý Bình thuận miệng chỉ về phía trưởng phòng tuyên truyền Lý Tín ở góc phòng.

"Không đúng!" Lâm Đạo Tĩnh lại đứng phắt dậy, tư thái ôn nhu, thiện lương của cô đã biến mất, nỗi đau thương nặng nề trong tâm hồn, cùng sự mệt mỏi của cơ thể yếu ớt cũng đều bị quên sạch, đứng ở bên cạnh chiếc bàn học phía trước nhất lúc này cô trông giống như một chiến sĩ kiên cường dũng cảm, đối mặt với năm vị cấp trên ngồi trên bục giảng — các thành viên của đoàn kiểm tra địa uỷ (trưởng đoàn Phạm Tử Kiệt vì không đồng ý với quan điểm của họ, kiên quyết không đến), không hề nao núng chút nào, "Tôi cho rằng sự đánh giá của đồng chí Giang Hoa và đồng chí Thường Lý Bình đối với tình hình hiện nay là phiến diện, chủ quan; ôm ấp ảo tưởng không thiết thực đối với thái độ kháng Nhật của Quốc Dân đảng và một số nhân vật tầng lớp trên. Các đồng chí hiện nay đều nổi lề bềnh ở trên, rất ít khi đi sâu vào trong quần chúng công nông và trí thức yêu nước, thích nghe những lời nịnh hót của tầng lớp trên, không nghe lọt tai những lời nghịch nhĩ của quần chúng tầng lớp dưới — bao gồm cả các cán bộ cơ sở chúng ta. Đối với rất nhiều chỉ thị trong văn kiện của Trung ương cũng không bỏ công nghiên cứu nghiêm túc, càng không cần phải nói đến việc cùng với các đồng chí ở dưới căn cứ vào tình hình thực tế, nghiên cứu thảo luận một cách cầu thị. Các đồng chí chỉ thỏa mãn với một số thành tích của phân khu mười ba, mà xem nhẹ những vấn đề nghiêm trọng đang tồn tại hiện nay. Các đồng chí, tôi và đồng chí Tào Hồng Viễn đã tiến hành một số điều tra nghiên cứu đối với một số nhân vật tầng lớp trên phản đối Quốc Dân đảng phản cộng, bọn họ yêu nước, tin tưởng Đảng Cộng sản, cung cấp cho chúng ta không ít tình hình đáng tin cậy — nói một câu, phái phản cộng huyện An Định đang rục rịch chuẩn bị hành động. Cán bộ chủ chốt của huyện chúng ta, căn cứ vào tình hình thực tế nắm được qua điều tra, đã rút ra một kết luận rõ ràng: Huyện An Định chúng ta tồn tại một luồng ngầm cấu kết với giặc Nhật phản cộng đầu hàng, mất cảnh giác sẽ chịu thiệt thòi lớn đấy." Nói đến đây, Đạo Tĩnh ném hai cuốn sách nhỏ trong tay về phía các cán bộ đoàn kiểm tra trên bục giảng, "Xin các đồng chí xem thử, một số đảng viên Quốc Dân đảng ở huyện chúng ta đang móc nối bí mật, đang phát tán những tài liệu này. Các đồng chí chỉ biết nói cái gì mà không được phá hoại đoàn kết — xin hãy nhìn xem, đây chính là hoa rơi hữu ý, nước chảy vô tình đấy!"

Một số đồng chí địa uỷ, huyện uỷ tham gia hội nghị cả kinh thất sắc. Ai nấy từ trên chỗ ngồi đứng phắt dậy, rướn cổ lên. Có người còn chạy lên phía trước, giật lấy cuốn sách nhỏ đọc lớn tiếng: "《Phương án xử lý vấn đề đảng khác》, 《Dự thảo phương án đề phòng hoạt động của Đảng Cộng sản ở vùng bị chiếm đóng》, à! Hàng ngon nha! Đây chẳng phải là đường hoàng cầm dao giáng súng muốn giết Đảng Cộng sản rồi sao!"

Giang Hoa và Thường Lý Bình hoàn toàn không mảy động. Lật lược mí mắt nhìn hai cuốn sách nhỏ kia, Thường Lý Bình liền hút hết điếu thuốc lá này đến điếu thuốc lá khác. Giang Hoa thầm nghĩ: Những cán bộ này đều đã chịu ảnh hưởng của Tào Hồng Viễn, Lâm Đạo Tĩnh, coi lời nói của anh ta — bí thư địa uỷ như gió thoảng ngoài tai, thậm chí còn bác bỏ phản đối. Không thể cứ tranh luận không dứt với bọn họ như thế này mãi được, kết thúc thế nào đây? Nghĩ đến đây, anh ta hơi thay đổi thái độ nghiêm nghị lạnh lùng ban nãy một chút, mỉm cười gật đầu với Thường Lý Bình và mấy cán bộ địa uỷ khác đang ở bên cạnh, rồi hướng về phía các cán bộ huyện đang ngồi trong lớp học, bình tĩnh nói:

"Các đồng chí, mấy cuốn sách nhỏ này ấy mà, chúng ta đã sớm xem qua rồi. Tuyên truyền thông thường thôi mà, có gì mà kỳ lạ! Các đồng chí đừng có làm ầm ĩ lên, càng không nên hoảng hốt mất trật tự! Đó chỉ là bàn giấy trên giấy, Quốc Dân đảng vẫn cứ kháng Nhật đấy thôi. Quân đội Ngụy Bảo Thiện của huyện các đồng chí, chẳng phải đang kháng Nhật đó sao... Cứ luôn nghĩ người khác quá xấu, đây là một thứ chủ nghĩa đóng cửa tả khuynh... Đương nhiên rồi, công tác của huyện các đồng chí không phải hoàn toàn sai hết, phát động đầy đủ quần chúng kháng Nhật vẫn là có thành tích. Thế nhưng, các đồng chí vô tình hay cố ý đã xâm phạm đến lợi ích của tầng lớp trên, dẫn đến tổn thất về công tác và cán bộ — ví dụ như, sự hy sinh của đồng chí Vương Phúc Lai ở khu ba, ví dụ như ở thôn Thu Thuỷ này, các đồng chí lại để mặc cho bí thư chi bộ cưỡng hiếp con gái nhà sĩ phu, gây ra ảnh hưởng chính trị rất xấu... Những bài học và sai lầm này, tôi cho rằng các đồng chí vẫn nên hấp thụ và mau chóng sửa chữa, bây giờ tạm thời tan họp."

Khói thuốc và bầu không khí vẩn đục tràn ngập trong lớp học, mãi rất lâu sau vẫn chưa tan hết.